Lá Bealtaine

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Sceach ghea (Crataegus monogyna) i mhí na Bealtaine

Ceiliúrtar Féile na Bealtaine ar an 1 Bealtaine. Baineann Bealtaine - agus go áirithe Lá Bealtaine - le féilire ársa na hÉireann[1].

Síltear go mb’fhéidir go gciallaíonn an focal beal ‘solas geal’ agus is ionann an dara cuid den fhocal agus ‘tine[2].  Tá baint láidir idir an fhéile seo agus tinte i mbéaloideas na hÉireann.

Féilire[athraigh | athraigh vicithéacs]

Bhí an bhliain roinnte ina dhá cuid - ó Shamhain go Bealtaine an geimhreadh, agus ó Bhealtaine go Samhain an samhradh agus an fómhar. B'iad Imbolg agus Lúnasa an dá fhéile mhóra eile, Imbolg ag tús an earraigh nuair a bhí an síol le cur agus Lúnasa nuair a thosaigh an fómhar mór.

Oíche Bhealtaine[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tine cnámh

Bhí an oíche dhraíochtúil.

  • Bhí an nath ann a bheith "idir dhá thine Bhealtaine"[3]. Bhíodh dhá thine chnámh mar chuid de cheiliúradh na Bealtaine. Léimeadh lánúna óga thar an tine, thíomántaí na ba thairsti leis ar uairibh; thugtaí biorgadáin nó sméaroidí den tine abhaile leis an buaile agus an macha a bheannú.
  • Nuair a bhíonn duine a bhfuil Gaeilge aige/aici i bponc faoi rud éigin, is minic a déarfaidh sé/sí “tá mé idir dhá thine Bhealtaine faoi.” Go dtí céad bliain ó shin, bhíodh sé de nós ag daoine in áiteanna áirithe faoin tuath in Éirinn dhá thine mhóra a lasadh ar an lá seo agus na ba a thiomáint idir an dá thine seo lena gcosaint ar aicídí. De réir téacs ón deichiú haois darb ainm Sanas Chormaic, bhí nós ag na draoithe an rud céanna a dhéanamh le linn ré na bPágánach na céadta bliain roimhe sin.

Piseoga[athraigh | athraigh vicithéacs]

Bhí piseoga gránna ann.

  • Mar shampla, bhí daoine ag iarraidh an t-ádh a ghoid óna chéile.

Bhí nósa deasa ar Lá Bealtaine chomh maith.

  • Chreideadh na cailíní go raibh de bhua ag drúcht Lá Bealtaine go ndéanfadh sé snó agus maise a chur ar d'aghaidh.

Feirmeoireacht[athraigh | athraigh vicithéacs]

Is ar Lá Bealtaine a thosaíodh biaiste an bhuaile; thiomántaí na ba agus an stoc ó sheanláthair suas go dtí na sléibhte agus d'imíodh an chlann leo don samhradh le féaránach a bheith ag an stoc ar na sléibhte fad a bhí féar don gheimhreadh ag fás timpeall an tseantí.

Rince crann Bealtaine, Sasana

Thar lear[athraigh | athraigh vicithéacs]

Ó Shasana a tháinig nós an "Maypole", nó [[[rince]] timpeall ar phola maisithe le bláthanna. Ach bhí an nós forleathan i gCiarraí agus i gCorcaigh, a scríobh Ó Fiannachta. Théadh daoine timpeall na sráideanna le Maypole agus bhíodh rince acu os comhair na dtithe mar a bhíonn lá an dreoilín.

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]

  1. Féile na Bealtaine le Pádraig Ó Fiannachta, An Sagart, Earrach 1996
  2. bbc.co.uk (27 D.F. 2011). "Féilte na SeanGhael". Dáta rochtana: 4 Lúnasa 2018.
  3. Dúchas.ie