Fearghas Mac Léite

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

De réir miotaseolaíocht na nGael, ba rí na nUladh é Fearghas Mac Léite (Sean-Ghaeilge Fergus mac Léti).

"Fergus goes down into the lake", léaráid le Stephen Reid in The High Deeds of Finn (1910) le T. W. Rolleston

Achar ama[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ní fios go cinnte a áit sa chroineolaíocht dhúchais. De réir roinnt foinsí, ba chomhaoiseach é le Ard-Rí Conn Cétchathach,[1] de réir eile le Lugaid Luaigne, Congal Cláiringnech, Dui Dallta Dedad agus Fachtna Fáthach.[2]

Sna scéalta[cuir in eagar | athraigh foinse]

De réir an scéil Caithréim Conghail Cláiringhnigh, agus Lughaidh Luaighne ina Ard-Rí na hÉireann, bhí Fearghas i réim i ndeisceart Cúige Uladh agus Congal Cláiringnech sa tuaisceart. Níor mhian beirt ríthe leis na hUlaidh, mar sin d'iarradh ar an ardrí a bhreithiúnas a thabhairt ar an rogha dóibh. Thogh Lugaidh Fearghas, agus rinne cleamhnas lena iníon Fionnabhair. Níor ghlac Congal leis an gcinneadh agus d'fhógair sé cogadh. Tar éis dó teipthe Fearghas a chur dá choróin, rinne sé ionsaí ar Theamhair agus chloígh sé Lugaidh agus bhain a chrann de sa chath. Lonnaigh sé é féin mar Ard-Rí, bhris sé Fearghas as a ríogacht, agus chuir a dheartháir féin, Ross Ruadh ina áit. I rith ré Fhachtna Fáthaigh, maraíodh Ross i gCath Loch Feabhail, agus rinneadh rí na nUladh arís d'Fhearghas.

Sa seanscéal Saga of Fergus mac Léti, bhuail sé le he encounters síoraí uisce darbh ainm lúchorpáin nó "coirp bheaga"; meastar gurb é seo ar cheann de na tagairtí is luaite do leipreacháin.[1][3] Rinne na síofraí iarracht Fearghas a tharraingt isteach san fharraige, ach dhúisigh an t-uisce fuar é agus rug sé orthu. Mar mhalairt ar a saoirse, dheonaigh na síofraí trí mhian dó. Thogh Fearghas an cumas annála faoin uisce, a bhí i bhfeidhm chuile áit de bharr geise ach i Loch Rudhraí (Dún Droma, Contae an Dúin). Rinne sé iarracht snámh ann mar sin féin, agus bhuail le hollphéist mhara dárbh ainm Muirdris, agus bhí strainc eagla ar a aghaidh go deo ina dhiadh. De ghnáth, bhainfeadh an ríogacht de leis a leithéid de mhíghnaoi, ach níor mhian leis na hUlaidh é a chur as. Cuireadh cosc ar scátháin ina láthair, nára gcuire le fios dó faoi. Seacht mbliana ina dhiaidh, lách sé cailín aimsire, a nocht an fhírinne dó matt chúiteamh. D'fhill Fearghas go Loch Rudhraí ag lorg na hollphéiste, agus mharaigh sé í tar éis catha dhá lá a thiontaigh an fharraige fuildhearg. Fuair sé bás féin le teann corthachta.

Measann áirithe gurb ionann é agus Fergus mac Róich na Rúraíochta, de bharr a ríogacht na nUladh, a ghaoil leis an gclaíomh Caladbolg agus a bháis in uisce, [4] cé bhfuil siad beirt ann mar naimhde dá scéal Caithréim Conghail Cláiringhnigh.

Saothair[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Koch, John T. (2006). "Celtic Culture: A Historical Encyclopedia". ABC-CLIO. 
  • MacKillop, James (1998). "Dictionary of Celtic Mythology". Oxford University Press. 

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. 1.0 1.1 D. A. Binchy (eag. agus aistr.), "The Saga of Fergus mac Léti", Ériu 16, 1952, ll. 33-48
  2. Patrick M. MacSweeney (eag. agus aistr.), Caithréim Conghail Cláiringhnigh, Irish Texts Society, Vol V, 1904.
  3. Koch, lch. 1059; 1200.
  4. MacKillop, ll. 190-191