Rigel

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
WD Bosca Sonraí Réad RéalteolaíochRigel
Orion constellation map.png
Cineál B-type supergiant star (en) Aistrigh, déréalta, blue supergiant (en) Aistrigh, réalta athraitheach, réalta bhíogach, foinse infridhearg, foinse x-gha réaltfhisiceach agus réalta threorach
Cineál speictreach (réalta) B8Ia[1] Cuir in eagar ar Wikidata
Réaltbhuíon An Bodach Cuir in eagar ar Wikidata
Aois J2000.0 Cuir in eagar ar Wikidata
Saintréithe fisiceacha agus réaltmhéadracha
Fad ón Domhan 860 ly Cuir in eagar ar Wikidata
Ga 78.9 ga gréine Cuir in eagar ar Wikidata
Dearbhmhéid −7.84[2] Cuir in eagar ar Wikidata
Méid dhealraitheach (V) 0.13[3] Cuir in eagar ar Wikidata
Mais 18 M☉ Cuir in eagar ar Wikidata
Saobhdhiallas 3.78 mas[4] Cuir in eagar ar Wikidata
Dualghluaisne (diallas) 0.5 mas/y [5] Cuir in eagar ar Wikidata
Dualghluaisne (dronairde) 1.31 mas/y [5] Cuir in eagar ar Wikidata
Luas rothlaithe réaltach 38 km/s[6]
37 km/s[6] Cuir in eagar ar Wikidata
Luas gathach 17.8 km/s[7] Cuir in eagar ar Wikidata
Imtharraingt dromchla 56 cm/s²[8] Cuir in eagar ar Wikidata
Dronairde (α) 5h 14m 32.2721s[5] Cuir in eagar ar Wikidata
Diallas (δ) -8° -12′ -5.8981″[5] Cuir in eagar ar Wikidata
Cuid de Winter Hexagon (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Catalóga réalteolaíochta
2MASS J05143226-0812060 (2MASS)
SAO 131907 (Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog (en) Aistrigh)
GSC 05331-01752 (Guide Star Catalog (en) Aistrigh)
HD 34085 (Henry Draper Catalogue (en) Aistrigh)
HIP 24436 (Hipparcos Catalogue (en) Aistrigh)
HR 1713 (Bright Star Catalogue (en) Aistrigh)
IRAS 05121-0815 (IRAS (en) Aistrigh)
AAVSO 0509-08 (American Association of Variable Star Observers (en) Aistrigh)
β Ori (Bayer designation (en) Aistrigh)
ADS 3823 A (Aitken Double Star Catalogue (en) Aistrigh)
1RXS J051431.5-081112 (1RXS (en) Aistrigh)
ALS 14772 (Catalog of Galactic OB Stars (en) Aistrigh)
BD-08 1063 (Durchmusterung (en) Aistrigh)
CCDM J05145-0812A (Catalog of Components of Double and Multiple Stars (en) Aistrigh)
CEL 579 (Celescope Catalogue of Ultraviolet Magnitudes (en) Aistrigh)
CSI-08 1063 1 (Catalog of Stellar Identifications (en) Aistrigh)
CSV 100463 (Catalogue of suspected variable stars (en) Aistrigh)
EUVE J0514-08.1 (The first Extreme Ultraviolet Explorer source catalog (en) Aistrigh)
FK5 194 (FK5 (en) Aistrigh)
GC 6410 (Boss General Catalogue (en) Aistrigh)
GCRV 3110 (General Catalogue of Stellar Radial Velocities (en) Aistrigh)
HIC 24436 (Hipparcos Input Catalogue (en) Aistrigh)
IDS 05097-0819 A (Index Catalogue of Visual Double Stars (en) Aistrigh)
IRC -10085 (Two-Micron Sky Survey (en) Aistrigh)
JP11 1014 (JP11 (en) Aistrigh)
N30 1120 (Catalog of 5,268 Standard Stars Based on the Normal System N30 (en) Aistrigh)
NSV 1882 (New Catalogue of Suspected Variable Stars (en) Aistrigh)
PLX 1191 (General Catalogue of Trigonometric Stellar Parallaxes (en) Aistrigh)
PLX 1191.00 (General Catalogue of Trigonometric Stellar Parallaxes (en) Aistrigh)
PMC 90-93 140 (Tokyo Photoelectric Meridian Circle Catalog (en) Aistrigh)
PPM 187839 (PPM Star Catalogue (en) Aistrigh)
RAFGL 710 (The Revised AFGL (RAFGL) catalogue (en) Aistrigh)
ROT 749 (Catalogue of rotational velocities of the stars (en) Aistrigh)
SACS 113 (Second astrolabe catalogue of Santiago (en) Aistrigh)
TD1 4253 (TD1 Catalog of Stellar Ultraviolet Fluxes (en) Aistrigh)
TYC 5331-1752-1 (Tycho Catalogue (en) Aistrigh)
UBV 5016 (UBV Photoelectric Photometry Catalogue (en) Aistrigh)
UBV M 10750 (Photoelectric catalogue, magnitudes and colors of stars in the UBV and UCBV systems (en) Aistrigh)
uvby98 100034085 (uvbyβ Photoelectric Photometric Catalogue (en) Aistrigh)
bet Ori (General Catalogue of Variable Stars (en) Aistrigh)
VDB 36 (Catalogue van den Bergh (en) Aistrigh)
WDS J05145-0812A (Washington Double Star Catalog (en) Aistrigh)
HGAM 376 (A catalogue of Hgamma measures (en) Aistrigh)
PMSC 05097-0819A (MSC - a catalogue of physical multiple stars (en) Aistrigh)
WEB 4731 (Vitesses radiales. Catalogue WEB: Wilson Evans Batten. Radial velocities: The Wilson-Evans-Batten catalogue (en) Aistrigh)
19 Ori (Flamsteed designation (en) Aistrigh) Cuir in eagar ar Wikidata

