Teiteanas

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Teimpléad:WD Bosca Sonraí GalarTeiteanas
cuir in eagar
Cineál primary bacterial infectious disease (en) Aistrigh, infectious disease of the nervous system (en) Aistrigh, bacterial infectious disease (en) Aistrigh, geonosis (en) Aistrigh agus notifiable disease (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Cóireáil chliniciúil
Comharthaí ríog, fiabhras, tinneas cinn, respiratory failure (en) Aistrigh, irritability (en) Aistrigh, pian, trismus (en) Aistrigh, Risus sardonicus (en) Aistrigh, dysphagia (en) Aistrigh, Tetanus triad (en) Aistrigh, neck stiffness (en) Aistrigh, saliva secretion (en) Aistrigh agus taicéacairde Edit the value on Wikidata
Scrúduithe physical examination (en) Aistrigh agus cultúr mhicribhitheolaíochta Edit the value on Wikidata
Cóireáil pharmacotherapy (en) Aistrigh, aerálaí, muscle relaxant (en) Aistrigh, Anti-tetanus immunoglobulin (en) Aistrigh, Drugaí frithbhaoth-thonnán, Q20091097 Aistrigh, Béite-bhlocálaithe, cardiac glycoside (en) Aistrigh agus Friteochtaí Edit the value on Wikidata
 Cógais
Pataigineas
Tarchur pataigineach contact transmission (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
De bharr Clostridium tetani Edit the value on Wikidata
Aicmiú
ICD-10 A35, A33 agus A34 Edit the value on Wikidata
ICD-9 037 agus 041.84 Edit the value on Wikidata
CIAP N72 Edit the value on Wikidata
Acmhainní seachtracha
DiseasesDB 2829 Edit the value on Wikidata
MedlinePlus 000615 Edit the value on Wikidata
eMedicine 229594 Edit the value on Wikidata
MeSH D013742 Edit the value on Wikidata
Orphanet 3299 Edit the value on Wikidata
UMLS CUI C0039614 Edit the value on Wikidata
DOID DOID:11338 Edit the value on Wikidata

Galar is ea teiteanas (nó ‘glas fiacla’) as a dtagann freangaí pianmhara matán, trithí agus deacracht anála.[1] Galar de bharr ionfhabhtú leis an mbaictéar Clostridium tetani, is ea é, a bhíonn i láthair san ithir, agus putóg an duine is ainmhithe eile.[2]

Téann an teiteanas i bhfeidhm ar na néarmhatáin agus a d'fhéadfadh cur isteach ar an anáil. Is minic leis a bheith marfach.

Tuairiscí staide ar chásanna teiteanais ar fud an Domhain (1990-2004). Diall maidir le raon: céatadán an-ard ( i ndeargdorcha) go dtí céatadán an-íseal (i ngealbhuí) ( i liath, gan sonraí)

Cúiseanna[cuir in eagar | athraigh foinse]

saicín agus néaratharchuradóir, roimh ionfhabhtú agus i ndiaidh

Frídíní san ithir agus in aoileach a théann isteach sa cholainn trí ghearradh oscailte nó dó is cúis leis. Faightear na baictéir is cúis le teiteanas san ithir go coitianta. Mar sin, cuireann an teiteanas isteach go príomha ar fheirmeoirí is garraíodóirí.

Tá an néartocsain teitataomain (sa Bhéarla: tetanospasmin), táirgthe ag an bhaictéar Clostridium tetani, freagrach as príomh-airíonna an ghalair, sé sin an ríog dhoshrianta. Téann an t-ionfhabhtú isteach sa cholainn trí ghortú sa chraiceann de bharr taime nó sceilpe.

Táirgeann na baictéir tocsain a chuireann isteach ar na néarchealla luadracha is corda an dromlaigh, agus cuireann tús le trithí is ríoga na matán.

Opisthotonus, le Sir Charles Bell - 1809

Leigheas[cuir in eagar | athraigh foinse]

Téann teiteanas i bhfeidhm ar an néarchóras agus tig leis an duine a mharú.

"Is fearr cosc ná leigheas", agus vacsaíniú a fháil. Is féidir an galar a sheachaint trí vacsaíníu gníomhach.

Déantar cóireáil air le frith-thocsain is peinicillin. Baintear feidhm as séiream ina bhfuil na hantashubstaintí cuí chun cosaint a thabhairt i gcoinne galar sainiúil, cosúil le teiteanas.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Baictéareolaí ab ea Emil Adolf von Behring sa 19úhaois agus d'fhionn sé antatocsainí don teiteanas (is an diftéire).

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. hpsc.ie (2014). "Galar Tógálach a Bhainistiú i Scoileanna". Dáta rochtana: 2020.
  2. Hussey, Matt (2011). "Fréamh an Eolais" (Coiscéim).