Jump to content

Oirféas

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Teimpléad:WD Bosca Sonraí CarachtarOirféas

Cuir in eagar ar Wikidata
Cineálcarachtar miotaseolaíochta na Gréige Cuir in eagar ar Wikidata
Comhthéacs
I saotharArgonautica (en) Aistrigh, An Choiméide Dhiaga, Hades agus An Aeinéid Cuir in eagar ar Wikidata
MiotaseolaíochtMiotaseolaíocht na Gréige Cuir in eagar ar Wikidata
Dáta
SpeiceasGréagaigh Cuir in eagar ar Wikidata
Inscnefireann Cuir in eagar ar Wikidata
Slí bheathascríbhneoir, file agus ceoltóir Cuir in eagar ar Wikidata
Dúnmharaithe agMaenad (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Muintir
CéileEoraidícé agus Argiope (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
MáthairCalliope (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
AthairOeagrus (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
SiblíníLinus Cuir in eagar ar Wikidata
Daoine muintearthaRhesus of Thrace (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Oirféas

Is laoch bainte le miotaseolaíocht na Gréige é Oirféas (SeanGhréigis Ὀρφεύς / Orpheús [or.pʰeú̯s]).

Dar le traidisiúin, is sinsear Scéal Oirféis agus Eoraidícé[1] ar Hóiméar agus Héisiad é.[2] Pearsana iad ar bhain tragóid leo ar bhealach rómánsúil. Ní dhearna Hóiméar tagairt ar bith don scéal, áfach.

Scéal Oirféis agus Eoraidícé[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bua ceoil[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chónaigh Oirféas sa Tráicia láimh le Sliabh Oilimpeas. Amhránaí, ceoltóir agus file a bhí ann. Cheol sé chomh binn gur fhéad sé ainmhithe fiáine a smachtú, gur umhlaigh crainn dó agus d’éirigh na fir ab fhoréigní ní ba shuaimhní le linn dóibh a cheol a chloisteáil. Bhí sé in ann na beithígh a cheansú agus mothúcháin a bhaint as rudaí neamhbheo.

Oirféas ar chlé, agus na Tráiciacha. Babhla 440 RCh

Pósadh agus aistear[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chuaigh Oirféas ar shluaíocht na nArganátach agus sháraigh sé Ceol na Síréanaí. Bhí sé pósta le hiníon Apalló, Eoraidícé, a raibh an-ghrá aige uirthi.

Ach fuair Eoraidícé bhocht bás ó ghreim nathrach. Bhí brón ar Oirféas toisc go raibh a bhean álainn marbh.

Chuaigh Oirféas ar aistear go ‘Domhan na Marbh’ ag iarraidh tarrtháil a thabhairt ar a bhean chéile.[3], go Háidéas chun í a fháil ar ais.

Oirféas ar chlé, agus na Tráiciacha. Babhla timpeall 440 RCh

Nuair a shroich Oirféas an Domhan Íochtarach, baile Phlútóin,[4] chan Oirféas cróga go binn do dhrochdhia an Domhain Íochtaraigh. Mheall sé gach a raibh ann lena chuid ceoil. Chuir sé Ceirbearas agus na Fúire ina gcodladh lena lir.

Tragóid[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chomhaontaigh Háidéas agus Peirsifiné í a thabhairt ar ais dó ... ach ar choinníoll nach bhféachfadh Oirféas siar sula bhfágfadh sé an Domhan Thíos. "Ní féidir leat breathnú ar do bhean chéile", a bhagair bandia an Domhain Íochtaraigh. "Caithfidh tú siúl os a comhair agus ná caith súil uirthi go dtí go dtagann tú ar uachtar arís". Ansin thug an dia, Plútón, a bhean chéile ar ais d’Oirféas dílis.

Shroich siad an barr, beagnach. Ach chomh mór is a bhí a mhífhoighne agus a imní, chas Oirféas timpeall agus chonaic sé Eoraidícé ar a chúl. Ach i bhfaiteadh na súl, chuaigh an bhean óg as radharc agus fuair Eoraidícé bás den dara huair, Mar sin chaill Oirféas a bhean chéile faoi dhó.

Insítear i scéal amháin gur stoll mná na Tráicia ina ghiotaí é, mar go raibh siad éadmhar lena dhílseacht d’Eoraidícé. Chuaigh a cheann agus lir ar foluain san aer go Lesbos, áit a mbeadh mar ionad na filíochta liricí.

Bás Oirféisː "stamnos" d'Hermonax Inniu sa Louvre.

Bás Oirféis[cuir in eagar | athraigh foinse]

De réir an scéil Bassarids le Aescaileas, ag deireadh a shaol, níor adhair Oirféas aon dia ach Apalló, an ghrian. Maidin amháin chuaigh Oirféas go dtí oracal Diníosas ar shliabh Pangeo chun Apalló a bheannú. Ach d'ionsaigh na Maenada é mar níor onóraigh sé Diníosas, a phátrún. Cuireadh Oirféas in áit a bhreithe, Pieria.

Tionchar[cuir in eagar | athraigh foinse]

D’imir scéal Oirféis tionchar ar Phlatón, Virgil, Óivid, Eoiripidéas, Milton, Rilke, Anouilh, ar na scannáin a rinne M. Camus agus Cocteau, ar cheol Offenbach, Gluck agus Monteverdi agus ar bhailé Stravinsky.

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. ""Eoraidícé"". téarma.ie. Dáta rochtana: 2020-08-11.
  2. An Roinn Oideachas - curriculumonline.ie. "CÚRSA NA CHÉAD BHLIANA I LÉANN CLASAICEACH". Dáta rochtana: 2020.
  3. "Gach fear is a dhomhan féin ach…" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2020-08-10.
  4. LAIDIN – GNÁTHLEIBHÉAL (2009). "SCRÚDÚ AN TEASTAIS SHÓISEARAIGH, 2009". Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2001-05-21.