Mary Elizabeth Byrne

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Rugadh Mary Elizabeth Byrne, M. A. (2 Iúil 1880 – 19 Eanáir, 1931) ar an 2 Iúil 1880 ag 1 Rae Cavendish, Baile Átha Cliath., Éire.

Cúlra[cuir in eagar | athraigh foinse]

Stáiseanóir ba ea a hathair Charles san am sin ach faoi 1901 is siopa nuachtán ag 35 Sráid Sackville Uach., a bhí aige, agus is ann a bhí cónaí ar an gclann. B’as Baile Átha Í, Co. Chill Dara, do Charles. Nuair a fuair sé bás 17 Márta 1909 bhí fógra i nGaeilge in An Claidheamh Soluis. Ba í Mary Doran, arbh i mBaile Átha Cliath a rugadh í, an mháthair. Bhí Angela, iníon eile, ina cónaí leo oíche an Daonáirimh. I 1911 ba í Mary a líon foirm an Daonáirimh isteach i nGaeilge.

Tar éis bheith ar scoil ag naDoiminicigh i Sráid Eccles rinne sí máithreánach na hOllscoile Ríoga agus tá a hainm i measc na mac léinn a cláraíodh sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, 1901. Bhí cuid mhaith Gaeilge foghlamtha aici cheana féin mar ar 26 Meán Fómhair 1902 bhí sí i measc na ndaoine ar bronnadh duaiseanna agus teistiméireachtaí orthu ag Cúirt Chuimhne an Phléimionnaigh i Halla na mBuachaillí, Bóthar na bhFál, Béal Feirste. Bhain sí amach céim mháistir 1905 le honóracha den chéad ghrád. Bhuaigh sí freisin bonn óir an tSainsailéara ar phrós Béarla. I 1905 freisin chuir sí a hainm le hachainí go gcuirfí scrúdú simplí Gaeilge ar iarrthóirí le haghaidh scoláireachtaí agus go bhféadfadh cailíní cur isteach orthu sin (An Claidheamh Soluis 18 Samhain 1905). Nuair a bhuaigh sí scoláireacht le haghaidh Scoil Ard-Léinn na Gaeilge an bhliain dár gcionn cuimhníodh go mba bhall den Chonradh i (idem 20 Meitheamh 1906). Bhí sí ar choiste Chraobh na gCúig gCúigí 1907. Bhí buíon Sean-Ghaeilge faoina cúram sa Chraobh sin ó Dheireadh Fómhair 1915 amach. Thoghfaí í ina Leas-Uachtarán ar an gcraobh ar ball.

Ba bhall í de choiste na mac léinn fad a bhí sí ag Scoil Ard-Léinn na Gaeilge, in éineacht le R.I.Best, Pádraig Ó Brolcháin, Seosamh Laoide, Máire Ní Chinnéide, James George O’Keeffe, Eoghan Ó Neachtain, agus Éamonn Ó Néill (BÁC).

Chaith sí tamall maith ag obair ar fhoclóir Gaeilge Acadamh Ríoga na hÉireann ón uair a ceapadh í féin agus Maud Joynt mar chúntóirí ag Marstrander i 1909. ‘... she was especially suited for work which was necessarily teamwork and which gave her plenty of opportunity for helping others’, dúirt Myles Dillon in Revue Celtique, XLVIII 1931. Tá a hainm le fasciculus G a foilsíodh 1955.

Chuir sí síos i nDaonáireamh 1911 go raibh sí ina hollamh le Fraincis agus go raibh obair thaighde ar siúl aici. Rinne sí obair ar chatalóg lámhscríbhinní an Acadaimh agus i gcomhar le Myles Dillon chuir sí Táin bó Fraích, 1933 in eagar. Bhí sí ag obair ag am a báis ar ‘Togail Troi’.

D’éag sí 19 Eanáir 1931 ag 124 Sráid Bhagóid, Íochtarach, Baile Átha Cliath. Deirtear in An Claidheamh Soluis 7 Feabhra 1931 gur tháinig taom breoiteachta uirthi i mí Lúnasa. Bhí sí i Londain an samhradh sin ag léachtóireacht ag an gComhdháil Cheilteach i dtaobh na mban i ndlíthe na mbreithiún. Tá sí curtha i nGlas Naíon. Bhunaigh an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, ‘The Mary Byrne Medal for Early Irish Studies’ i gcuimhne uirthi.

Tá aistí agus aistriúcháin dá cuid in Revue Celtique, Ériu, Irish Monthly, Anecdota from Irish Mss, Journal of Theological Studies,.... Is ar a haistriúchán de ‘Rob tu mo bhoile’ (Ériu 2, 89 1905) a bhunaigh Eleanor Hull a hiomann ‘Be thou my vision’. D'aistrigh sí [1] an t-iomann Sean-Ghaeilge, "Bí Thusa 'mo Shúile," go Béarla mar "Be Thou My Vision" in Ériu (san iris de chuid 'The School of Irish Learning') sa bhliain 1905.[2][3]

Ba theangeolaí í Byrne, a fuair a cuid oideachais ón Chlochair Dhoiminiceach i mBaile Átha Cliath, agus ó Ollscoil Náisiúnta na hÉireann, áit a bhuin sí céim amach sa bhliain 1905.[4] Fuair sí Bonn Óir an tSeansailéra  ag Ollscoil Ríoga na hÉireann.[5] D'oibrigh sí le haghaidh an Bhoird Oideachais Idirmheánach, agus chabhraigh sí leis an díolaim 'an Chatalóg', de chuid Acadamh Ríoga na hÉireann.[6] D'oibrigh sí chomh maith leis an Old and Mid-Irish Dictionary agus an Dictionary of the Irish Language, agus scríobh sí treatise ar 'England in the Age of Chaucer'..[7][8]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Robert K. Brown and Mark R. Norton.
  2. Ériu, vol. 2, Dublin, 1905
  3. The United Methodist Hymnal (Nashville, TN; The United Methodist Publishing House, 1989), Hymn 451
  4. Katie Donovan, A. N. Jeffares, & Brendan Kennelly, eds., Ireland’s Women (Dublin: Gill & Macmillan 1994); Gerald Dawe, ed., The Younger Irish Poets (Blackstaff [1982]; poems, rev. 1991), pp.65-73.
  5. LindaJo H. McKim.
  6. Raymond F. Glover.
  7. Kenneth W. Osbeck. 101 More Hymn Stories.
  8. C. Michael Hawn.