Rialtas Dúchais

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
 John Redmond agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910

B'é an Rialtas Dúchais (Home Rule) príomhchuspóir polaitiúil na náisiúnaithe bunreachtúla sa naoú haois déag agus i dtús na fichiú haoise.

B'é Páirtí Parlaiminteach na hÉireann a bpáirtí siúd a bhí ag éileamh Rialtas Dúchais d'Éirinn, agus b'iad Isaac Butt, William Shaw agus Charles Stewart Parnell príomhcheannairí an pháirtí agus ailtirí an Rialtas Dúchais mar choincheap.

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí parlaimint fhéinrialaitheach ar bun d'Éirinn. Níor theastaigh ó lucht an Rialtas Dúchais Éire a scaradh scun scan ón Ríocht Aontaithe.

Reachtaíocht in Éirinn[athraigh | athraigh vicithéacs]

Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais na hÉireann, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine.

  • 1) '1886'. An chéad Bhille a ritheadh, sa bhliain 1886, ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin.
  • 2) '1893'. An dara Bille, arís, sa bhliain 1893, b'é Teach na dTiarnaí a stop é.
  • Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le "Home Rule", c1905-1910
    3) '1912-1914'. Maidir leis an tríú Bille, chuaigh sé ar leabhar na ndlíthe sa bhliain 1912, ach, de dheasca an Chéad Chogadh Domhanda, níor cuireadh i bhfeidhm riamh é. Ar an 16 Eanáir 1913, léadh an bille an chéad huair i dTeach na dTeachtaí (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)[1]. Ag deireadh na míosa (30 Eanáir 1913), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun)[2].  Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú huair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú na Banríona do na Bille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)[3].

Féach Freisin[athraigh | athraigh vicithéacs]

An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]

  1. The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   https://www.jstor.org/stable/2141348
  2. Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254
  3. Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921, lch 254 agus https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57