Seán Ó hEinirí

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
1985ː Seán Ó hEinirí, seanchaí

Ba é Seán Ó hEinirí (nó Seán Ó hInnéirghe, 26 Márta 1915 - 26 Iúil 1998) an cainteoir dúchais Ghaeilge aonteangach deireanach, go bhfios dúinn.[1] Tugtar an t-ainm John Henry air i mBéarla. Ba sheanchaí é, agus Cill Ghallagáin a áit dhúchais.[2]

Cúlra[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rinneadh meastachán ag Whitney Stokes go raibh thart ar 800,000 cainteoir Gaeilge aonteangach sa bhliain 1800. Tháinig laghdú ar an uimhir seo go thart ar 320,000 ag deireadh an Ghórta Mhóir, agus go raibh níos lú ná 17,000 sa bhliain 1911. Mhair cainteoirí aonteangacha sna 1950idí, ach tháinig laghdú ar líon na gcainteoirí aonteangacha sna blianta idir 1980 agus 1990. Creidtear gurbh é Seán Ó hEinirí an cainteoir Gaeilge aonteangach deireanach é.

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

Shiadanmorkilgalligan12may08 022.JPG

Rugadh Ó hEinirí i gCill Ghallagáin i gContae Mhaigh Eo ag Mícheál Ó hEinirí agus Máire (Connolly)[3] nó Bríd Mhór Ní Choineóil (Conole) (de réir ainm.ie). Scéalaí iomráiteach ba ea a mháthair agus feirmeoir ba ea a athair,

Bhí sé mar aidhm aige agus é ina buachaill óg an méid is mó gur féidir seanscéalta agus finscéalta a bhailiú. Iascaire a bhí ann a bhain úsáid as curach. Bhí sé ina rámhaí oilte.

Níos déanaí, tháinig aitheantas mar sheanchaí cumasach air, ach ní ghlacadh sé páirt san Oireachtas ná in aon chomórtas scéalaíochta.. Bhailigh Proinnsias de Búrca uaidh do Coimisiún Béaloideasa Éireann (1935 - 1971). I ndiaidh sin, thaifead an Dochtúir Séamas Ó Catháin ó Roinn Béaloideas Éireann (COBÁC) é ó 1975 ar feadh níos mó ná deich samhraí.

Foilsíodh cuid mhór den saothar seo i "Scéalta Chois Cladaigh" i 1983 ag Comhairle Bhéaloideas Éireann. Chuir Ó hEinirí líon mór focail chomh maith le nathanna cainte ar fáil don fhoclóir Tomás de Bhaldraithe, a bhí á n-ionchorprú san Fhoclóir Béarla-Gaeilge a foilsíodh i 1959. Ina theannta sin, thug sé os cionn 800 logainm do Phatrick O'Flanagan ón gCoimisiún Béaloideas don leabhar The Living Landscapes, Kilgalligan, Erris i 1974.

Rinneadh taifead físe ar Ó hEinirí don chlár faisnéise de chuid BBC In Search of the Trojan War a bhí mar sraith de 6 chuid a craoladh i 1985. De réir na faisnéise, bhí sé neamhliteartha. Bhí sé le feiceáil ar thuarascáil Morning Ireland a craoladh ar an 25 Iúil an bhliain sin fosta.

I 1986, bhí Ó hEinirí le feiceáil in eipeasóid den tsraith The Story of English a bhuaigh Emmy, ag an BBC fosta. D'fhan sé i gCill Ghallagáin, áit ar tugadh seanfhonduaire air.

D'éag sé ar an 26 Iúil 1998. D'éag a bhean, Máire, i 2001. Tá sé curtha i Reilig Chill Ghallagáin.

Cill Chomáin, Erris

Naisc Sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. "Ó hÉINIRÍ, Seán (1915–1998)" (ga). ainm.ie. Dáta rochtana: 2020-08-17.
  2. "Cill Ghallagáin/Kilgalligan" (ga). Logainm.ie. Dáta rochtana: 2020-08-17.
  3. "Seán Ó hEinirí" (in en) (2020-08-12). Wikipedia.