Stát leasa

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
% d'olltáirgeacht intíre (OTI) i gcaiteachas sóisialta san Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochtai (ACFE), sa bhliain 2013

██ >30%

██ 25–30%

██ 20–25%

██ 0–20%

Coincheap rialtais is ea an stát leasa ina imríonn an stát ról lárnach i gcosaint agus i gcur chun cinn dea-bhail eacnamaíocha agus sóisialta a chuid saoránach. Tá sé bunaithe ar na prionsabail a bhaineann le comhionannas deiseanna, cothroime dáileadh an rachmais, agus freagrach phoiblí dóibh siúd nach bhfuil in ann leas a bhaint as na soláthairtí íosta le haghaidh an tsaoil mhaith. D'fhéadfadh an téarma ginearálta  foirmeacha d'eagraíochtaí eacnamaíocha agus sóisialta a chuimsiú.[1] Chuir an socheolaí T. H. Marshall síos ar an stat leasa nua-aimseartha mar mheascán sainiúil de dhaonlathas, leasa, agus chaipitleachas.[2]

Cuimsíonn na stáit leasa nua-aimseartha an Ghearmáin, an Fhrainc, an Bheilg agus an Ísiltír,[3] , chomh maith leis na tíortha Nordacha, den sórt sin mar an Íoslainn, an tSualainn, an Iorua, an Danmhairg, agus an Fhionlainn[4] a úsáideann an múnla ar a dtugtar an tsamhail Nordach. Rangaigh Gøsta Esping-Andersen na córais leasa is forbartha de chuid na stát i dtrí chatagóir: sóisialach daonlathach, coimeádach agus liobrálach.[5]Teimpléad:Efn

Baineann an stát leasa shóisialaigh le haistriú cistí ón stát chun na seirbhísí a chuirtear ar fáil (. i. sláinte, oideachas, srl.) chomh maith le le haistriú díreach do dhaoine aonair ("sochair"), agus maoinítear é trí na gcánacha. Is minic a thugtar an geilleagar measctha air.[6] De ghnáth bíonn ar an lucht ardioncaim níos mó cánach a íoch, ar a dtugtar cáin fhorchéimnitheach.

Sanasaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Baineadh feidhm as an téarma Gearmáinise sozialstaat ("stát sóisialta ") ó 1870 chun cur síos a dhéanamh ar chláir thacaíochta an stáit beartaithe ag sozialpolitiker  Gearmánacha ("polaiteoirí sóisialta") agus a curtha i bhfeidhm mar chuid de leasuithe coimeádacha Bhismarck. Sa Ghearmáin, úsáidtear an téarma wohlfahrtsstaat, aistriúchán díreach ón Bhéarla "welfare state", chun cur síos a dhéanamh na socruithe clúdaithe faoin árachas sóisialta sa tSualainn .


Stair na stát leasa[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chuir an an tImpire Ashoka chun cinn a smaoineamh ar stát leasa sa 3ú haois Roimh Chomh-Ré (RCR) . 

An Bhreatain Mhór[cuir in eagar | athraigh foinse]

An Fhrainc[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ag tír nó réigiún[cuir in eagar | athraigh foinse]

An Astráil[cuir in eagar | athraigh foinse]

An Ghearmáin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Meiriceá Laidineach[cuir in eagar | athraigh foinse]

An Meánoirthear[cuir in eagar | athraigh foinse]

Daon-Phoblacht na Síne[cuir in eagar | athraigh foinse]

An Ríocht Aontaithe[cuir in eagar | athraigh foinse]

Na Stáit Aontaithe[cuir in eagar | athraigh foinse]

Éifeachtaí an leasa ar an mbochtaineacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tugann fianaise eimpíreach le fios go bhfuil laghdaíonn cánachas agus aistrithe go mór an bhochtaineacht sa chuid is mó de na tíortha gur ionann ar a laghad aon chúigiú den OTI a ranníocaíochtaí leasa shóisialaigh.[7][8]

Tír An ráta bochtaineachta iomlán (1960-1991)

(tairseach atá leagtha síos ag 40% d'ioncam teaghlaigh meánach SAM)
An ráta na bochtaineachta coibhneasta (1970-1997)
Réamh-leas Iar-leas Réamh-leas Iar-leas
 An tSualainn 23.7 5.8 14.8 4.8
 An Iorua 9.2 1.7 12.4 4.0
 An Ísiltír 22.1 7.3 18.5 11.5
 An Fhionlainn 11.9 3.7 12.4 3.1
 An Danmhairg 26.4 5.9 17.4 4.8
 An Ghearmáin|15.2 4.3 9.7 5.1
  An Eilvéis 12.5 3.8 10.9 9.1
 Canada 22.5 6.5 17.1 11.9
 An Fhrainc 36.1 9.8 21.8 6.1
 An Bheilg 26.8 6.0 19.5 4.1
 An Astráil 23.3 11.9 16.2 9.2
 An Ríocht Aontaithe 16.8 8.7 16.4 8.2
 Stáit Aontaithe Mheiriceá 21.0 11.7 17.2 15.1
 An Iodáil 30.7 14.3 19.7 9.1

Nótaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Teimpléad:Notelist

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Teimpléad:Cite encyclopedia
  2. Marshall, Thomas Humphrey (1950). "Citizenship and Social Class: And Other Essays". Cambridge: University Press. 
  3. Tá ort na shonrú' 'teideal = agus' 'url = nuair a úsáideann {{ lua idirlín}}."". The New York Times Magazine.
  4. "The global economy, national states and the regulation of labour" (1999). 
  5. Esping-Andersen (1990)
  6. Teimpléad:Cite encyclopedia
  7. Kenworthy, L. (1999). Do social-welfare policies reduce poverty? A cross-national assessment Teimpléad:Webarchive. Social Forces: 77: 3: 1119–39.
  8. Bradley, D., Huber, E., Moller, S., Nielson, F. & Stephens, J. D. (2003) "Determinants of relative poverty in advanced capitalist democracies". American Sociological Review 68:3: 22–51.

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sonraí agus staitisticí[cuir in eagar | athraigh foinse]