Jump to content

Conchobar Maenmaige Ua Conchobair

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Infotaula de personaConchobar Maenmaige Ua Conchobair
Beathaisnéis
Bás1189 (Féilire Ghréagóra)
Faisnéis phearsanta
ReiligiúnCaitliceachas
Gníomhaíocht
Gairm Cuir in eagar ar Wikidata
Teaghlach
PáisteCathal Carrach Ó Conchúir, Tadhg mac Conchobar Maenmaige Ua Conchobair, Mael Seachlainn mac Conchobar Maenmaige Ua Conchobair, Donnchadh Conallagh Ua Conchobair, Mathghamhain mac Conchobar Maenmaige Ua Conchobair, Muirchertach Tethbhach, Aodh mac Conchobar Maenmaige Ua Conchobair Cuir in eagar ar Wikidata
AthairRuaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair
SiblínAed mac Ruaidrí Ua Conchobair, Toirdelbach mac Ruaidhi Ó Conchobair agus Aodh mac Ruairí Ó Conchúir

Rí na gConnacht ba ea Chonchúr Meánmhaighe Ó Conchúir (Meán-Ghaeilge Conchobar Maenmaige Ua Conchobair). Ruairí Ó Conchúir, Ardrí na hÉireann, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 1183 go dtí 1189. Ceannaire míleata ba ea é agus sheas sé in aghaidh ionradh na Normannach ar Éirinn.

Rugadh a bhuafhocal do Chonchúr as a cheantar altramais, Tríocha Mheánmhaighe. An mac is sine as ochtar le Ruairí ba ea Chonchúr, de réir dealraimh.

Feictear Conchúr don chéad uair sna hannála sa bhliain 1163[1] agus a athair cheana ina rí Chonnacht. Agus an rídhamhna, Niall mac Muircheartaigh Ó Lochlainn, mac an Ardrí, ar coinnmheadh in Uíbh Mhaine, trí fheall agus meabhail maraíodh 'uile' ag Conchúr Ó Ceallaigh agus Concobhar Maonmhaighe. Gabhadh Niall ámh, agus tugadh shán chuid a thigh.

Cogaidh Normannacha agus Éireannacha

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Feictear Conchúr ansin i nAnnála Uladh sa bhliain 1174:[2]

Cath Durluis la[3] Domnall h-Ua m-Briain & la Conchobur Maenmhaighi for muinntir Mic na Perisi[4] .i., righ Saxan.

Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí go raibh Conchúr ann ar ndóigh ag Cath na gConchúr, ainmnithe as féin agus Conchúr Mheánmhaighe Ó Ceallaigh, i nUíbh Mhaine sa bhliain 1180.

Sa bhliain 1184,[5] maraíodh rí na Mí, Art Ó Maoil Seachlainn, go freagrach ag Diarmaid mac Toirrdhealbhaigh Ó Briain, faoi threoir na Gall. Bhíodh clann Uí Mhaoil Seachlainn tacaithe ag Ruairí he had annexed the lands to Connacht, agus thug Chonchúr tacú le chomharba Airt, Maol Seachlainn Beag. Rinne na fir úd amais ar caisleáin na nGall, agus maraíodh go léir acu.

Sa bhliain 1185,[6] tharla cogadh cathartha idir Ruairí agus triúr rídhamhnaí na gConnacht Ruairí, eatarthu féin. Mac le Conchúr, Cathal Carrach, ba ea duine amháin acu, agus Conchúr mac Cormaic Ó Conchúir agus Cathal Crobhdhearg Ó Conchúir an bheirt eile. Cé go ndearnadh Ruairí agus a mhac suíocháin leis na rídhamhnaí, is amhlaidh de réir eachtraí na bliana bhliain dár gcionn go raibh Conchúr cailleadh na foighne lena athair.

Le chéile arís, dhóigh Conchúr agus Cathal Carrach Cill Dalua i dTuamhain, maraon cillí eile agus tithe, agus thugadar seoda agus meoin an cheantair leo.[7] San eachtra seo, bhí comhghuaillithe Normannacha ag Conchúr, a tháinig chomh fada is as Ros Comáin, agus thug Ruairí trí mhíle bó dóibh mar chúiteamh.

Rí na gConnacht

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Faoi dheireadh sa bhliain 1186,[8] tharla cogadh idir athair agus mac, agus Connachtaigh do mhilleadh etorra. Cuireadh an ruaig ar Ruairí chuig an Mumhain, ach sa deireadh, a bhuí le comhairle Shíol Muireadhaigh, tugadh cead do Ruairí filleadh abhaile agus bronnadh tríocha céad d'fhearann air.

