Formaildéad

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Formaildéad
Formaldehyde-2D.svg Formaldehyde-3D-vdW.png
Ainm IUPAC Meatánal
Ainmneacha eile Formol
Aitheantóirí
Uimhir CAS 50-00-0
PubChem 712
Airíonna
Foirmle mhóilíneach CH2O
Mais mhóilíneach 30.03 g mol-1
Dlús 1.38 g cm-3
Leáphointe -92 °C
Fiuchphointe -21 °C
pKa 13.3
Déphol 2.33 D
Guaiseacha
Aicmiú AE Hazard T.svg T
NFPA 704 Nfpa h3.pngNfpa f2.pngNfpa r2.png
Comhdhúile gaolmhara
Aildéid gaolmhara Aicéataildéad

Butyraldehyde
Decanal
Heptanal
Hexanal
Nonanal
Octadecanal
Octanal
Pentanal
Próipianaildéad

Comhdhúile gaolmhara Meatánól
Aigéad formach

Is é an formaildéad nó an meatánal CH2O an ceann is simplí de na haildéid. Gás gan dath é le teocht an tseomra, agus boladh láidir sainiúil as. Inniu, is mó mar amhábhar do chomhdhúile orgánacha eile a úsáidtear é, ach sna laethanta a bhí, d'úsáidtí tuaslagán uisce an fhormaildéid, an fhormailin, le heiseamail a thaisceadh sa bhitheolaíocht, sin nó mar fhrithsheipteán, is é sin, le baictéir a mharú. Tá an formaildéad sách nimhiúil don duine, áfach, agus is mór an priacal atá ann don tsláinte, go háirithe le taobhshúil ar chomh coitianta atá sé i gcónaí sa tionsclaíocht cheimiceach. Bíonn formaildéad le fáil go nádúrtha ar domhan.

Tá sé de chlaonadh san fhormaildéad polaiméiriú go paraformaildéad, trímhéiriú go 1,3,5-trí-ocsán, agus hiodráitiú go hiodráit formaildéid, nó meatándé-ól .

Úsáid[cuir in eagar | athraigh foinse]

Baintear úsáid as formaildéad mar oibreán balsamaithe le corpáin mharbha a chaomhnú ar mhaithe le hadhlacadhmionghearradh.

Priacail don tsláinte[cuir in eagar | athraigh foinse]

Cé gur ceimiceán nádúrtha é an formaildéad, baineann a lán contúirtí leis ó thaobh shláinte an duine de. Is carcainigin (cúis ailse) é, agus cuireann sé as do na súile. Greannaíonn sé na seicní múcasacha fosta. An dóchar atá sa mheatanól (san alcól meitile) don duine tá sé bunaithe ar an dóigh a n-ocsaídítear an meatanól go formaildéad san orgánach dhaonna. I gcillíní na súl is mó a bhíos an t-ocsaídiú seo ar obair, rud a mhíníonn an scrios a dhéanann an meatanól do radharc na súl ag na daoine a thagann beo as an nimhiú meatanóil.