Jump to content

Sara Forbes Bonetta

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Infotaula de personaSara Forbes Bonetta

Cuir in eagar ar Wikidata
Beathaisnéis
Breithc. 1843
Tír na nIarúbach Cuir in eagar ar Wikidata
BásLúnasa 1880
36/37 bliana d'aois
Funchal, An Phortaingéil Cuir in eagar ar Wikidata
Siocair bháisBás nádúrtha (Eitinn)
Áit adhlacthaFunchal Cuir in eagar ar Wikidata
Gníomhaíocht
Réimse oibreScience, technology, engineering, and mathematics (en) Aistrigh
Gairmpianódóir, teangeolaí Cuir in eagar ar Wikidata
TeangachaBéarla
Eile
Teideal uasalBanphrionsa Cuir in eagar ar Wikidata
CéileJames Pinson Labulo Davies (1862–1880) Cuir in eagar ar Wikidata
PáisteVictoria Davies Randle Cuir in eagar ar Wikidata

Ba choimircí agus iníon bhaistí na Banríona Victoria í Sarah Forbes Bonetta nó Sally Forbes Bonetta (a rugadh mar Aina nó Ina; c. 1843 – 15 Lúnasa 1880). Creideadh gur ball teidealta í de chlann Yewa de mhuintir na Iarúbach san Afraic Thiar, a cailleadh a tuismitheoirí le linn cogadh le Ríocht Dahomey in aice láimhe agus í ina leanbh, agus a rinneadh sclábhaí di ina dhiaidh sin ag Rí Ghezo de chuid Dahomey. Thug Ghezo mar "bhronntanas" í don Chaptaen Frederick E. Forbes ó Chabhlach Ríoga Shasana, agus rinneadh iníon bhaistí den Bhanríon Victoria di. Phós sí an Captaen James Pinson Labulo Davies, daonchara saibhir ó Lagos.[1]

Luathshaol

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Litagraf de Forbes Bonetta, i ndiaidh líníochta le Frederick E. Forbes, óna leabhar Dahomey and the Dahomans a foilsíodh sa bhliain 1851; is iad sin dialann dhá mhisean chuig rí Dahomey, agus an t-áras ina phríomhchathair, sa bhliain 1849 agus 1850

Ainmníodh í ar dtús mar Aina (nó Ina ),[2] rugadh í sa bhliain 1843 in Oke-Odan, sráidbhaile Yewa Iarúbach in Iarthar na hAfraice, a tháinig chun bheith neamhspleách le déanaí ón Impireacht Oyo (iardheisceart na Nigéire sa lá atá inniu ann), tar éis dó titim as a chéile.[3] Bhí Ríocht Dahomey faoi cheannas ag Oyo, agus ba namhaid stairiúil í do mhuintir na Iarúbach. Thosaigh Oyo agus Dahomey ag dul i mbun cogaidh sa bhliain 1823 tar éis do Ghezo, Rí nua ar Dahomey, diúltú do chíos bhliantúil a íoc le hOyo. Le linn cogadh Oyo le Dahomey, lagaíodh agus díchobhsaíodh Oyo ag na jiohádaí Ioslamacha a sheol an Chailifeacht Sokoto a bhí ag fás.[4] Thosaigh an Impireacht Oyo ag titim as a chéile faoi na 1830í, ag scoilt Yorubaland ina stáit bheaga éagsúla. Thosaigh arm Dahomey ag leathnú soir isteach i gcríoch gan chosaint Yewa a bhí i seilbh Oyo, ag gabháil sclábhaithe sa phróiseas.

Sa bhliain 1848, rinne arm Dahomey ionradh ar Oke-Odan agus ghabh siad é. Fuair tuismitheoirí Aina bás le linn an ionsaithe agus maraíodh nó díoladh na háitrithe eile isteach i dtrádáil sclábhaithe an Atlantaigh.[3] Chríochnaigh Aina suas i gcúirt Rí Ghezo na Dahomey mar sclábhaí óg. Ba mhórchumhacht de chuid na hAfraice Thiar í Dahomey a bhain an-bhrabús as trádáil sclábhaithe an Atlantaigh. Tar éis deireadh a chur le sclábhaíocht na Breataine, throid an Rí Ghezo in aghaidh iarrachtaí na Breataine easpórtáil sclábhaithe Dahomey a chiorrú. Luann an beathaisnéisí agus staraí na hAfraice, Martin Meredith,Beathaisnéisí agus staraí na hAfraice Martin Meredith an méid seo a leanas a dúirt Rí Ghezo leis na Sasanaigh: "The slave trade has been the ruling principle of my people. It is the source of their glory and wealth. Their songs celebrate their victories and the mother lulls the child to sleep with notes of triumph over an enemy reduced to slavery.""[5][6][7]

