An Chéinia

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jamhuri ya Kenya
Bratach Chéinia Armas Chéinia
Bratach Armas
Mana: Harambee
Amhrán náisiúnta: Ee Mungu Nguvu Yetu
Suíomh Chéinia
Príomhchathair Nairobi
1°16′ Theas 36°48′ Thoir
An chathair is mó Nairobi
Teangacha oifigiúla Svahaílis, Béarla
Rialtas Poblacht
Mwai Kibaki
Moody Awori
Neamhspleáchas
Fógraithe
Glactha leis
ón Ríocht Aontaithe
12 Nollaig, 1963
12 Nollaig, 1964
Achar
 • San iomlán
 • Uisce (%)
 
580,367 km² (47ú)
2.3%
Daonra
 • Meas. ó 2005
 • Daonáireamh 2007
 • Dlús
 
34,707,817 (34ú)
31,138,735
59/km² (140ú)
OTI (PCC)
 • San iomlán
 • An duine
Meas. ó 2005
$48.33 billiún (76ú)
$1,445 (156ú)
Airgeadra Shilling (KES)
Crios ama
 • Samhradh (CSL)
EAT (UTC+3)
(UTC+3)
Fearann Idirlín .ke
Glaochód +254

Is tír san Afraic í an Chéinia. Is í Nairobi an phríomhchathair. Iar-choilíneacht de chuid na Breataine is ea í.

Muintir na Céinia[athraigh | edit source]

Tá tuairim is 40 milliún duine ina gcónaí sa Chéinia. Tá idir Bhéarla agus Kiswahili ag a bhformhór. Ná grúpaí eitneacha is mó ná: Kikuyu 22%, Luhya 14%, Luo 13%, Kalenjin 12%, Kamba 11%, Kisii 6%, Meru 6%, Afracaigh eile 15%, Áisigh/Eorpaigh/Arabaigh 1%. Is í an Chríostaíocht an príomhchreideamh (Protastúnaigh 45%, Caitlicigh 33%), ach is iomaí creideamh eile atá ann.

Na cathracha is mó[athraigh | edit source]

Nairobi, Mombasa, Kisumu, Nakuru agus Eldoret. Is í Nairobi an chathair is mó, agus tá breis is trí mhilliún duine ina gcónaí ann.

Stair[athraigh | edit source]

Éirí Amach na Mau Mau[athraigh | edit source]

An faltanas a bhí ag muintir na Céinia in aghaidh na Sasanach toisc an dóigh ar roinneadh na tailte sa tír sin, tháinig sé chun solais sa bhliain 1951, agus Aontas Afraiceach na Céinia ag éileamh tuilleadh ionadaíochta do na bundúchasaigh i rialú agus i riarachán na tíre, chomh maith le athroinnt na talún. Nuair a diúltaíodh do na héilimh seo, fuair lucht an antoisceachais seilbh ar an ngluaiseacht, agus chuaigh muintir na Céinia chun cearmansaíochta ar na Sasanaigh. B'é sin Éirí Amach Mau Mau, mar a thugtar air in annálacha na staire. Ar an 17ú lá de Mhí Lúnasa 1952, cuireadh staid éigeandála i bhfeidhm ar an tír, agus tuilleadh fórsaí armtha ag teacht le heitleáin ón mBreatain Mhór in aghaidh an lae leis an éirí amach a chloí. Chuaigh na cúrsaí an oiread sin chun géaradais is go bhféadfá a rá go raibh an Chéinia ar bharr lasrach le cogadh cathartha.

Sa bhliain 1953, rinne na ceannairceoirí ródach mór ar dhílseoirí ar de threibh Kikuyu iad. Chuir an t-ár seo - sléacht Lari, mar a thugtar air - malairt chuma ar fad ar pholaitíocht an éirí amach, agus fuair na Sasanaigh ar ais cuid den dea-chlú a bhí caillte acu i rith an chogaidh. B'é an cineál straitéis a bhí ag Churchill ná an lámh láidir mhíleata a imirt gan trócaire ar na ceannairceoirí agus na héilimh a shásamh a bhí ag na hAfraicigh a chur chun tosaigh ar dtús, go dtí an diúltú a fuair siad ó rialtas Attlee. Cheap Winston Churchill an Ginearál Sior George Erskine leis an éirí amach a chur faoi chois i Nairobi, rud a rinne sé leis an oibríocht ar ar tugadh An Inneoin, sa bhliain 1954. Ina dhiaidh sin, chuathas i dtuilleamaí an Chasúir (oibríocht mhíleata eile) le deireadh a chur leis an gceannairc faoin tuath. D'ordaigh Churchill comhchainteanna síochána a chur ar bun le muintir na Céinia, ach theip ar na cainteanna seo agus eisean ina Phríomh-Aire go fóill.

Tagairtí[athraigh | edit source]