Friedrich Schiller

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Friedrich Schiller
Friedrich Schiller by Ludovike Simanowiz.jpg
Saol
Ainm iomlánJohann Christoph Friedrich Schiller
Eolas breitheMarbach am Neckar, 10 Samhain 1759
NáisiúntachtDiúcacht Württemberg
Saxe-Weimar (en) Aistrigh
BásWeimar, 9 Bealtaine 1805
Áit adhlacthaJacobsfriedhof Weimar (en) Aistrigh
Weimarer Fürstengruft (en) Aistrigh
Cúis bháisbás nádúrtha (eitinn)
Muintir
AthairJohann Kaspar Schiller
MáthairElisabeth Dorothea Schiller
Céile/CéilíCharlotte von Lengefeld
Páistí
Siblíní
Teaghlach
Oideachas
Alma materKarlsschule Stuttgart (en) Aistrigh
Ollscoil Jena
Stiúrthóir tráchtaisJohann Wolfgang Döbereiner (en) Aistrigh
Teangachaan Fhraincis
An Ghearmáinis
MúinteoiríBalthasar Haug
Gairm
Gairmfile, fealsamh, staraí, leabharlannaí, physician writer (en) Aistrigh, drámadóir, úrscéalaí, múinteoir ollscoile, aistritheoir, iriseoir, scríbhneoir, dochtúir leighis, lia mileata agus aesthetician (en) Aistrigh
FostóiríOllscoil Jena
Saothar iomráiteachThe Robbers (en) Aistrigh
Don Carlos (en) Aistrigh
Wallenstein (en) Aistrigh
Mary Stuart (en) Aistrigh
William Tell (en) Aistrigh
Intrigue and Love (en) Aistrigh
On the aesthetic education of man (en) Aistrigh
Die Huldigung der Künste (en) Aistrigh
The Maid of Orleans (en) Aistrigh
Daoine le tionchar air/uirthiKarl Leonhard Reinhold, Pedro Calderón de la Barca, Johann Wolfgang von Goethe agus Immanuel Kant
BallraíochtAcademy of Science for Public Utility (en) Aistrigh
Acadamh Ríoga Litríochta, Staire, agus Seaniarsmaí na Sualainne
GluaiseachtSturm und Drang (en) Aistrigh
Weimar Classicism (en) Aistrigh
Gluaiseacht ealaínebailéad
dráma
Cleamhnú
ReiligiúinLiútarachas
IMDbnm0771646
Discogs ID1007099
Friedrich Schiller Signature.svg

File, drámadóir, aistritheoir, fealsamh is staraí ba ea Johann Christoph Friedrich von Schiller ([joːhan kristɔf friːdʁɪç fɔn ʃɪlɐ], 10 Samhain 1759 - 9 Bealtaine 1805). Rugadh é in Marbach am Necker (Württemberg, an Ghearmáin) agus fuair sé bás in Weimar (Sachsen-Weimar-Eisenach).

Bhí sé ar na dramadóirí Gearmánacha is mó agus is tábhachtaí.

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

An Chéad Óige[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bhí Friedrich Schiller ar an dara páiste ba shine dár rugadh do Johann Georg Schiller a bhí ina oifigeach airn, ina lia arim agus ina phríomhghairdíneoir cúirte i Marbach am Neckar agus dá bhean chéile Elisabetha Dorothea Schiller née Kodweiss. Tábhairneoir agus báicéir ab ea athair Elisabetha. Bhí Friedrich an-mhór lena dheirfiúr Christophine agus í dhá bhliain ní ba shine ná eisean; níor tháinig an chéad bhean den cheathrar deirfiúracha eile chun saoil ach sé bliana i ndiaidh Friedrich, agus fuair beirt acu siúd bás ina bpáistí dóibh. Nuair a fuair an t-athair post earcaitheora san arm, agus é ag freastal ar an obair nua seo i Schwäbisch Gmünd, bhog an teaghlach go dtí Lorch sa bhliain 1764. Nuair a saolaíodh dara deirfiúr Friedrich, Luise, níor mhair an teaghlach i bhfad i Schwåbisch Gmünd: shocraigh siad síos i Ludwigsburg. Sa bhliain chéanna thosaigh Friedrich ag staidéar Laidine sa scoil áitiúil. Ní raibh sé ach trí bliana déag d'aois nuair a bhreac sé síos an chéad dá iarracht drámaíochta a rinne sé: Absalon agus Die Christen ("Na Críostaithe"). Níl teacht ar aon cheann den dá théacs seo a thuilleadh.

D'ordaigh diúc Württemberg do Schiller óg dul ag staidéar sa scoil úd Karlsschule nó Scoil Chathail: bhí an scoil seo ag ullmhú fir óga chun dul sna hoifigigh airm. Níor thaitin athrú seo na scoile le tuismitheoirí Friedrich. Ar dtús dhírigh Schiller ar an dlí mar ábhar staidéir. Cuid den scolaíocht ab ea an druileáil mhíleata, rud nach raibh Schiller sásta leis: bhíodh seisean agus na daltaí eile ag léamh scríbhinní coiscthe faoi choim na hoíche.

Ar an 18ú lá de Mhí na Samhna 1775 bhog an tAcadamh Míleata ó chaisleán Solitude go lárchathair Stuttgart. D'éirigh Schiller as an dlí mar ábhar staidéir agus thosaigh sé ag foghlaim míochaine. Faoin am seo chuaigh filí an Sturm und Drang agus dánta Klopstock go mór i bhfeidhm air. Sa bhliain chéanna chríochnaigh sé an dráma úd Der Student von Nassau ("An Mac Léinn ó Nassau"), ach má chríochnaigh, chuaigh ceal sa lámhscríbhinn idir an dá linn, ionas nach féidir le lucht an taighde inniu a dhath a rá i dtaobh an dráma seo. An chéad dán leis a chuaigh i gcló riamh, ba é Der Abend ("An Tráthnóna") é, a foilsíodh sa bhliain 1776. Rinne Schiller staidéar ar shaothar Phlutarchos, Shakespeare, Voltaire, Rousseau agus Goethe, agus sa bhliain chéanna thosaigh sé ag scríobh dráma faoi cheist na saoirse, Die Räuber ("Na Robálaithe").

Saothair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Drámaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Die Räuber (Na Robálaithe, 1781)
  • Kabale und Liebe (Caimiléireacht agus Grá, 1784)
  • Don Carlos (1787)
  • Wallenstein (1800)
  • Die Jungfrau von Orleans (Jeanne d'Arc, 1801)
  • Maria Stuart (Máire Stuart, Máire I, Banríon na nAlbanach, 1801)
  • Die Braut von Messina (An Bhrídeach ó Messina, 1803)
  • Wilhelm Tell (1804)
  • Die Huldigung der Künste (Ómós na nEalaíon, 1804)
  • Demetrius (neamhchríochnaithe)

Dánta[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Ode an die Freude (Óid don Aoibhneas, 1786)
  • Die Kraniche des Ibykus (Corra Ibycus, 1797)
  • Der Handschuh (An Lámhainn, 1797)
  • Das Lied von der Glocke (Amhrán an Chloigín, 1799)

Íomhánna[cuir in eagar | athraigh foinse]