An Chóisis

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Infotaula de llenguaAn Chóisis
isiXhosa
Cineál teanga agus teanga bheo
Úsáid
Cainteoirí dúchais 8,177,300 (2011)
Á labhairt Western Cape (en) Aistrigh agus Eastern Cape (en) Aistrigh
Dúchasach do Xhosa people (en) Aistrigh, Quthing District (en) Aistrigh, Qacha's Nek District (en) Aistrigh, Eastern Cape (en) Aistrigh, an Saorstát Oráisteach, Northern Cape (en) Aistrigh agus KwaZulu-Natal (en) Aistrigh
Stáit An Afraic Theas, An tSiombáib agus Leosóta
South Africa 2011 Xhosa speakers proportion map.svg
Aicmiú teangeolaíoch
teanga dhaonna
Nígir-Congó
Atlantach-Congó
Volta-Congó
Benue–Congo (en) Aistrigh
Bantóideach
Bantóideach Deisceartach
Bantúch
Southern Bantu (en) Aistrigh
Nguni (en) Aistrigh
Tréithe
Córas scríbhneoireachta aibítir Laidineach
Institiúid caighdeánaithe Pan South African Language Board (en) Aistrigh
Cóid
ISO 639-1 xh
ISO 639-2 xho
ISO 639-3 xho
Glottolog xhos1239
Linguasphere 99-AUT-fa
Ethnologue xho
ASCL 9237
IETF xh

Ceann de theangacha oifigiúla na hAfraice Theas is ea an teanga Xhosa nó an Chóisis. Tá sí ó dhúchas ag 7.9 milliúin duine, thart ar 18% de dhaonra na tíre sin. Ceann de na teangacha Bantúcha í, ach fuair sí na smeach-chonsain ar iasacht ó na teangacha Khoisan, nach bhfuil gaolmhar léi. Tá consan den chineál seo i dtús ainm na teanga féin: [kǁʰoːsa]. Cosúil lena lán teangacha Bantúcha eile, is teanga thonúil í an teanga Xhosa, is é sin, is féidir athchiall an fhocail a chur in iúl trí mhalairt ton a chur leis. Baineann sí leis an bhfoghrúpa Bantúch ar a dtugtar Nguni, agus í intuigthe ag cainteoirí na dteangacha Nguni eile, cosúil leis an tSúlúis, an teanga Swati agus an teanga Ndebele Thuaidh.

Le bheith beacht, ní thagraíonn an focal sin Xhosa don teanga amháin ach do lucht a labhartha freisin. Úsáideann an teanga Xhosa le córas réimíreanna le cur in iúl cé acu atá i gceist: ciallaíonn amaXhosa lucht labhartha na teanga, ach is í isiXhosa ainm na teanga féin. Cuid é seo den chóras aicmiúcháin a bhfuil a leithéid le fáil sna teangacha Bantúcha go léir.

Tháinig an chéad aistriúchán Bíobla i gcló as Xhosa sa bhliain 1859, agus ó sin i leith, d'fhorbair litríocht bheo nua-aimseartha sa teanga. Mar sin féin, is féidir a rá nach bhfuil mórán measa ag lucht a labhartha féin uirthi inniu, nó i laethanta na cinedheighilte, chuaigh na húdaráis i dtuilleamaí na dteangacha dúchasacha leis an mBéarla, an saol mór agus an t-ardoideachas a choinneáil as aice láimhe na nGormach. Inniu, is fearr le lucht labhartha na teanga Xhosa an t-ardoideachas a tharraingt orthu trí mheán an Bhéarla.

Cainteoirí aithnidiúla dúchais iad Nelson Mandela agus Miriam Makeba.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]