An Captaen Forbes ag Dahomey

[cuir in eagar | athraigh foinse]

I mí Iúil 1850, tháinig an Captaen Frederick E. Forbes ón gCabhlach Ríoga go dtí an Afraic Thiar ar mhisean taidhleoireachta Briotanach, áit nár éirigh leis dul i mbun caibidlíochta leis an Rí Ghezo chun deireadh a chur le rannpháirtíocht Dahomey i dtrádáil sclábhaithe an Atlantaigh.[8]] Mar ba nós, mhalartaigh an Captaen Forbes agus an Rí Ghezo bronntanais lena chéile. Thairg an Rí Ghezo stól coise do Forbes, éadach saibhir tíre, ceaig rum, deich gcinn de bhlaoscanna fínicín, agus stól caboceer.[9]

Léirigh an Rí Ghezo go soiléir nach gcuirfeadh sé stop le trádáil na sclábhaithe. Chreid sé go raibh brabús éigin ag baint le hola pailme ach nach raibh mórán cumhachta ann. Bhí frustrachas agus fearg ar an gCeannasaí Forbes. Lean searmanais saoire na Dahóime ar aghaidh i gcomhthráth le plé leanúnach an Cheannasaí Forbes leis an Rí Ghezo. Thosaigh Forbes ag comhaireamh líon na saighdiúirí faoin Rí Ghezo. Bhraith sé go raibh an monarc Dahomey ag iarraidh a chumhacht a thaispeáint agus an tuiscint a thabhairt go raibh a arm níos mó agus níos cumhachtaí.[10]

Ansin chuala an Ceannasaí Forbes scread agus ansin d'fhéach sé ar ghrúpa Dahóimeach bhí a gcuid gunnaí sr foluain acu agus a bhí ag iompar daoine i gciseáin bheaga. Thug ateangaire le fios do Forbes gur chun báis a bhí na daoine a chonaic sé á dtabhairt sna bascaidí beaga. Tugadh an "Ek-onee-noo-ah-toh" nó "uisciú na n-uaigheanna" ar an searmanas.[11] Bhí na daoine sna ciseáin gléasta i baill éadaigh bhána, bhí siad le marú agus a gcuid fola a dhoirteadh ar uaigheanna na nDahóimeach ardchéime. Bhí cuid de na híospartaigh a bhí beartaithe á gcoinneáil i mbraighdeanas le breis agus dhá bhliain don traidisiún seo. Bhí siad á n-iompar agus a lámha agus a gcosa ceangailte le chéile. Agus na híospartaigh á dtarraingt tríd na sluaite, sháigh agus ghortaigh na Dahóimigh iad le sceana agus sleánna.[10]

D’fhéach an Ceannasaí Forbes le huafás agus fear as an mbascaid á thumadh i bpoll agus an fear ag titim go fiánta anuas. Nuair a bhuail sé an talamh, ionsaíodh láithreach é agus gearradh a cheann dá cholainn. Rinne Forbes iarracht Rí Ghezo a stopadh ón deasghnáth, ach theip air Thairg Forbes airgead dó ansin. Thug an Rí cead dó sa deireadh margáil a dhéanamh do chuid de na híospartaigh. Mar sin féin, shoiléirigh ateangairí an Rí Gezo gur gnás ársa a bhí i gceist le huisce a chur ar uaigheanna na sinsear agus nach bhféadfaí deireadh a chur leis gan easonóir a tharraingt ar ar mhuintir na nDahóimeach.[10]

Ní raibh sé riamh i láthair ag deasghnáth chomh barbarach agus foréigneach sin. Bhí sé cinnte de gurb é seo an nóiméad ba mheasa a bhí roimhe riamh ina chuid blianta ag troid i gcoinne an trádáil sclábhaithe. Ansin thug sé faoi deara an cailín, Aina. Bhí sí chomh beag bídeach, mar sin fós. De réir mar a d'iompair siad níos gaire don pholl í, d'éirigh na drumaí níos déine. Bhí uafás ar Forbes. Fuair sé deacair a thuiscint conas a d'fhéadfadh rí leanbh a dhúnmharú go deasghnách. Mar sin féin, bhí sé thar a bheith furasta ag Gezo an cailín a íobairt. fuair Gezo sé thar a bheith éasca a íobairt an cailín. Míníodh go raibh sí ina Egbado (Yewa), naimhde de chuid na nDahóimeach. Bheadh a fuil ar uaigheanna sinsear an Rí ina hómós dóibh.[10]

