An Gaodhal

*An Gaodhal*
Cineál	irisleabhar
Cárta innéacs
Teanga	an Ghaeilge
Am tosaigh	1879
Áit a fhoilsithe	Brooklyn
Tréith
Eatramh foilsithe	Míosachán
Eagrán	146

Is é An Gaodhal (litriú nua: "An Gael") an chéad nuachtán a foilsíodh ariamh i nGaeilge. Bhunaigh Mícheál Ó Lócháin, imirceach arb as Gaillimh ó dhúchas dó, an foilseachán lena airgead féin i mBrooklyn, Nua-Eabhrac, sa bhliain 1879. Cuireadh críoch leis an irisleabhar sa bhliain 1904.^[1]

I measc na n-ábhar a bhíodh le léamh air tá béaloideas, litreacha, amhráin agus ábhar d'fhoghlaimeoirí Gaeilge, chomh maith le nuacht faoi Éireann. Deir an taighdeoir Deirdre Ní Chonghaile go mbíodh lucht a léite "tugtha go mór do na ceisteanna talún, ceisteanna teanga, agus ceisteanna saoirse".^[1]

Cé gur ar phobal Gaeilge Mheiriceá a bhí sé dírithe, bhí lucht léitheoireachta idirnáisiúnta ag An Gaodhal – "Ó Brooklyn go Cathair San Proinsias, agus ó Mheicsiceo go dtí an Astráil" bhí daoine á cheannach. Nuachtán míosúil a bhí ann a bhí dírithe ar chainteoirí Gaeilge ach bhíodh na colúin scríofa i nGaeilge agus i mBéarla, agus iad leagtha amach taobh le taobh, cur chuige a bhí in úsáid ag an am ag foilseacháin i dteangacha eile i Meiriceá freisin.^[1]

Bhí cúrsaíocht i bhfad ní ba mhó ag An Gaodhal ná mar a bhí ag Irisleabhar na Gaedhilge. Meascán daoine a bhíodh á léamh dar le Ní Chonghaile, "cuid acu, b'fhéidir gur dream iad a mbeadh pianó sa bhaile acu agus cuid eile a bhí ag glanadh na sráideanna." Chuaigh Ó Lócháin i muinín na fógraíochta agus sínteoirí chun an foilseachán a mhaoiniú.^[1]

Dúirt Tomás Bán Ó Concheanainn, an chéad timire ar cheap Conradh na Gaeilge riamh, go bhfaca sé an Ghaeilge i gcló don chéad uair riamh nuair a chonaic sé An Gaodhal ar sheastán i Meicsiceo.^[1]

Fuair Ó Lócháin bás in 1899 agus ceapadh duine eile le teacht i gcomharbacht air mar eagarthóir, duine gan Ghaeilge. Cuireadh críoch leis an irisleabhar sa bhliain 1904.^[1]

Chuir foireann taighdeoirí ó Ollscoil na Gaillimhe agus Ollscoil Nua-Eabhrac cartlann digiteach den fhoilseachán ar líne i 2026.^[1]

Féach freisin

Naisc sheachtracha

Cartlann ar líne
An Gaodhal - Feabhra 1883^{[nasc briste go buan]} leagan digiteach (PDF)
UCC.ie - "The Gaelic Revival In The U.S. In The Nineteenth Century" agus "An Gaodhal" As Béarla

Léitheoireacht bhreise

Ó Buachalla, Breandán, ’An Gaodhal i Meiriceá’ in Go Meiriceá Siar, Stiofán Ó hAnnracháin (ed.). An Clóchomhar Teo. 1979
Ó Dochartaigh, Liam, ‘Nótaí ar ghluaiseacht na Gaeilge i Meiriceá, 1872 – 1891’ in Go Meiriceá Siar, Stiofán Ó hAnnracháin (eag.). An Clóchomhar Teo. 1979
Uí Fhlannagáin, Fionnuala. Mícheál Ó Lócháin agus “An Gaodhal”. An Clóchomhar Teo. 1990

Tagairtí

1 2 3 4 5 6 7 Éanna Ó Caollaí (3 Feabhra 2026). "An Gaodhal – an chéad nuachtán Gaeilge riamh". The Irish Times.

[:0-1] 1 2 3 4 5 6 7 Éanna Ó Caollaí (3 Feabhra 2026). "An Gaodhal – an chéad nuachtán Gaeilge riamh". The Irish Times.

[1]