Is é Rigel (Beta Orionis, β Ori) an réalta is gile sa réaltbhuíon Oríon, cé gur cheart go bhfreagródh a hainmniú Bayer "beta" don dara réalta is gile sa réaltbhuíon, cuireann a méid dealraitheach +0.18 í os comhair na réalta α Orionis, Betelgeuse. Is ollfhathach gorm é agus tá sé faoi 860 solasbhliain (260 parsóic) dínn nó mar sin. Is réalta athraitheach Alpha Cygni é leis an aimplitiúid de 0.039 méid agus peiriad de 2.075 lá. Ceaptar go gcríochnóidh Rigel a shaol mar ollnóva de chineál II [9]. Tá sé suite ar an gcos chlé ceaptha d’fhigiúr an sealgair Orion a chruthaigh réaltaí an réaltbhuíon. Dá bhrí sin a ainm de bhunadh Arabach, Rijl jauza al-Yusra, "cos chlé an lár", ag tagairt do Orion. Ainm Araibis eile atá aige freisin ná Algebar, a bhfuil a bhunús in ar-Rijl al-Jabbār, "cos an fhathaigh".

Is eol gur déréalta amhairc é Rigel ó 1831, nuair a thomhais Friedrich Georg Wilhelm von Struve é den chéad uair. Cé go bhfuil méid +6.7 ag an réalta a ghabhann leis, Rigel B, tá a ghaireacht do Rigel A (níos mó ná 500 uair níos gile) ina dhúshlán do theileascóip níos lú ná 150 mm sa chró. Ag an bhfad measta ón gcóras, tá níos mó ná 2500 aonad réalteolaíoch (ua) scartha ó Rigel B ón bpríomh-réalta; dá bharr sin, níor aimsíodh aon gluaisne fithiseach, cé go roinneann siad a ngluaiseacht féin.

Dá réir sin, is réalta dénártha é Rigel B, comhdhéanta de dhá réalta príomhsheichimh scartha le thart ar 100 ua. Tá tréimhse fithiseach an dénártha seo thart ar 400 bliain. Is cosúil go bhfuil baint ag ceathrú réalta de mhéid 15 leis an gcóras. D’fhéadfadh gur abhac de chineál K é atá ag 44 soicind stua go físiúil - a fhreagraíonn do scaradh iarbhír níos mó ná 11,500 au - agus thógann sé thart ar 250,000 bliain chun fithis a chríochnú timpeall an tríréad geal istigh.

Mionsonraí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Maise: mais na Gréine méadaithe faoi 21

Ga: ga na Gréine méadaithe faoi 78.9

Lonrachas: lonrachas na Gréine méadaithe faoi 120 míle

Teocht: 12,100 K

Miotalacht: -0.06 ± 0.10 dex

Aois: (8 ± 1) × 106 bliain

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Ráite i: Rotational velocities and spectral types for a sample of binary systems. Leathanach: 91–99. Dáta foilsithe: 1975.
  2. URL tagartha: http://arxiv.org/abs/astro-ph/0509669.
  3. Ráite i: The HYG Database.
  4. URL tagartha: http://arxiv.org/pdf/0804.2553v1.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Floor van Leeuwen (2007). "Validation of the new Hipparcos reduction" (as An Béarla) (2): 653–664. doi:10.1051/0004-6361:20078357. 
  6. 6.0 6.1 Norberto Castro (Nollaig 19, 2016). "The IACOB project . III. New observational clues to understand macroturbulent broadening in massive O- and B-type stars" (as An Béarla): 22–22. doi:10.1051/0004-6361/201628541. 
  7. "Pulkovo Compilation of Radial Velocities for 35 495 Hipparcos stars in a common system" (as An Béarla) (Samhain 2006) (11): 759–771. doi:10.1134/S1063773706110065. 
  8. "Quantitative spectroscopy of galactic BA-type supergiants. I. Atmospheric parameters" (as An Béarla) (2012): 80–80. doi:10.1051/0004-6361/201219034. 
  9. "Asteroseismology of the nearby SN-II Progenitor: Rigel. Part II. ε-mechanism Triggering Gravity-mode Pulsations?" (2012). The Astrophysical Journal 749 (1): 74–84. doi:10.1088/0004-637X/749/1/74. Bibcode2012ApJ...749...74M.