Bruíon

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Brú nó iostas i nÉirinn na seanscéalta ab ea Bruíon (Sean-Ghaeilge Bruiden). Ba é a dílseánach nó brughaidh, a raibh ard-mheas aige de bharr a chuid fáilteachas; nó rí, a thógadh a leithéid i lár a dhún nó ráth (Gaillis dũnom, rátis; Breatnais din, caer).

Seanscéalta[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sa scéal Scéal Muc Mhic Dhathó, deirtear nach raibh ar fud na hÉireann ach sé bhruíon, agus mar bhrughaí iontu Da Derga, Forgall Monach, Mac Dathó, Mac Dá Reo, Dá Chóca agus Blaí Briugu. I scéalta eile ámh, deirtear go raibh tuilleadh dá leithéid, amhail is an brughaidh Bricre agus a bhruíon in Fleadh Bhricreann.

Rinne Thurneysen cur síos ar dhearadh ciorclach bhruíon Da Derga. Sa scéal úd bhí na céadta gaiscíoch ann agus go leor biadh agus dí ar fáil. Bhíodh an tinteán i lár an tseomra, chun cócaireacht agus fosta ina áit suite tiarna nó rí na bruíne, agus ina thimpeall na haíonna de réir aicme. Bhí an bruíon i lár chrosbhóthair le seacht ndoras aici, agus ach ceann ansin acu dúnta – comhartha d'aíonna an bhrughadh.[1]

Seandálaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Atógail den Bhruíon Eamhna Mhacha

De réir an seanscéal, is amhlaidh áibhéalta, bhí aghaidh cré-umha agus seod ag bruíon Bhricreann. Insíonn seandálaíocht scéal eile ámh. Sa rí-chathair, Teamhair, bhíodh foirgnimh níos lú lastigh desna fálta, ach níor aimsíodh bruíon ar bith ann. Ní soiléir é an raibh bruíon le fáil sa chréfort ó thuaidh de Ráth na Rí, a nglaoitear inniu 'Halla Fleá' air. Is ionann an fhianaise i Ráth Cruachan, an rí-chathair seanscéalach de Mhéabh agus Ailill mac Máta i gConnacht. Is é ach amháin i nEamhain Mhacha, rí-chathair Conchúir Mhic Neasa, go bhfuil a leithéid de bhruíon le fáil, an Craobh Rua, ainmnithe as lárphiléar darach leath-méadar ar tiús (de réir deindreacroineolaíochta, den bhliain 94 RC.), cé gur tuairimeach é seo fós.[2]

Foinsí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Rudolf Thurneysen: Die irische Helden- und Königssage bis zum siebzehnten Jahrhundert. Halle 1921, lch. 634.
  2. Earráid leis an lua: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named HB