An Ocsatáinis

An Ocsatáinis
Occitan, lenga d'òc agus occitan
Cineál	teanga nádúrtha agus teanga bheo
Úsáid
Cainteoirí dúchais	542,000 (2020)
Dúchasach do	Val d'Aran, Cantal, Loire, Haute-Loire, Haute-Vienne, Auvergne-Rhône-Alpes, An Acatáin, Languedoc-Roussillon, Limousin, Midi-Pyrénées, Provence-Alpes-Côte d'Azur, Poitou-Charentes, Píodmant agus Cúige Imperia
Stáit	an Fhrainc, an Iodáil, an Spáinn agus Monacó
Comhordanáidí	43° N, 1° E / 43°N,1°E
Aicmiú teangeolaíoch
	teanga dhaonna; teangacha Ind-Eorpacha; teangacha Iodáilice; teangacha Rómánsacha; teangacha Rómánsacha Iartharacha; teangacha Gall-Ibéaracha; teangacha Gall-Rómánsacha; teangacha Ocsatánach-Rómánsacha
Tréithe
Córas scríbhneoireachta	aibítir Laidineach, classical norm of Occitan (en) , Mistralian norm (en) agus Norme bonnaudienne (en)
Leibhéal leochaileachta	2 leochaileach
Cóid
ISO 639-1	oc
ISO 639-2	oci
ISO 639-3	oci
Glottolog	occi1239
Ethnologue	oci
IETF	oc

Is teanga Ind-Eorpach í an Ocsatáinis. Tugtar lenga d'òc uirthi sa teanga féin, nó langue d'oc san Fhraincis. Mionteanga atá inti, á labhairt san Acatáin, Auvergne, Languedoc-Roussillon, Limousin, Midi-Pyrénées agus i bProvence i ndeisceart na Fraince. Ach cloistear an teanga freisin i réigiúin sa Spáinn, san Iodáil, agus i Monacó.

Ainm na Teanga

Ina "De Vulgari Eloquentia" (Ar Labhairt na Gnáththeanga), rinne an file Iodálach Dante idirdhealú idir trí saghas teangacha Rómánsacha a bhí bunaithe ar an nós a dúradh an dearfach: "nam alii oc, alii oil, alii si affirmando locuntur" ^[1] (Toisc go ndeir cuid amháin oc, cuid eile oil, agus cuid eile si). Is í seo an chéad fianaise den nath lenga d'oc mar ainm na teanga, óna dtagann "an Ocsatáinis".

Stair

Bhí teorainneacha na hOcsatáinise thuaidh ná a bhfuil sa lá atá inniu ar dtús na Meánaoise, áit a dtugtar an ainm "Occitania submersa" (Ocsatáin Bháite) uirthi. Thosaigh an teorainn ag dul ó dheas thart ar an 8ú haois go dtí an 11ú haois, go dtí an áit nár athraíodh go dtí an tréimhse comhaimseartha. Ba iad cúigí ar nós Saintonge, Aunis, Angoumois, agus cuid mhór de Poitou na cúigí a bhí ina gcuid den "Occitania submersa". ^[2]

Sa Mheánaois, ba iad trúbadóirí na hOcsatáin an foinse is mó do litríocht Ocsatáinise. Chuireadh siad an ainm "lengua romana" (teanga Rómhánach) uirthi uaireanta. I gcáipéisí oifigiúla ón am sin, luadh í mar "roman" i gcodarsnacht leis an bhFraincis, nó "langue du roi" (teanga an rí). Úsáideadh an Ocsatáinis mar teanga oifigiúil litríochta na hAragóine, mar chuid de phleananna Rí na hAragóine, Alfons II, i bProvence. ^[3]

Ón 12ú haois, chuaigh an Ocsatáinis i laghad mar teanga litríochta mar gheall ar fhorbairt fheidhm na Fraincise mar teanga riaracháin. Chuir Conradh na Villers-Cotterêts an Fhraincis ina haon teanga oifigiúil den ríocht, a raibh éifeacht diúltach aige do ghradam na hOcsatáinise. Neartaigh an meath sin le Réabhlóid na Fraince. Chuir an rialtas réabhlóideach an ainm "patois" (teanga neamhchaighdeánach) ar mhionteanga na Fraince ar nós na hOcsatáinise, agus bhí sé i gceist acu Fraincis chaighdeánach a chur ina n-áiteanna go hiomlán. ^[4]