Láithreach bonn, thosaigh Conchúr a riail a dhainiú, agus mharaigh sé Murchadh Ó Ceallaigh.[9] An bhliain dár gcionn,[10] chuaigh ar ais go dtí cúige Laigean le Maol Seachnaill Beag Ó Maoil Seachlainn, agus dhóigh sé caisleán Chill Áir, co na terna[11] sgeolanga uatha gan marbhadh (nár théarnaigh/éalaigh scéalaí uatha gan mharú).

Dhá bhliain i ndiaidh sin,[12] rinne John de Courcy (Iohn Do Cuirt) ionsaí ar na Chonnachta, i dteannta le Conchúr mac Cormaic. Ghríosaigh Conchúr taoisigh na gConnacht, agus tháinig a chol ceathrar, Domhnall Mór Ó Briain, rí Thuamhan, chun cuidiú leis. Ní raibh na Normannach in ann fanacht in aon áit amháin, uair na ro leiccsiott Connachtaigh nias sia dia t-tír iad (óir nach ligfeadh na Connachta níos sia trína dtír iad).

Agus na Gaill camptha ag Baile Easa Dara,[13] chruinnigh rí Thír Chonaill a airm chun cosc a chur orthu éalú ó thuaidh. Bhí na Gaill ag cúlú thar an gAn Corrshliabh, nuair Do-beartsad Connachtaigh & Fir Mumhan ammus[14] forra. Marbhaid sochaidhe mhóir dhibh. Fáccbhaid na Goill an tir ar eccin (rinne na Connachta agus fir Mumhan amas/ionsaí orthu. Maraíodh sochaí mhór díobh. D'fhág na Gaill an tír ansin).

Ní raibh Conchúr in ann tairbhe a bhaint as an eachtra seo out gur maraíodh é i gClann Chonnmhaigh sa bhliain 1189[15] Tugtar an teideal airdri Connacht eittir Gallaibh & Ghaoidealaibh, do ina thásc. Ba iad na marfóirí ná Maghnus mac Flainn Ó Fiannachta, Aodh mac Briain (a chol ceathar), Muircheartach mac Cathail mhic Diarmada agus Giolla na Naomh Ó Maoilmhichíl desna Tuatha. Deirtear gurbh iad siúd druing dia mhuintir fein & dia oirecht.

Chomharbaí agus muintir

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tháinig Ruairí ar ais i gcoróin,[16] cé acu le seal gairid. D'éirigh sé ansin ina mhanach ag Conga.[17] Maraíodh Conchúr mac Cormaic ag Cathal Carrach níos déanaí sa bhliain úd, mar dhíoltas ar bhád a athar.

Rinneadh rí Chonnacht de Chathal, cé go bhfreasúra, roimh a bhás sa bhliain 1202.[18][19] Ba é uncail Chonchúir, Cathal Crobhdhearg, a tháinig chun cinn i ndeireadh na dála.

Seo a leanas páistí Chonchúir eile:

Craobh Ghinealaigh

[cuir in eagar | athraigh foinse]
 
 
Toirdhealbhach
 
 
 
 
 
Ruairí
 
Cathal Crobhdhearg
 
 
 
 
Conchúr
 
Toirdhealbhach
 
Aodh
 
Diarmaid
 
 
 
 
Cathal
 
Mathún
 
Tadhg
 
Muircheartach
 
Donnchadh
 
Aodh
 
Maol Seachnaill
 
 
 
 
 
Maol Seachnaill
 
   Toirdelbach
   |
   |______________
   |           | 
   |           |
   Ruaidhri  Cathal Crobdearg
   |
   |______________________________________________
   |            |                  |         |
   |            |                  |         |  
Conchobar Toirdhealbhach Aodh Diarmait 
   | 
   |______________________________________________________________
   |       |             |      |              |          |     |
   |       |             |      |              |          |     |
   Cathal ...
   |
   |
   Maelsechlainn
  1. Annála na gCeithre Máistrí, ACM 1163.9
  2. Annála Uladh, AU 1174.5
  3. cath ... la ... for, [buadh] cath ... ag ... ar
  4. peirise, banimpire, ar eDIL
  5. ACM 1184.4
  6. ACM 1185.7
  7. ACM 1185.9
  8. ACM 1186.5
  9. ACM 1186.7
  10. ACM 1187.6
  11. térnam, téarnamh, éalú, ar eDIL
  12. ACM 1188.8
  13. ACM 1188.8
  14. ammus, amas, ionsaí, ar eDIL
  15. ACM 1189.8
  16. ACM 1189.8, ACM 1191.1
  17. ACM 1198.2
  18. AU 1202.8
  19. Annála Loch Cé, ALC 1202.5
  20. ACM 1196.9
  21. AU 1204.5
  22. ACM 1207.1
  23. ACM 1210.6
  24. ACM 1219.2


Réamhtheachtaí
Ruaidrí Ua Conchobhair
Rí na gConnacht
1183–1189
Comharba
Cathal Carrach Ua Conchobair

Teimpléad:Ríocht na gConnacht