André-Marie Ampère

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
André-Marie Ampère
Ampere1.jpg
Dáta breithe 20 Eanáir, 1775
  Marseille, An Fhrainc
Dáta báis 10 Bealtaine, 1836
  Poleymieux, Lyon, an Fhrainc
Náisiúntacht Francach
Réimsí Fisic (leictreamaighnéadas)
Iomráiteach do Dlí Ampère

Fisiceoir agus matamaiticeoir Francach ab ea André-Marie Ampère (20 Eanáir, 177510 Bealtaine, 1836).

Rinne Ampère taighde ar leictridinimic agus an gaol idir leictreachas is maighnéadas[1]. Shaothraigh sé bealaí chun sruth leictreach a thomhas. Dhíothraigh sé dlí Ampere i 1827 le cur síos ar an réimse ciorclach maighnéadach a thimpeallaíonn sreang sruthiompartha. Tá aonad an tsrutha leictrigh (SI), an t-aimpéar, ainmnithe as.

A óige[athraigh | athraigh vicithéacs]

Rugadh é i Lyon, sa Fhrainc, agus bhí cónaí ar sa sráidbhaile, Poleymieux-au-Mont-d'Or, ón mbliain 1775 go 1836. Mar pháiste éachtach, bhí an-suim aige i bhfoghlaim agus eolas a aimsiú ó aois óg, deirtear gur úsáid sé clocha agus brioscaí le suimeanna móra a dhéanamh amach, sular fhoghlaim sé a chuid uimhreacha.

Thosaigh a athair ag múineadh Laidine dó, ach stop sé nuair a bhí sé soiléir go raibh sé níos fearr ag an mata. Chun saothar Euler agus Bernoulli a thuiscint, bhí air an Laidin a fhoghlaim pé scéal é.

Sa bhliain 1796 bhuail Ampère le Julie Carron, iníon ghabha a bhí ina chónaí in aice le Lyon. Sa bhliain 1799 pósadh iad. Ón mbliain 1796 ar aghaidh, mhúin Ampère an matamaitic, an cheimic agus teangacha. Sa bhliain 1801 chuaigh sé go Bourg, le bheith mar ollamh le fisic agus ceimic. D'fhán a bhean chéile breoite agus a mhac óg (Jean Jacques Ampère) ag Lyon. Fuair sí bás sa bhliain 1804, agus bhí an-tionchar ag a báis air. Sa bhliain chéanna, ceapadh é mar ollaimh mata sa lycée i Lyon.

F. Tonnelat

Ranníocaíocht do fisic agus eile[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tá clú agus cáil ag Ampère i gcúrsaí eolaíochta de bharr an nasc a rinne sé idir leictreachas agus maighnéadas , agus ag chuir tús le staidéar an leictreamaighnéadais. Ar an 11 Meán Fómhair, 1820 chuala Ampère faoi aimsiú H. C. Ørsted, go ndéanann sruth voltach gníomh ar snáthaid maighnéadach. Seachtain ina dhiaidh sin, léirigh Ampère páipéar ag míniú céard a bhí ag tarlú ansin.

Essai sur la philosophie des sciences

Lean Ampère ag staidéar ar an leictreamaignéadas, agus d'fhionn sé teoiric mhatamaiticiúil a mhínigh na heachtraí a bhí feicthe cheana féin agus a réamhaithrigh rudaí nua freisin.

Bhí "Essai sur la philosophie des sciences, ou exposition analytique d'une classification naturelle de toutes les connaissances humaines", mar saothar deireanach Ampère a d'fhoilsíodh i ndiaidh a bháis.

Fuair Ampère bás i Marseille agus cuireadh é sa Cimetière de Montmartre, i bPáras.

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]

  1. Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)