Bhuail scaoll ar Forbes agus dhearbhaigh sé don Rí Ghezo nach mbeadh onór ag an mBanríon Victoria do rí a mharódh leanbh, agus mar sin thairg an rí Aina a thabhairt mar bhronntanas don Bhanríon Victoria. Mheas Forbes go raibh Aina ina sclábhaí ag Rí Ghezo ar feadh dhá bhliain. Cé nach bhfuil a sinsearacht fíor ar eolas,[12] tháinig Forbes ar an gconclúid gur dócha gur tháinig Aina ó chúlra ardstádais mar gheall ar na comharthaí treibhe ar a haghaidh agus toisc nár díoladh le ceannaithe sclábhaithe Eorpacha í.[10] Agus é ag cur síos ar Aina ina dhialann, scríobh sé:"one of the captives of this dreadful slave-hunt was this interesting girl. It is usual to reserve the best born for the high behests of royalty and the immolation on the tombs of the deceased nobility..".[13]

Bhí clú agus cáil ar Dahomey as na sluaite braighdeanas a chur chun báis i ndeasghnátha íobartha iontacha daonna mar chuid de Chustaim Bhliantúil Dahomey. Bhí a fhios ag Forbes céard a d’fhéadfadh tarlú d’Aina i nDahomey, agus mar a scríobh sé ina dhialann, dá n-diúltódh sé d’Aina "would have been to have signed her death-warrant, which probably would have been carried into execution forthwith." [14][10] Ghlac an Captaen Forbes le hAina thar ceann na Banríona Victoria agus chuir sé tús lena thuras ar ais go dtí an Bhreatain.[13]

An Bhanríon Victoria =

[cuir in eagar | athraigh foinse]

D'athainmnigh an Captaen Forbes í Sarah Forbes Bonetta, tar éis é féin agus a long HMS Bonetta. Bhí sé i gceist ag Forbes ar dtús í a thógáil é féin. Tógadh Sarah ina dhiaidh sin, áfach, chun bualadh leis an mBanríon Victoria agus d'inis sí dá maoracht faoina saol úafásach, gur coinníodh ar feadh cúpla bliain í i gcliabhán beag in aice le príosúnaigh mhí-ámharacha eile, a d'amharc sí ó am go ham á dtógadh amach agus á marú i deasghnátha Rí Dhahomey. Is minic a bhíodh a coimeádaithe príosúin ag magadh fúithi agus ag rá go raibh sí á sábháil chun críocha searmanais freisin, agus nuair a oireann sé dó, bhí sé i gceist ag an Rí Gezo í a íobairt mar bhronntanas do thuama a shinsear ríoga.[10]

Pósadh agus leanaí

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Portráid le James Pinson Labulo Davies agus Sara Forbes Bonetta, a ghlac Camille Silvy i Londain sa bhliain 1862

Thug an Bhanríon cead di an Captaen James Pinson Labulo Davies a phósadh in Eaglais San Nioclás i mBrighton, East Sussex, mí Lúnasa 1862. Ina dhiaidh sin, bhí a chónaí uirthi ag 17 Clifton Hill i gceantar Montpelier i mBrighton.

Fear gnó as Yoruba ab ea an Captaen Davies, agus tar éis a bpósta bhog an lánúin ar ais go dtí a n-Afraic dhúchais, áit a raibh triúr leanaí acu: Victoria Davies (1863), Arthur Davies (1871), agus Stella Davies (1873).

Bíodh Sara Forbes Bonetta fós ina dhlúthchara an mBanríon Victoria. Bhí sí féin agus an tEaspag Samuel Ajayi Crowther na t-aon bundhúchasaigh i Lagos go raibh buanorduithe ag an gCabhlach Ríoga iad a h-aslonnaigh i gcás éirí amach.

Ainmníodh Victoria Matilda Davies, an chéad iníon Bonetta, as an mbanríon, agus bhí sí féin ina iníon bhaistí ag an mBanríon freisin. Phós sí an dochtúir rathúil John K. Randle as Lagos, agus bhí mac aici, fear gnó ón Nigéir agus socialite JK Randle.[14] Bhí iníon le chéile ag Stella Davies, an dara iníon Bonetta, agus Herbert Macaulay, garmhac le Samuel Ajayi Crowther: Sarah Abigail Idowu Macaulay Adadevoh (ainmnithe as Sarah máthair a máithreacha, agus Abigail, mháthair a athar). Bíonn scata de chlann Sara anois Sasana agus Siarra Leon, le brainse de chuid na huasaicme, an teaghlach Randle i Lagos, mór le rá sa Nigéir comhaimseartha.[15][16][17]

Bás agus oidhreacht

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Fuair Sara Forbes Bonetta bás den eitinn an 15 Lúnasa 1880 i gcathair Funchal, an príomhchathairMhaidéara.

