Iroquois

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Iroquois 1882

Is náisiún Meiriceánach Dúchasach iad na hIroquois. Tugannsa Haudenosaunee (Mohawk: Rotinonshón:ni, Seneca: Hodínöhšö:ni:h) ar na hIroquois féin. Léiríonn Haudenosaunee an cónaidhm na cúig (níos déanaí sé) thíre: na tíortha Seneca, Cayuga, Onondoga, Oneida, agus Móháic agus níos déanai na Tuscaroraigh ó Carolina Thuaidh. Ó nath Iroquois hiro kone a tháinig an focal Iroquois; rinne na taiscéalaithe Francacha an focal seo.[1] Bíonn na hIroquois ina gconaí den chuid is mó i Nua-Eabhrac (stát) agus i gQuébec.

Stair[athraigh | athraigh vicithéacs]

Bíonn na hIroquois ina gconaí i Meiriceá Thuaidh ó 12000 RCR no fiú i bhfad níos luaithe.[2] Tugann na hIroquois "Turtle Island" (Oileán Turtair) ar Meiriceá Thuaidh.[3] D'fhoghlaim na hIroquois talmhaíocht i 800-1000 CR.[4] Chruthaigh an cónaidhm Haudenosaunee i dtimpeall 1142 CR. Déir na traidisiúnaithe go chruthaigh an cónaidhm Haudenosaunee idir 1000 RCR agus 1390 CR.[5] Chuaigh na Tuscaroraigh sa cónaidhm Haudenosaunee i 1722, ag éalú sclábhaíochta na nEorpach. Mharaigh na hEorpaigh go leor daoine Iroquois i rith an 18ú céad, agus ghoid na hEorpaigh a dtalamh.[6] Ina dhiaidh sin, thriail na Stáit Aontaithe Mheiriceá na hIroquois a chomhtháthú.[7]

Inniu[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tá timpeall 125,000 daoine Iroquois ann, 45,000 i gCeanada agus 80,000 sna Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Sochaí[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tá róil cómhalartacha, idirspleácha, agus ar comhchéim ag na fir agus na mná i sochaí Iroquois traidisiúnta. Tá comhairle na bhfear agus comhairle na mban ag na hIroquois, agus tá na mná i gceannas ar an réadmhaoin, an talmahaíocht, agus is mó rudaí. Bhí an réadmhaoin comhroinnte agus bhí an rialtas daonlathach. Thug na hEorpaigh caipitleachas, patrarcacht, agus ordlathas isteach ar an sochaí Iroquois, ach tá na hinstitiúidí Iroquois traidisiúnta ann go fóill.[8]

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]

  1. Barbara Alice Mann, Iroquoian Women: The Gantowisas (Boston: Peter Lang, 2000), 16-17.
  2. Ibid., 32-5.
  3. Ibid., 33.
  4. Ibid., 35-6.
  5. Ibid., 126.
  6. Ibid., 41-9.
  7. Ibid., 56-7.
  8. Ibid.