Michelangelo
Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
| Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni | |
 Portráid chailc de Michelangelo le Daniele da Volterra |
|
| Ainm Breithe | Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni |
| Breith | 6 Márta, 1475 in aice le Arezzo, Caprese, an Tuscáin, an Iodáil |
| Bás | 18 Feabhra, 1564 An Róimh |
| Náisiúnta | Iodálach |
| Gluaiseacht | An tArd-Renaissance |
Bhí Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni nó go simplí Michelangelo (6 Márta, 1475 – 18 Feabhra, 1564), ar dhuine de na healaíontóirí ba mhó agus ba thábhachtaí san Athbheochan (nó an Renaissance). Péintéir, dealbhóir, ailtire, file agus innealtóir Iodálach a bhí ann, sár-ealaíontóir ildánach ar a dtugtaí Il Divino ("an Duine Diaga").
Clár ábhair |
[athraigh] Óige
 |
Ní mór an t-alt seo a ghlanadh, ionas go mbeidh caighdeán níos fearr ann. Tar éis duit an t-alt a ghlanadh, is féidir leat an teachtaireacht seo a bhaint de. Féach ar Conas Leathanach a Chur in Eagar agus an Lámhleabhar Stíle le fáil amach faoin dóigh cheart le feabhas a chur ar alt ciclipéide. |
Rugadh Michelangelo di Lodovicio Buonaroti Simoni ar an 6 Márta 1475 i Caprese sa Tuscáin. Ba teaghlach baincéarachta iad clann Michelangelo, ach theip ar a athair Lodovicio bainistíocht a dhéanamh ar airgead an bhanc, agus b'éigin dó postanna a fháil anois agus arís sa rialtas. Ag an am a rugadh Michelangelo, bhí a athair ina Riarthóir Dlíthiúl i mbaile beag Caprese, agus ina Riarthóir Áitiúil I Chiusi. Ba í Francesca di Nieri del Miniato di Siena máthair Michelangelo. Chreid muintir Buonarroti gur de shliocht an Cuntaois Mathilde de Canossa a bhí iontú, agus níl aon cruthúnas againn ar an éileamh seo, ach chreid Michelangelo é. Cúpla míosa tar éis breith Michelangelo d'aistrigh an clann ar ais go Flórans, áit ar tógadh Michelangelo. Níos déanaí, nuair a bhí tréimhsí tinneais ag a mháthair nuair a bhí Michelangelo seacht mbliana d'aois, bhí cónaí ar Michelangelo le sníodóir cloiche agus a bhean céile i mbaile Settignano, áit a raibh cáiréal mearmhar ag a athair.
Chuir athair Michelangelo é go dtí an daonnachach Francesco da Urbino in Flórans agus é ina buachaill óg. Ní raibh aon suim ag an ealaíontóir óg sa staidéar, áfach. B’fhear leis pictiúraí a cóipeál as eaglaisí, agus compáineacht ealaíontóirí eile a lorg. Ag aois a 13 ceapadh é ina printíseach ag Domenico Ghirlandaio. Nuair a bhí Michelangelo a 14, chuir a athair ina luí ar Ghirlandaio é a íoc, rud a bhí go hiomlán ás an gnách ag an am. Nuair a d’iarr rialtóir Flórans, Lorenzo de Medici, ar Ghirlandaio i 1492 a bheirt ealaíontóir is fearr a chuir chuige, chuir Ghirlandaio Michelangelo agus Francesco Granacci. Ó 1490 go 1492 bhí Michelangelo ag staidéar ag Acadamh an Daonachas a bhí bunaithe ag an Medici faoi théama an Nua-Platónachas. Rinne Michelangelo staidéar ar dealbhóireacht faoi Bertoldo di Giovanni. Ag an acadamh bí baint mór ar dearca agus ealaíon Michelangelo ag chuid mhaith de fealsúnaí agus scríbhneoirí an lae ar nós Marsilio Ficino, Pico della Mirandola agus Angelo Poliziano. Ag an am seo, rinne Michelangelo dealbhóireacht ar na maolaithe, "Maighdean na Céimeanna" (1490-1492) agus "Cath na Ceinteáir" (1491-1492).
[athraigh] Luath-Aosacht
Tháinig an athrú ar saol Michelangelo le bás Lorenzo ar an 8iú Aibreán, 1492. D’fhág Michelangelo sábháilteacht Pálás an Medici agus d'aistrigh sé go teach a athair áit a dhear sé cros adhmaid (1493) a thug sé mar bronntanas do Eaglais Santo Spirito i bhFlórans, a lig dó staidéar a dhéanamh ar anatamaíocht ar corpáin in ospidéal na hEaglaise. Idir 1493 agus 1494 cheannaigh sé bloc mearbhair chun dealbh ollmhór do Hercules a dheara, a chuireadh go dtí an Fhrainc, ach a d’imigh ar strae timpeall 1700. Ar an 20iú Eanair 1494, tar éis titim sneachta ollmhór, thug oidhrí Lorenzo, Piero de Medici coimisiún dó dealbh sneachta a thógáil, agus tháinig Michelangelo ar ais go Pálás an Medici. Tar éis a chaitheadh an Medici amach as Flórans, d’aistrigh Michelangelo go Bologna. Dhear sé an fíor beag deirneach do Srian Naomh Dominic in eaglais an naomh. D’fhill Michelangelo go Flórans arís, ach níor éirigh leis aon coimisiún a fháil ón rialtas. Dhear sé ‘’Cupid ina Choladh’’ agus dhíol sé é go dtí an Cairdinéal Raffaele Riario. Nuair a fuair Riario amach narbh fíor dealbh clasaiceach a bhí ann, bhí an oiread sin íonadh ar gur thug sé comissiún dó an Bacchus, dia na fíona, a dheara. An Róimh Nuair a chonaic Riario an dealbh, dhiúltaigh sé é agus b’éigin do Michelangelo é a dhíol go dtí an baincéar Jacopo Galli i gcomhair a gháirdín. I 1497 fuair sé coimisiún i gcómhair La Pietà, agus socraíodh air an bliain ina dhiaidh sin.
[athraigh] Oibreacha
Nuair a d’fhill Michelangelo ar Flórans idir 1499-1501 d’iaradh air dealbh Dáibhí a dearadh chun siombal saoirseacht Flórans a dhéanamh. Dhear Michelangelo a píosa is fearr, Dealbh Dáibhí a bhí críochnaithe i 1504. Tógadh é le bloc ollmhór mearbhar ó cáiréal Carrara. Cuireadh é ós comhair an Plazzo Vecchio sa Piazza della Signoria. D’fhill Michelangelo ar an Róimh i 1505 agus idir 1508 agus 1512 phéinteáil sé díon an Séipéal Sistíneach. Ar dtús bhí ar na 12 Aspail, ach shochraigh sé, an cruthú, deireadh an domhain, agus slánú a chuir ann. Rinne Michelangelo fresco don Breithiúnas Deirneach, idir 1532 agus 154,1 sa Róimh i gcomhair an Pápa Clement VII. Chuir pictiúrí na fir nochta olc ar a lán daoine, an Cardinal Carafa agus Monsignor Sernini ach go háirithe, agus rinne siad gearrán faoi. D’fhreagar Michelangelo, ag cuir Carafa mar duine de na daoine a rinneadh damnú ar. Is é an obair mór deirneach a rinne Michelangelo ná a bheith in a altaire ar Baisleac Pheadair i 1546. Sa deireadh fuair Michelangelo bás I 1564 sula bhí an obair críochnaithe.
[athraigh] Foinsí
Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.
