Lomaistriúchán iasachta

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

I réimse na teangeolaíochta is éard is lomaistriúchán iasachtfocalfrása a fuarthas ar iasacht ó theanga eile tré aistriúcháin 'focal ar fhocal' nó 'fréamh ar fhréamh' . Nuair a úsáidtear é mar bhriathar, ciallaíonn “lomaistriú” focal nó frása a fháil ar iasacht ó theanga eile agus a chomhpháirteanna á n-aistriú, ionas go gcruthófar léacsaeim nua sa sprioctheanga.

Ag cruthú gur lomaistriúchán ar iasacht atá ann, uaireanta bíonn níos mó doiciméadachta ná focal iasachta neamh-aistrithe toisc, i gcásanna áirithe, go bhféadfadh frása den chineál céanna teacht chun cinn go neamhspleách sa dá theanga. Is é is dóichí ná go mbeidh sé seo amhlaidh nuair a bhíonn gramadach an lomaistriúcháin a bheartaítear an-éagsúil le gramadach na teanga iasachtaí, nó nuair a bhíonn íomhánna nach bhfuil chomh soiléir céanna sa lomaistriúchán.

Tá lomaistriú difriúil ó phéireáil fhóna-shéimeantaice . Cé go mbíonn san áireamh le lomaistriú aistriúchán semantach, ní phéireáil fhoghraíochta atá i gceist. (i.e., ag coinneáil neasfhuaim an fhocail a fuarthas ar iasacht trí é a phéireái le focal nó le moirféim atá ann cheana sa sprioctheanga).

Cineálacha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rangaíonn córas amháin lomaistriúcháin i gcúig ghrúpa: [1]

  • an lomaistriúchán frásaíochta , agus frásaí nádúrtha á n-aistriú focal-ar-fhocal. Mar shampla, “ it goes without saying “ i gcomhair ”ça va sans dire" sa bhFraincis.[2]
  • an lomaistriúchán comhréireach, le feidhmeanna comhréire nó construála na teanga foinsí á aithris sa sprioctheanga, ag sárú a gciall. Mar shampla, i Spáinnis is é an téarma dlí le haghaidh “a fháil ciontach” ná mar is cóir declarar culpable ( "a fhógairt ciontach"). Tá úsáid neamhfhoirmiúil, áfach, ag aistriú an aistriúcháin go dochloíte go dtí an encontrar culpable; : mapáil chomhréireach shéimeantach sa Spáinnis de "faigh amach" chun na céille a chiallaíonn “a sgocraigh mar rud fíor”. [3]
  • an t-aistriúchán iasachta, le focail á n-aistriú moirféim ar dhroim a chéile nó comhpháirt ceann ar cheann. chéile ceann ar cheann go teanga eile. An dá mhoirféim den fhocal Sualannach tonåring lomaistríonn gach cuid de den Bhéarla "teenager" : femton "cúig déag" agus åring "bliain d'aois" (mar atá san abairt tolvåring "dhá bhliain déag d'aois")
  • an lomaistriúchán séimeantach, le bríonna breise den fhocal foinseach á aistriú chuig an bhfocal leis an mbunbhrí céanna sa sprioctheanga. Tugtar " iasacht shéimeantach " air seo freisin. Mar a thuairiscítear thíos, ainmníodh an “ luch ríomhaire ” i mBéarla mar gheall ar a chosúlacht leis an ainmhí..
  • an lomaistriúchán moirfeolaíoch, agus infhilleadh an fhocail á aistriú.

Níl an téarmaíocht seo uilíoch. Tugann cuid de na húdair moirféim-ar-mhoirféim ar lomaistriúchán iasachta. [4]

lomaistriúchán fóineolaíoch, áit a ndéantar fuaimniú focal a aithris sa teanga eile. [5] Mar shampla, is é an focal Béarla "radar" an focal Sínise 雷达 (pinyin "le dá" ).

Cumasc iasachta[cuir in eagar | athraigh foinse]

Aistríonn cumaisc iasachtacha nó páirt-lomaistriúcháin cuid de chomhfhocal, ach ní aistrítear cinn eile. [6] Mar shampla, is páirt-lomaistriúchán é Saorview, ainm seirbhís teilifíse dhigiteach na hÉireann, de Freeview, seirbhís dhigiteach na Ríochta Aontaithe, ag aistriú an chéad leath den fhocal ó Bhéarla go Gaeilge ach ag fágáil an dara leath gan athrú. Samplaí eile is ea: " liverwurst " (<Gearmáinis Leberwurst ), " apple strudel " (<Gearmáinis Apfelstrudel ).

Samplaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Aistriúchán iasachta: "flea market"[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is é an frása coitianta sa Bhéarla "flea market" ná aistriúchán iasachta de bhfhrása sa bhFraincis marché aux puces ("margadh le dreancaidí"). I measc na n-éagsúlachtaí náisiúnta eile tá:

  1. May Smith, The Influence of French on Eighteenth-century Literary Russian, pp. 29–30.
  2. Foreign Words. Fowler, H. W. 1908. The King's English
  3. If my Calqueulations are Correct, Paul Weston
  4. Claude Gilliot, "The Authorship of the Qur'ān" in Gabriel Said Reynolds, The Qur'an in its Historical Context, p. 97
  5. Specialised Dictionaries for Learners edited by Pedro Antonio Fuertes Olivera, p. 187
  6. Philip Durkin, The Oxford Guide to Etymology, sec. 5.1.4