Párlamaid na h-Alba

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Pàrlamaid na h-Alba

Is í comhdháil reachtúil na hAlban í Pàrlamaid na h-Alba, nó Parlaimint na hAlban as Gaeilge na hÉireann. Tá sí lonnaithe i bhFoirgneamh na Parlaiminte, i gceantar Theach an Róid i nDún Éideann, príomhchathair na hAlban, agus is minic a thugtar 'Teach an Róid' uirthi go neamhfhoirmeálta. Tá an pharlaimint déanta de 129 ball tofa, ar a dtugtar 'Baill Pharlaimint na hAlban', nó BPAanna.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bhí parlaimint ag an Albain roimh 1707, ach cuireadh as di le hAcht an Aontais na bliana sin, a d'aontaigh Albain le Sasana isteach sa Ríocht Aontaithe. I ndiaidh méid mhór chaibidle i rith na 20ú haoise ar cheist logánú cumhachtaí go hAlban, chuir Acht na hAlban 1998, acht de chuid Pharlaimint na Ríochta Aontaithe, parlaimint nua logánta ar bun. Tharla an chéad toghchán chun Pharlaimint na hAlban i Mí na Bealtaine 1999, agus thosaigh sí ag obair Mí Iúil na bliana céanna.

Cumhachtaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Roghnaíonn an pharlaimint an príomh-aire, a stiúrann sise nó seisean Rialtas na hAlban.

Tig le Parlaimint na hAlban dlíthe a dhéanamh in iomaí réimsí a bhaineann le gnóthaí na tíre, agus tig léi céim bhunúsach na gcánach tuarastail a ardú nó a ísliú go dtí trí phingin sa phunt ón ráta a shocraíonn rialtas na Ríochta Aontaithe don chuid eile den ríocht. Thug Acht na hAlban 2012 agus Acht na hAlban 2016, achtanna de chuid Pharlaimint na Ríochta Aontaithe, chumhachtaí leasaithe cánach do Pharlaimint na hAlban, agus tháinig siad seo i bhfeidhm go hiomlán sa bhliain 2017.

Tá cumhacht ag Parlaimint na hAlban dlíthe a dhéanamh ar raon ghnóthaí ar a thugtar “cúrsaí tiomnaithe”. Ina n-áireamh seo, tá:

  • feirmeoireacht
  • dlí sibhialta agus coiriúlachta
  • oideachas
  • an timpeallacht
  • sláinte
  • tithíocht
  • rialtas áitiúil
  • pleanáil
  • seirbhísí garda is múchta
  • obair shóisialta
  • spóirt agus na healaíona
  • iompar
  • an Ghàidhlig


Tá cuid de chúrsaí a bhaineann le Alba ach a bhfuil tionchar acu ar an Ríocht Aontaithe, nó tionchar idirnáisiúnta, á gcinneadh ag Parlaimint na Ríochta Aontaithe i Westminster. Is é “cúrsaí in áirithe” a thugtar ar na rudaí seo, ina n-áireamh siúd:

  • cúrsaí eachtracha
  • cosaint
  • inimirce
  • slándáil shóisialach
  • craoladh
  • fuinneamh

Toghcháin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is gnáth do thoghcháin do Pharlaimint na hAlban a tharlú gach cúig bliana. An córas vótála, is é cineál d'ionadú cionmhar atá ann ar a dtugtar an t-ainm Córas Ball Breise. Tá dhá vóta ag gach vótálaí: ceann amháin ar son feisire sa toghcheantair, agus an ceann eile ar son liosta iarrthóirí sa réigiún. Tá gach duine in Alban á ionadú le BPA áitiúil amháin agus seacht BPA réigiúnacha. Tá stádas comhionann ag gach BPA sa Pharlaimint agus is féidir le toghthóirí fios a chur chuig duine ar bith den ochtar atá á ionadú.

Leis an vóta toghcheantair, déanann an vótálaí rogha idir na hiarrthóirí atá ag seasamh sa toghcheantar ina bhfuil sian. Is é an t-iarrthóir leis an uimhir is mó de vótaí a bhaineann an suíochán amach. Tá 73 BPA toghcheantair ann uile go léir.

An vóta eile, an vóta réigiúnach, is ar son páirtí polaitiúil atá sin, nó ar son duine a sheasann go neamhspleách sa réigiún. Tá ocht réigiún toghchánacha ann do Pharlaimint na hAlban agus seacht suíochán sa Pharlaimint ag gach ceann acu, 56 suíochán uile go léir. I ngach réigiún, roinntear na suíocháin ionas gurb ionann sciar an vóta a fuair páirtí agus an méid suíochán atá acu, idir na suíocháin toghcheantair agus na suíocháin réigiúnda araon. Mar shampla, má fuair Páirtí A 50% den vóta agus gach ceann de na naoi suíochán toghcheantair a bhí le fáil sa réigiún, agus a fuair Páirtí B 30% den vóta ach suíochán toghcheantair ar bith, tabharfar b'fhéidir ceithre suíochán réigiúnda do Pháirtí B, ionas go mbeadh timpeall ar 50% de na suíocháin ar fad ag Páirtí A, agus timpeall ar 30% díobh ag Páirtí B.

Comhdhéanamh reatha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Seo hé a leanas ná tábla ag taispeáint comhdhéanaimh reatha na Parlaiminte, de réir páirtithe:

Páirtithe polaitíochta i bParlaimint na hAlban
Páirtí Suíocháin
Páirtí Náisiúnta na hAlban 63
Páirtí Coimeádach 31
Páirtí an Lucht Oibre 24
Páirtí Glas 6
Páirtí Daonlathach Liobrálach 5
Iomlán 129