Sa bhliain 1882, cuireadh i bhfeidhm dlí Ferry, a raibh i gceist aige oideachas saolta a chur chun cinn. Áfach, cuireadh pionóis náireacha ar dhaltaí in aghaidh labhairt na mionteangacha ar scoil, beart ar a dtugtar "vergonha" (náire) san Ocsatáinis. ^[5]

*Vergonha*: "Labhraígí as Fraincis, bígí glan", Póstaer a chuireadh i scoil sa chuid Chatalónach den Fhrainc.

Fóineolaíocht

Is é seo a leanas fardal fóineolaíochta na hOcsatáinise (sa chanúint Lenguadocien): ^[6]


	Déliopach		Liopach-Déadach		Ailbheolach		Iaraibheolach			Coguasach
Pléascach	p	b			t	d				k	g
Aifricéad					t͡s		t͡ʃ	d͡ʒ
Srónach		m				n
Tríleach						r			ɲ
Flapa						ɾ
Cuimilteach			f	(v)	s	z	(ʃ)
Cliathánach						l			ʎ

Na gutaí:

	Tosaigh		Cúil
	Neamhchruinn	Cruinn	Cruinn
Dúnta	i	y	u
Lárdhúnta	e
Lároscailte	ɛ		ɔ
Oscailte	a

Faightear an fardal iomlán i siollaí aiceanta amháin. I siollaí gan aiceann, Ní fhaightear /ɛ/, agus faightear /ɔ/ mar leagan difriúil de /a/ amháin i siollaí deiridh. Is guta corrach é /y/, a gcuirtear ceann eile de na gutaí dúnta (/i/, /u/) ina áit go minic, agus is annamh a thagann sé i siollaí deiridh freisin. ^[7]

Tagairtí

↑ "Dante: De Vulgari Eloquentia I". www.thelatinlibrary.com. Dáta rochtana: 2026-03-28.
↑ Louise Esher; Jean Sibille (2024). "Manuel de Linguistique Occitane" (v.35). Berlin/Boston: Walter de Gruyter GmbH.
↑ Linda Paterson (1995). "The world of the troubadours: Medieval Occitan Society, c. 1100 - c. 1300". Cambridge: Cambridge Univ. Press.
↑ Joubert, A. (2011). A comparative study of the evolution of prestige formations and of speakers' attitudes in Occitan and Catalan. The University of Manchester (United Kingdom).
↑ Geddie, V. J. (2014). The Use of Occitan Dialects in Languedoc-Roussillon, France.
↑ Christoph Gabriel, Randall Gess, Trudel Meisenburg (2021-11-08). "Manual of Romance Phonetics and Phonology". De Gruyter. doi:10.1515/9783110550283.
↑ Müller, D., & Martín, S. (2012). A preliminary acoustic study of the Occitan vowel system. Études de linguistique gallo-romane, 149-159.

[1] "Dante: De Vulgari Eloquentia I". www.thelatinlibrary.com. Dáta rochtana: 2026-03-28.

[2] Louise Esher; Jean Sibille (2024). "Manuel de Linguistique Occitane" (v.35). Berlin/Boston: Walter de Gruyter GmbH.

[3] Linda Paterson (1995). "The world of the troubadours: Medieval Occitan Society, c. 1100 - c. 1300". Cambridge: Cambridge Univ. Press.

[4] Joubert, A. (2011). A comparative study of the evolution of prestige formations and of speakers' attitudes in Occitan and Catalan. The University of Manchester (United Kingdom).

[5] Geddie, V. J. (2014). The Use of Occitan Dialects in Languedoc-Roussillon, France.

[6] Christoph Gabriel, Randall Gess, Trudel Meisenburg (2021-11-08). "Manual of Romance Phonetics and Phonology". De Gruyter. doi:10.1515/9783110550283.

[7] Müller, D., & Martín, S. (2012). A preliminary acoustic study of the Occitan vowel system. Études de linguistique gallo-romane, 149-159.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]