Bolgach Moncaí

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Teimpléad:WD Bosca Sonraí GalarBolgach Moncaí
cuir in eagar
Cineál viral infectious disease (en) Aistrigh, Poxviridae infectious disease (en) Aistrigh, zónóis agus galar (duine aonair) Edit the value on Wikidata
Speisialtacht leighis galair thógálacha Edit the value on Wikidata
Cóireáil chliniciúil
Comharthaí blister (en) Aistrigh, fiabhras, tinneas cinn, miailge, sore throat (en) Aistrigh, liomfadanapaite agus Tochas Edit the value on Wikidata
Scrúduithe physical examination (en) Aistrigh, Micreascóp solais, electron microscope (en) Aistrigh agus Imoibriú slabhrúil polaiméaráise Edit the value on Wikidata
 Cógais
metisazone (en) Aistrigh agus tecovirimat (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Pataigineas
Tarchur pataigineach airborne transmission (en) Aistrigh, contact transmission (en) Aistrigh, droplet infection (en) Aistrigh, fomite transmission (en) Aistrigh agus comhriachtain Edit the value on Wikidata
De bharr Monkeypox virus Edit the value on Wikidata
Aicmiú
ICD-10 B04 Edit the value on Wikidata
ICD-9 059.01 Edit the value on Wikidata
CIAP A76 Edit the value on Wikidata
Acmhainní seachtracha
eMedicine 1134714 Edit the value on Wikidata
MeSH D045908 Edit the value on Wikidata
UMLS CUI C0276180 Edit the value on Wikidata
DOID DOID:3292 Edit the value on Wikidata

Is galar tógálach víreasach í an bholgach moncaí a thagann ar ainmhithe áirithe, daoine san áireamh.[1] Is iad fiabhras, tinneas cinn, pianta matáin, nóid limfe atá, agus tuirse na comharthaí is luaithe.[2] Ina dhiaidh sin tagann gríos ar an othar ar a dtagann spuaiceanna agus gearb.[2] 10 lá an tréimhse is tipiciúla ó theagmháil go tús na gcomharthaí.[2] De ghnáth maireann na comharthaí idir dhá agus ceithre seachtaine.[2]

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

minicíocht, Bealtane 2022

Sa bhliain 1958 a aithníodh an bholgach moncaí den chéad uair, i measc mhoncaí saotharlainne i gCóbanhávan na Danmhairge.[3] Ní stór nádúrtha an víris iad moncaithe.[4] Thángthas ar na chéad chásanna i ndaoine in 1970 i bPoblacht Dhaonlathach an Chongó.[3]

Rianaíodh ráig sna Stáit Aontaithe in 2003 ar ais go siopa peataí inar díoladh creimirí a iompórtáladh ó Ghána iad.[5]

Dul chun cinn loit bholgach moncaí

Comharthaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is iad fiabhras, tinneas cinn, pianta matáin, at sna nóid limfe, agus tuirse na comharthaí is luaithe.[6] Bíonn an galar cosúil leis an deilgneach, an bhruitíneach agus an bholgach Dé ar an taobh amuigh ar tús, ach aithnítear an bholgach moncaí ar at suntasach na bhfaireog.[6] De ghnáth bíonn sé seo le feiceáil in aice leis an gcluas agus leis an bhfód, sa mhuineál, nó sa bhléin roimh thús an ghrís.[7]

Tar éis cúpla lá fiabhrais, is gnách go bhfeictear loit ar an aghaidh sula dtagann siad ar áiteanna eile, na lámha agus na cosa mar shampla.[6] Is minic a thagann loit ar na bosa, ar na boinn, sa bhéal, ar na giniúna agus sna súile freisin.[6] D'fhéadfadh an duine atá buailte fanacht tinn idir dhá agus ceithre seachtaine.[2]

Scaipeadh[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagann an víreas isteach sa chorp trí chraiceann briste (fiú mura bhfuil sé le feiceáil), nó na seicní múcasacha (súile, srón nó béal) don chuid is mó. Ceaptar go scaiptear ó dhuine go duine é trí dhlúth-theagmháil le duine ionfhabhtaithe. Is féidir é a tharchur ó ainmhí go duine tarlú trí ghreim nó scríobadh, ullmhú feola fiáine, teagmháil dhíreach le sreabháin choirp nó fíochán loit, nó teagmháil indíreach le fíochán loit, trí leapachas éillithe mar shampla.[8]

Ráig sa bhliain 2022[cuir in eagar | athraigh foinse]

Idir Bealtaine-Iúil 2022, bhí 16,000 cás dearbhaithe ar fud an domhain.[9] Thosaigh an ráig seo sa Ríocht Aontaithe i mí na Bealtaine 2022, agus tharla an líon is mó cásanna sa Bhreatain.

Dhearbhaigh an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú gur taifeadadh cúpla céad cás den bholgach moncaí faoi Bhealtaine 2022, taobh amuigh de thíortha ina bhfuil an víreas eindéimeach. B'shin é an chéad uair a tuairisicíodh cásanna den ghalar san Eoraip nach raibh aon nasc eipidéimeolaíochta acu le hiarthar nó lár na hAfraice.[10] Bhí cás amháin ar a laghad den bholgach moncaí taifeadta i mbreis agus dosaen tír nach mbeadh aon tsúil leis an ngalar, ar tíortha Eorpacha a bhformhór. Deimhníodh cásanna i roinnt tíortha san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh, chomh maith leis an Astráil agus Iosrael ina measc.[11][12]

Tá formhór de na cásanna deimhnithe sa phobal homoaighnéasach.[13]

vacsaín ar fáil.

Bolgach moncaí in Éirinn[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bhí an chéad chás den bholgach moncaí in Éirinn taifeadta sa Tuaisceart ar 26 Bealtaine 2022.[10]

Ar 27 Iúil 20222, dúirt an tAire Sláinte, Stephen Donnelly go raibh 70 cás de bholgach an mhoncaí atá sa Stát agus go raibh vacsaíní breise á soláthar.[9]

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bolgach

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. "About Monkeypox" (en-us). CDC. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 15 October 2017.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 "Signs and Symptoms Monkeypox" (en-us). CDC. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 15 October 2017.
  3. 3.0 3.1 "Monkeypox" (en-us). CDC. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 15 October 2017.
  4. "Monkeypox" (en). www.who.int. Dáta rochtana: 2022-05-23.
  5. "Monkeypox in the United States" (en-us). CDC. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 15 October 2017.
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 "Monkeypox" (en). www.who.int.
  7. "Human monkeypox" (January 2014). Clinical Infectious Diseases 58 (2): 260–267. doi:10.1093/cid/cit703. PMID 24158414. 
  8. "Transmission" (en-us). CDC.
  9. 9.0 9.1 Nuacht RTÉ (2022-07-27). "70 cás de bholgach an mhoncaí sa Stát" (in ga). 
  10. 10.0 10.1 Nuacht RTÉ (2022-05-26). "An chéad chás den bholgach moncaí in Éirinn taifeadta ó thuaidh" (in ga). 
  11. "Monkeypox cases investigated in Europe, US, Canada and Australia". BBC News.
  12. "Monkeypox cases reported in these countries so far. Check full list here.". mint.
  13. Conradh na Gaeilge Londain (30 Iúil 2022). "‎Nuacht Mhall: 30 Iúil 2022 (Ard Mhacha)" (ga-IE). Apple Podcasts. Dáta rochtana: 2022-07-30.