ETA

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Bosca Sonraí EagraíochtaETA
ETA BASQUE.svg
ArmaTiroPumEtaMilikiliklik26 8.jpg
Cuir in eagar ar Wikidata
Sonraí bunúsacha
Ainm gearr ETA Cuir in eagar ar Wikidata
Cineál eagraíocht sceimhlitheoireachta Cuir in eagar ar Wikidata
Idé-eolaíocht pholaitíochta Basque nationalism (en) Aistrigh
Marxachas-Leiníneachas
independentism (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Foirm dlí
Dáta a bunaíodh 31 Iúil 1959
Dáta díscaoilte, díothaithe nó scartáilte 2 Bealtaine 2018
Ócáid shuntasach
Meitheamh 7, 1968 Murder of José Pardines (en) Aistrigh (Villabona)
Lúnasa 2, 1968 Murder of Melitón Manzanas (en) Aistrigh (Irun)
Deireadh Fómhair 4, 1976 Assassination of Juan María de Araluce Villar (en) Aistrigh (Donostia)
Deireadh Fómhair 22, 1978 October 1978 Getxo attack (en) Aistrigh (Getxo, Bilbo)
Iúil 29, 1979 July 1979 Madrid bombings (en) Aistrigh (Maidrid)
Feabhra 1, 1980 1980 Ispaster attack (en) Aistrigh (Ispaster)
Iúil 13, 1980 1980 Orio ambush (en) Aistrigh (Orio)
Meán Fómhair 20, 1980 1980 Markina attack (en) Aistrigh (Markina-Xemein)
Samhain 3, 1980 1980 Zarautz attack (en) Aistrigh (Zarautz)
Márta 22, 1982 Q109321784 Aistrigh (Sestao)
Meán Fómhair 14, 1982 September 1982 Rentería attack (en) Aistrigh (Donostia, Errenteria)
Nollaig 7, 1984 Q109325008 Aistrigh (Galdakao)
Iúil 14, 1986 Plaza República Dominicana bombing (en) Aistrigh (Maidrid)
Eanáir 30, 1987 1987 Zaragoza Military Bus bombing (en) Aistrigh (Zaragoza)
Meitheamh 19, 1987 1987 Hipercor bombing (en) Aistrigh (Barcelona)
Nollaig 11, 1987 1987 Zaragoza Guardia Civil Barracks bombing (en) Aistrigh (Zaragoza)
Meitheamh 25, 1990 Q920392 Aistrigh (Foz de Lumbier (en) Aistrigh)
Nollaig 8, 1990 1990 Sabadell attack (en) Aistrigh (Sabadell)
Bealtaine 29, 1991 1991 Vic bombing (en) Aistrigh (Vic)
Meitheamh 28, 1991 Q109321821 Aistrigh (Sevilla)
Meán Fómhair 16, 1991 Mutxamel bombing (en) Aistrigh (Mutxamel)
Feabhra 6, 1992 1992 Madrid attack (en) Aistrigh (Maidrid)
Meitheamh 21, 1993 1993 Madrid bombings (en) Aistrigh (Maidrid)
Iúil 29, 1994 Q107611912 Aistrigh (Maidrid)
Nollaig 11, 1995 1995 Vallecas bombing (en) Aistrigh (Maidrid)
Feabhra 14, 1996 murder of Francisco Tomás y Valiente (en) Aistrigh (Maidrid)
Iúil 13, 1997 Iúil 30, 1997-Kidnapping and murder of Miguel Ángel Blanco (en) Aistrigh (Lasarte-Oria)
Samhain 21, 2000 murder of Ernest Lluch (en) Aistrigh (Barcelona)
Nollaig 30, 2006 2006 Madrid-Barajas Airport bombing (en) Aistrigh (Aeropuerto de Madrid-Barajas T4 (en) Aistrigh)
Meitheamh 19, 2009 Murder of Eduardo Puelles (en) Aistrigh (Arrigorriaga)
Iúil 30, 2009 2009 Palma Nova bombing (en) Aistrigh (Calvià)
Márta 16, 2010 Murder of Jean-Serge Nerin (en) Aistrigh (Villiers-en-Bière) Cuir in eagar ar Wikidata
Sonraí eile
Dath oifigiúil      Cuir in eagar ar Wikidata

Is eagraíocht armtha mhídhleathach é Euskadi ta Askatasuna (as Gaeilge, Tír na mBascach agus Saoirse), a bhfuil aithne níos fearr uirthi mar ETA.

