Thomas Croke
  | |
| Beathaisnéis | |
|---|---|
| Breith | 28 Bealtaine 1823 Cill Bhrain |
| Bás | 22 Iúil 1902 79 bliana d'aois Durlas |
| Áit adhlactha | Ard-Eaglais Fhéile Muire, Durlas |
| Ard-Easpag Caitliceach | |
| 25 Meitheamh 1875 – ← Patrick Leahy (en)  – Thomas Fennelly (en) → Deoise: Ard-Deoise Chaisil agus Imligh | |
| 2 Easpag deoise | |
| 23 Meitheamh 1870 – 25 Meitheamh 1874 ← Jean-Baptiste Pompallier – Walter Steins Bisschop (en) → Deoise: Deoise Chaitliceach Auckland | |
| Faisnéis phearsanta | |
| Reiligiún | An Eaglais Chaitliceach Rómhánach |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Coláiste na nÉireannach i bPáras |
| Gníomhaíocht | |
| Gairm | easpag Caitliceach (1870–), sagart Caitliceach (1847–) |
| Teangacha | Béarla |
| Coisreacan | Pól Ó Cuilinn |
 | |
Ard-Easpag Caitliceach as Contae Chorcaí ba ea Tomás Liam Cróc nó Thomas Croke (28 Bealtaine, 1823 – 22 Iúil, 1902). Bhí sé ina Ard-Easpag ar Ard-Deoise Chaisil agus Imligh ó 1875 go dtí a bhás. Náisiúnaí díograiseach ba ea é agus duine de lucht leanúna Charles Stewart Parnell.
Tá ceanncheathrú agus príomhstaidiam Chumann Lúthchleas Gael (Páirc an Chrócaigh) ainmnithe in onóir dó.[1]
Saol
[cuir in eagar | athraigh foinse]Rugadh Croke i nDroimeann, Caisleán na Cora in aice le Ceann Toirc, Contae Chorcaí, sa bhliain 1823. B'é an tríú leanbh é as ochtar clainne — seisear buachaillí agus beirt chailíní. Ba é a athair William Croke, gníomhaire talún do Joseph Deane-Freeman, agus ba í Isabella, iníon Brudenell Plummer as Cnoc Plummer, an tÁth Leathan, Contae Luimnigh, a mháthair. Protastúnach ab ea muintir Isabella.
Cailleadh athair Croke sa bhliain 1834. Ina dhiaidh sin, bhog Isabella lena clann chuig teach dhearthár a fir chéile, an tAthair Tomás Croke, sagart paróiste Ráth Luirc, agus bhí tionchar mór aige ar an mbuachaill óg. Fuair Cróc a chuid bunscolaíochta i Ráth Luirc.
Chuaigh Croke go Coláiste na nGael i bPáras in 1840 lena chuid staidéir a dhéanamh, ag leanúint a dhearthár William isteach sa tsagartóireacht.
Oirníodh é mar shagart sa bhliain 1846. De réir an náisiúnaí William O'Brien, throid Croke ar na baracáidí i bPáras i rith Réabhlóid na Fraince sa bhliain 1848.
Ar fhilleadh dó ar Éirinn, ceapadh ina ollamh é i gColáiste Phádraig, Ceatharlach. Ina dhiaidh sin, d'oibrigh sé mar mhisinéir i Ráth Luirc, ina dheoise dhúchais féin, ó 1849 go 1858. Blianta deacra a bhí iontu seo, i ndiaidh an Ghorta Mhóir, agus neartaigh siad a dhearcadh náisiúnach.
Bhí sé ina Uachtarán ar Choláiste Naomh Colman i Mainistir Fhear Maí, Contae Chorcaí, agus níos déanaí bhí sé ina shagart paróiste i nDún ar Aill sa bhliain 1865.
Sa bhliain 1857, tháinig maoin ollmhór chuige nuair a fuair sé oidhreacht óna uncail James Croke, a shaothraigh a chuid airgid i gColóin Victoria san Astráil.
Sa bhliain 1858, ceapadh Cróc ina chéad Uachtarán ar Choláiste Naomh Colman i Mainistir Fhear Maí, Contae Chorcaí.
Ceapadh ina shagart paróiste Dhún ar Aill é sa bhliain 1865. D'fhreastail sé ar an gCéad Chomhairle na Vatacáine mar dhiagaire d'Easpag Chluana sa bhliain 1870.
Ceapadh é mar Dhara Easpag Auckland, an Nua-Shéalainn, sa bhliain 1870.
Sa bhliain 1875 rinneadh Ard-Easpag Chaisil de.
Bhí Croke an-tógtha le náisiúnachas na hÉireann, nó bhí sé bainteach le Conradh na Talún, Thug sé tacaíocht mhór do Charles Stewart Parnell. Dá bharr bhí rialtas na Breataine agus fiú easpaig Éireannacha amhrasach faoi.
I ndiaidh an scannail a tháinig as scéal grá Parnell le Kitty O'Shea, bean chéile an Chaptaein Willie O'Shea, agus scoilt na bParnellíteach, d'éirigh an tArd-Easpag Croke as an bpolaitíocht agus as an náisiúnachas sna 1890idí.
Fuair sé bás i bPálas an Ard-Easpaig i nDúrlas Éile 22 Iúil, 1902, nuair a bhí sé ocht mbliana déag is trí scór d'aois.
In onóir don Ard-Easpag, caitheann gach ardeaspag Chaisil agus Imligh, go traidisiúnta, an liathróid isteach sa lár ag craobh shóisir na hÉireann sa pheil Ghaelach agus san iománaíocht.
Gaeilge
[cuir in eagar | athraigh foinse]Ina caomhnóir ar Chumann Buan-Choimeádtha na Gaedhilge, a bunaíodh sa bhliain 1876. Thug sé tacaíocht phoiblí agus airgead do eagraíochtaí athbheochana lena linn. Ní raibh sé lárnach i ngluaiseacht na teanga mar a bhí sé sa spórt nó sa pholaitíocht náisiúnta. Rugadh Croke i gCaisleán an Chora (Iarthar Chorcaí) sa bhliain 1824 — ceantar ina raibh an Ghaeilge an-láidir ag an am. Bhí an Ghaeilge go fluirseach i measc mhuintir a cheantair agus bhí tuiscint mhaith aige uirthi. Níos déanaí mBéarla a thug sé an chuid is mó dá chuid aitheasc poiblí agus seanmóirí, ach labhair sé Gaeilge freisin nuair a bhí sé ag plé le cainteoirí dúchais.
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ dib.ie. "Thomas Croke". Dáta rochtana: 2026.