Máire Mhac an tSaoi

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Máire Mhac an tSaoi

Is scoláire agus duine de mhórfhilí na Nua-Ghaeilge í Máire Mhac an tSaoi, a rugadh i mBaile Átha Cliath, Éire sa bhliain 1922.

Cúlra[athraigh | edit source]

Rugadh Máire Mhac an tSaoi, nó Máire MacEntee mar a thugtaí uirthi, i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1922, an duine ba shine den triúr clainne a rugadh do Sheán Mac an tSaoi agus dá bhean chéile Máiréad (née de Brún). Polaiteoir sinsearach ba ea a hathair: múinteoir ba ea a máthair. D'fhreastail sí ar Choláiste Alexandra, áit ina raibh a máthair ag múineadh, ar Chlochar Loreto i Ráth Fearnáin, ar Ollscoil na hÉireann, Baile Átha Cliath agus ar an Institut des Hautes Études en Sorbonne sa Fhrainc. Rinne Mhac an tSaoi staidéar ar theangacha nua-aoiseacha agus ar an Léann Ceilteach. Ar na daoine a chuaigh i gcion uirthi luann Máire a máthair Máiréád go háirithe, Míchéal Ó hAodha, Gearóid Ó Murchú, Roger Chauviré, Colm Ó Lochlainn, an tOllamh Vendryes agus go háirithe a huncail, an Mons. Pádraig de Brún. Uncail eile léi ba ea an Cairdinéal Michael Browne.

Ba bhall bunaidh agus Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil Seán Mac an tSaoi, a bhí ina Thánaiste in Éirí Amach na Cásca. Múinteoir ba ea Margaret de Brún (as Luimneach) ag Coláiste Alexandra. Ba phoblachtóir ise freisin. Ba dhuine de scoláirí Gaeilge ba mhó an chéid é an Moinsineoir Pádraig de Brún.

Sa bhliain 1962 phós Máire Conor Cruise O'Brien, divorcé cúig bliana níos sine ná í féin, a cailleadh sa bhliain 2008. Bhí beirt pháistí uchtaithe acu. Ba bhall í d'Aosdána.

Is i nGaeilge atá an chuid is mó dá saothar scríofa. Duine de na daoine is mó a bhfuil cur amach acu ar Ghaelainn Chúige Mumhan is ea Máire Mhac an tSaoi. Bhí dán léi "Jack" agus gearrscéal "An Bhean Óg" ar churaclam na hArdteistiméireachta ó 2006 go 2009.

Ba scoláire í i Scoil an Léinn Cheiltigh, Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath ar feadh tamaill agus ba Scoláire Taistil í ó 1945 go 1947. Bhí Mhac an tSaoi ar fhoireann na Roinne Gnóthaí Eachtracha ar seirbhís sa Fhrainc, sa Spáinn, i Strasbourg agus ag na Náisiúin Aontaithe, agus ar fhoireann an English-Irish Dictionary (BÁC: Oifig an tSoláthair, 1959) faoi eagarthóireacht an Ollaimh Tomás de Bhaldraithe. Tá roinnt filíochta ó ré na Gaeilge Clasaicí curtha in eagar aici in irisí léannta agus ábhar próis freisin, m. sh. Dhá Sgéal Artúraíochta (BÁC: Institiúid Ard-Léinn BhÁC, 1946).

Duine d'fhilí móra Gaeilge na linne seo is ea Máire Mhac an tSaoi. Tá an-eolas teicniúil aici ar na foirmeacha traidisiúnta agus ar an nGaeilge Chlasaiceach agus cleachtann sí stíl thomhaiste ina cuid dánta a thugann dánta na scol chun cuimhne — cé gur file nua-aoiseach idirnáisiúnta í.

Sa bhliain 1991, bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht oinigh sa Léann Ceilteach ar Mháire Mhac an tSaoi. Taifeadadh dá cuid is ea Máire Mhac an tSaoi: guth an fhile (Indreabhán: Cló Iar-Chonnachta, 1992). Tá dírbheathaisnéis i mBéarla, The same age as the state, foilsithe ag O'Brien Press. (2003).

Bhuaigh a húrscéal, Scéal Ghearóid Iarla (Indreabhán, Leabhar Breac, 2010) Gradam Ui Shúilleabháin 2011.

Saothar filíochta[athraigh | edit source]

  • Margadh na Saoire (Baile Átha Cliath: Sáirséal agus Dill, 1956)
  • Codladh an Ghaiscigh (1973)
  • An Galar Dubhach (1980)
  • An Cion go dtí Seo (1987)
  • Shoa agus dánta eile (BÁC: Sairséal Ó Marcaigh, 1999)
  • Marbhnaí Duino, aistriúchán ar Duineser Elegien le Rainer Maria Rilke, Indreabhán, Leabhar Breac, (2013)

Neamhfhicsean[athraigh | edit source]

  • Dhá sgéal Artúraíochta (Institiúid Ardléinn, BÁC, 1946)
  • A Concise History of Ireland, (i gcomhar le Conor Cruise O-Brien) Thames and Hudson, London ISBN 0-500-45011-0 (1972)
  • The Same Age as the State (O'Brien Press, 2007): Dírbheathaisnéis.
  • Cérbh í Meg Russell? (Indreabhán: Leabhar Breac, 2008): Leabhar staire ar shaol Phiarais Feiritéir.
  • “Writing In Modern Irish — A Benign Anachronism?”, The Southern Review, 31 Special Issue on Irish Poetry (1995)

Ficsean[athraigh | edit source]

  • A Bhean Óg Ón, (Indreabhán: Cló Iar-Chonnachta, 2001).
  • Scéal Ghearóid Iarla, ISBN 978-0-89833-253-7 Indreabhán, Leabhar Breac, (2010)

Saothair eile a raibh baint aici leo[athraigh | edit source]

  • Miseréré (BÁC: Gill & Macmillan, 1971): Cnuasach d'aistriúcháin ó Shacs-Bhéarla go Gaeilge ar dhánta de chuid a huncail, an Mons. de Brún
  • A heart full of thought (BÁC: Dolmen, 1959): Aistriúcháin go Sacs-Bhéarla ar fhilíocht ón nGaeilge Chlasaiceach
  • Trasládáil (Béal Feirste: Lagan Press, 1997): Bunleaganacha agus aistriúcháin Bhéarla ar dhánta le Liam Dall Ó hIfearnáin, Piaras Feirtéir, Maghnas Ó Domhnaill, agus eile.

Tagairtí[athraigh | edit source]

Naisc sheachtracha[athraigh | edit source]