D'úsáid an ballraíocht modhanna foréigin cosúil le dúnmharú, fuadach, sracadh agus foréigean sráide chun a chuspóirí a ghnóthú - bunadh stát neamhspleách don mhuintir Bhascach i dtuaisceart na Spáinne agus iardheisceart na Fraince.

Idir 1960 – 2010, fuair timpeall 1114 bás in iomlán, agus b'fhéidir 486 sna fhorsaí slándála nó sa rialtas. san áireamh sin.[1]

Múrphictiúr ar son ETA, 2003

nuachtán ann "Gara" (www.gara.net), atá ceangailte go dlúth le Batasuna (páirtí mídhleathach a bhfuil baint aige le hETA)

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Dhírigh ETA a gcuid buamaí de ghnáth ar phóilíní agus ar bhaill den Guardia Civil (macasamhail an Gharda Síochána in Éirinn).

1973[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ar an 20 Nollaig 1973, feallmharaíodh Luis Carrero Blanco, faisisteach, agus príomh-aire na Spáinne. Chuir ETA buama ollmhór faoin mbóthar, 80 cileagram dinimíte a bhí ann.[2] D'imigh an réimeas faisisteach le sruth ina dhiaidh a bháis. Bhí Francisco Franco féin ag dul in aois ag an am.

2004[cuir in eagar | athraigh foinse]

Múrphictiúr ar son ETA in Alsasua na Spáinne

Tháinig athrú suntasach ar shaol polaitiúil na Spáinne i ndiaidh an olltoghcháin a bhí ann ar an 14 Márta 2004, trí lá i ndiaidh uafáis an 11 Mártaː Buamáil na dtraenacha i Maidrid.[3]

Ar an lá céanna, d’ordaigh Ana Palacio, Aire Gnóthaí Eachtracha na Spáinne, do gach ambasadóir Spáinneach gach deis a thapú chun an teachtaireacht a chur trasna gurbh iad ETA a bhí ciontach as an sléacht. Fiú ghlac 1530 Rún ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe gurb é ETA a bhí freagrach as an sléacht.[4][5]

Ach oíche roimh an olltoghchán, ghlac rialtas an Partido Popular (ar an eite dheis) leis an bhféidearthacht nach raibh ETA, ach sceimhlitheoirí Ioslamacha, ciontach as an ár, rud a raibh na meáin chumarsáide eachtrannacha cinnte dearfach de an lá roimhe sin. Bhí an chuid is mó de mhuintir na Spáinne bréan de bhréaga an Partido Popular agus bhí léirsithe spontáineacha os comhair phríomhoifig an Partido Popular i Maidrid agus i gcathracha eile. Is é an mana a bhí le cloisteáil ná "queremos la verdad antes de votar": “táimid ag iarraidh na fírinne sula gcaithimid ár vótaí”. Bhí bua ollmhór ag an Partido Socialista san olltoghchán an lá dár gcionn.

Agur eta ohore xabier anjel 01.JPG

2004-2005[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ritheadh bille thar a bheith conspóideach a dtugtar "Plean Ibarretxe" air (is é José Luis Ibarretxe lehendakari, nó Príomh-Aire, na mBascach) sa pharlaimint réigiúnach Bhascach ag deireadh mhí na Nollag 2004. Ba é cuspóir an bhille seo leasú a dhéanamh ar an reacht féinrialach Bascach chun Saorstát Bascach a bhunú a bheadh ceangailte le Stát na Spáinne.[6]

2006[cuir in eagar | athraigh foinse]

D'fhógair ETA sos cogaidh ar an 24 Márta 2006, tar éis 817 duine a mharú le linn a bhfeachtais. Ach ghlac ETA le pléascadh buama in aerfort Mhaidrid, Barajas, ar an 30 Nollaig 2006 inar maraíodh beirt, tar éis don rialtas Spáinneach buaileadh leo go rúnda le linn na míosa sin.

2010-2011[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tháinig sos cogaidh buan i bhfeidm.

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. "Basque conflict" (as en) (2020-11-26). Wikipedia. 
  2. "Assassination of Luis Carrero Blanco" (as en) (2020-12-12). Wikipedia. 
  3. Carmen Rodríguez (2004). "Iarracht an Partido Popular dallamullóg a chur ar mhuintir na Spáinne" (ga). Beo!. Dáta rochtana: 2020-12-20.
  4. "United Nations Security Council Resolution 1530" (as en) (2020-01-31). Wikipedia. 
  5. trepo.tuni.fi. ""Political responses to terrorism" lch 147". Dáta rochtana: 2020.
  6. Carmen Rodríguez (2005). "Is beag seans atá ann go n-éireoidh le Plean Ibarretxe" (ga). Beo!. Dáta rochtana: 2020-12-20.