Chiang Kai-shek

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Chiang Kai-shek sa bhliain 1940

Bhí Chiang Kai-shek (leagan Cantainise) nó Jiang Jieshi (leagan Mandairínise), a rugadh i Xikou ar an 31 Deireadh Fómhair 1887 agus a cailleadh i Taipei, an Téaváin, ar an 5 Aibreán 1975, ina cheannaire idir pholaitiúil agus mhíleata sa tSín i rith na fichiú haoise. Chuaigh sé le polaitíocht i bPáirtí Náisiúnta na Síne, nó Guomindang, agus é ag comhoibriú go dlúth le Sun Yat-sen, "athair na tíre dúchais". Nuair a fuair Sun bás, chuaigh Chiang Kai-shek i gceannas ar an bpáirtí agus, sa bhliain 1928, ar an tír féin. Bhí sé ina Ard-Ghinearál agus ina chathaoirleach ar Chomhairle Náisiúnta Mhíleata Phoblacht na Síne sna blianta 1928-1948, rud a chiallaigh go raibh sé ar an duine ab airde céimíochta agus ar an duine ba mhó cumhachta sa tSín. Sna blianta 1937-1945, chuir sé cogadh ar na Seapánaigh, agus nuair a d'ionsaigh na Seapánaigh Pearl Harbor, chuaigh Chiang i gcomhghuaillíocht leis na Meiriceánaigh. I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, d'fhéach sé leis na Cumannaigh a chloí, ach ní raibh rath ar an iarracht sin. B'éigean do Chiang agus dá pháirtí cúlú go dtí an Téaváin, a ndearna siad daingean frith-Chumannach di. Ansin a shíothlaigh Chiang sa deireadh, tríocha bliain i ndiaidh deireadh an chogaidh.

Tá oidhreacht Chiang ina cnámh spairne idir na Téavánaigh inniu. Tá cuid mhaith daoine buíoch beannachtach as an seasamh dobhogtha a ghlac sé in aghaidh an Chumannachais. Ón taobh eile de, áfach, tá cuid mhaith eile den bharúil nach ndearna Chiang mórán maitheasa don Téaváin, nó ní raibh spéis aige san oileán ach amháin mar bhunáit fhrith-Chumannach - ní dhearna sé mórán leis an Téaváin a fhorbairt ar mhaithe leo siúd a rugadh is a tógadh san oileán, agus bhí seisean agus a lucht leanúna i bpáirtí Guomindang ag glacadh buntáiste ar na Téavánaigh dhúchasacha.