Galar Alzheimer

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Inchinn

Saghas néaltrú é Galar Alzheimer, nó Alzheimers mar a thugtar air go minic. Is galar é a tharlaíonn do sheandaoine den chuid is mó, ina meathann an inchinn chun cur isteach ar gach feidhm di.[1]

Auguste Deter, an chéad othar ag Alois Alzheimer

Mura bhfuil togracht ghéiniteach ann (agus is annamh é), Is féidir an baol a throid le saol sláintiúil, tá a fhios againn inniu.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is dócha go bhfuil an galar seo ar an bhfód ó thús na staire daonna,. Ach ba é Alois Alzheimer a rinne an chéad chur síos air sa bhliain 1906, i mbean darbh ainm Auguste Deter. Ní raibh sí ach 55 bliain d'aois nuair a cailleadh í. Ar dtús níor ghnách an t-ainm "galar Alzheimer" a úsáid ach amháin nuair a bhíodh néaltrú ar dhuine idir 45 agus 65 bliain d'aois.

Eipidéimeolaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is ar sheandaoine is mó a thagann galar Alzheimer. Ach uaireanta tagann an galar ar dhaoine níos óige sna daicheadaí nó sna caogaidí, má tá togracht ghéiniteach ann go háirithe.

Cuireann néaltrú, Alzheimer san áireamh, isteach ar suas le 17% de dhaoine os cionn 85 bliain d'aois.[2] Is galair iad galar Alzheimer agus na cinn atá gaolta leis a chuireann as do suas nó anuas le 48,000 duine in Eirinn.[3]

Cúis[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ní fios cad é an rud is bun leis an aicíd, bíodh is gur léirigh eolaithe go bhfuil baint éigin ag próitéin ar leith inchinne leis an scéal.

Tá leideanna ann go mb'fhéidir gur ionfhabhtú mall víreasach, tocsainí comhshaoil (alúmanam, b'fhéidir), galar córasach meitibileachta, nó fachtóirí géiniteacha atá taobh thiar de.

scanadh PET

Cosc agus leigheas[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is féidir fáil réidh leis an mbaol ach saol sláintiúil a chaitheamhː spórt, bia folláin, alcól ar bith agus imeachtaí sóisialta. Ceiliúrtar Lá Domhanda Feasachta ar Ghalar Alzheimer ar an 21 Meán Fómhair gach bliain.

Tá an-dóchas ann gur gearr go n-aithneofar an aicíd go luath amach anseo, agus go mbeidh cóir leighis chuí le fáil.

Cosc - imeachtaí sóisialta, mar shampla ag imirt cártaí le daoine eile

Comharthai[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is é rud a tharlaíonn de dheasca na haicíde seo: cliseadh cuimhne, mearbhall, éagobhsaíocht mothála, agus de réir a chéile cliseadh na hintleachta. De ghnáth is iad na comharthaí tosaigh ná fadhbanna le cuimhne, mar shampla dearmad a dhéanamh go minic ar eachtraí a tharla le déanaí, ainmneacha agus áiteanna. Seans go mbeidh deacracht ag an duine sna tascanna laethúla.

Bíonn athruithe san fhonn agus sa phearsantacht freisin. I gcéimeanna lair an ghalair, is féidir leis an duine dul ag fánadh, éirí corraaithe i dtimpeallachtaí aitheanta.

Sna céimeannna deiridh, ní bheidh an duine in ann nithe a dhéanmh go neamhspleách agus beidh cúram leanúnach de dhíth. Deirtear ansin an bealach is fearr le dul i ngleic leis ná cinntiú gur féidir le daoine fanacht ina dtithe féin.[3] Cinntíonn seo gur féidir leo saol níos iomláine a chaitheamh chomh maith le costas níos lú a bheith ar an Stát.

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Hussey, Matt (2011). "Fréamh an Eolais" (Coiscéim). 
  2. "Prevalence by age in the UK" (en-GB). Dementia Statistics Hub. Dáta rochtana: 2020-09-21.
  3. 3.0 3.1 Caoimhghín Ó Caoláin, T.D. (14 Bealtaine 2015). "TUAIRISC OIFIGIÚIL - An Dáil (oireachtas.ie)". Dáta rochtana: 2020.