Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Is éard is tacsanomaíocht ann (ón tSean-Ghréigis: τάξις (tacsaithe), a chiallaíonn 'socrú', agus -νομία (-nomia), a chiallaíonn 'modh'), ná modh le tacair de speicis a rangú de réir gaolmhaireachtaí sinsearacha, lena n-áirítear gaolmhaireachtaí a shocrú idir orgánaigh de réir roinnt gnéithe intomhaiste:

  • moirfeolaíocht agus anatamaíocht (gnéithe seachtracha agus inmheánacha);
  • struchtúr na gceall (prócarót/eocarót);
  • bithcheimic (comparáidí ADN (DNA), ARN (RNA) agus na seichimh aimínaigéad i bpróitéiní); agus
  • orgánaigh atá gaolta go dlúth lena chéile, beidh leibhéal ard cosúlachta ann i struchtúr móilíneach an ADN (seicheamh bunanna), ARN (seicheamh bunanna) agus próitéin (seicheamh aimínaigéad), agus is gnách go léiríonn móilíní orgánach a bhfuil gaol i bhfad amach acu, léiríonn siad patrún den éagsúlacht.

Rangaigh Linnaeus gach ainmhí agus planda da raibh ar eolas aige ina saghasanna, agua thug sainainm faoi leith ar gach saghas . Speiceas faoi leith ba ea gach aon saghas acusan. Mar shampla, rangaíodh daonnaithe uile an domhain in aon speiseas amháin - Homo sapiens; ba leor speiceas amháin, toisc iad go léir a bheith chomh cosúil sin lena chéile. Ba é an scéal céanna é le madraí clóis; d'ainneoin iad a bheith chomh héagsúil le chéile i gcruth agus i méid, rangaíodh iad go léir sa speiceas Canis familiaris. Ach níorbh fholáir madraí agus cait a rangú mar dhá speiceas ar leith.

Má bhíonn roinnt speiceas cosúil go maith lena chéile, déantar orgánaigh a ghrúpáil le chéile i dtacsóin, speicis chosúla a rangú in aon ghéineas amháín, i.e. i ngrúpa níos fairsinge ná an spéiceas. Leanann sé uaidh sin gur féidir i bhfad níos mó orgánach a bheith cuimsithe i ngéineas ná i speiceas. Níl ansin ach céim amháin sa rangú. Grúpáiltear géinis i bhfine, finte in ord agus mar sin de. Seo a leanas liosta de na grúpaí go léir: Speiceas, Géineas, Fine, Ord, Rang, Fíleam, Ríocht agus Fearann.

'

'