Thóg a fear céile, an Captaen Davies, oibilisc eibhir suas le ocht dtroithe in airde ina gcuimhne ag Ijon in Iarthar Lagos, áit a bhíodh feirm cócó aige. Is é seo a leanas atá ar an oibilisc:

IN MEMORY OF PRINCESS SARAH FORBES BONETTA

WIFE OF THE HON J.P.L. DAVIES,

WHO DEPARTED THIS LIFE AT MADEIRA AUGUST 15TH 1880

AGED 37 YEARS

Tá a h-uaigh uimhir 206 sa Reilig Funchal na Breataine, in aice láimhe den Eaglais Anglacánach na Tríonóide Naofa, Rua Quebra Costas Funchal, Maidéara.[18]

Cuireadh plaic ag comóradh Forbes Bonetta ar Palm Cottage sa bhliain 2016, mar chuid den tsraith theilifíse Black and British: A Forgotten History.[19]

Taispeánadh portráid de Forbes Bonetta leis an ealaíontóir Hannah Uzor i dTeach Osborne ar Oileán Wight mí Dheireadh Fómhair 2020 mar chuid d’iarracht ó English Heritage aitheantas a thabhairt do stair na ndaoine gorm i Sasana.

Léir Zaris-Angel Hator Forbes Bonetta sraith theilifíse ITV Victoria sa bhliain 2017.

Gailearaí

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí

[cuir in eagar | athraigh foinse]
  1. ↑ Ominira-Bluejack, 'Shèun (30 April 2025). “Princess Aina”.
  2. ↑ Anim-Addo, Joan (2015). "Bonetta [married name Davies], (Ina) Sarah Forbes [Sally] (C. 1843–1880), Queen Victoria's ward". Foclóir Beathaisnéis Náisiúnta, Oxford (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/75453. ISBN 978-0-19-861412-8. (Subscription or UK public library membership required.)
  3. ↑ Elebute (2013), pp. 41–42
  4. ↑ Akinjogbin, I.A. (1967). "Dahomey and Its Neighbors: 1708-1818". Cambridge University Press.
  5. ↑ "The Fortunes of Africa" (2014): 193. New York: PublicAffairs.
  6. ↑ “The Story of Africa| BBC World Service”. Dáta rochtana: 9 December 2023.
  7. ↑ Thomas, Hugh (16 April 2013). "The Slave Trade: The Story of the Atlantic Slave Trade: 1440-1870" (as en). Simon and Schuster.
  8. ↑ “Black and Asian History and Victorian Britain / Sarah Forbes Bonetta and Family”. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 11 November 2020. Dáta rochtana: 9 October 2020.
  9. ↑ “Sarah Forbes Bonetta, Queen Victoria's African Protégée”. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 4 June 2021. Dáta rochtana: 4 June 2021.
  10. 1 2 3 4 5 Myers, Walter Dean (1999). "At her majesty's request : an African princess in Victorian England". New York : Scholastic Press.
  11. ↑ Kujawinski, Bethany (23 October 2020). “Princess Omoba Aina (Sarah Forbes Bonetta) of Nigeria” (en). Dáta rochtana: 10 December 2023.
  12. ↑ Picture World: Image, Aesthetics, and Victorian New Media, Rachel Teutolsky, Oxford University Press, 2020, p. 267
  13. 1 2 Chiba, Akira. “Queen Victoria and the African Princess | MUSEYON BOOKS”. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 4 June 2021. Dáta rochtana: 4 June 2021.
  14. ↑ Adeloye (1974). "Some early Nigerian doctors and their contribution to modern medicine in West Africa". Medical History 18 (3): 275–93. doi:10.1017/s0025727300019621. PMID 4618303. PMC:1081580. Dáta rochtana: 23 May 2015.
  15. ↑ "BlackPast".
  16. ↑ "Brighton and Hove Black History". Cartlannaíodh an bunleathanach ar 8 Bealtaine 2003.
  17. ↑ "Sarah Forbes Bonetta (Sarah Davies) (died 1880), God-daughter of Queen Victoria, Sitter in 4 portraits". Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2007-09-30. Dáta rochtana: 2020-10-10.
  18. ↑ Register of Burials, Church Archives, Holy Trinity Church, Funchal
  19. ↑ "Google Arts & Culture" (en).

Léitheoireacht bhreise

[cuir in eagar | athraigh foinse]
  • Walter Dean Myers (1999). At Her Majesty's Request: An African Princess in Victorian England. Scholastic Press. ISBN 978-0590486699.

Naisc sheachtracha

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Aisghafa ó "https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Sara_Forbes_Bonetta&oldid=1294315"