Chí

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Bosca Sonraí GraiféimChí
Chi uc lc.svg
Cuir in eagar ar Wikidata
Carachtar Χ (litir cáis uachtair)
Unicode: 03A7
ionadaíocht TeX: X
chlib HTML: Χ

χ (litir cáis íochtair)
Unicode: 03C7
ionadaíocht TeX: \chi
chlib HTML: χ
Cuir in eagar ar Wikidata
Cineál litir Ghréagach agus IPA symbol (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Ball de an aibítir Ghréagach agus Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta Cuir in eagar ar Wikidata

 < Cuir in eagar ar Wikidata   Cuir in eagar ar Wikidata
Chi uc lc.svg
An Aibítir Ghréagach
Α α Alfa Β β Béite
Γ γ Gáma Δ δ Deilte
Ε ε Eipsealón Ζ ζ Zéite
Η η Éite Θ θ Téite
Ι ι Ióta Κ κ Capa
Λ λ Lambda Μ μ
Ν ν Ξ ξ
Ο ο Oimiocrón Π π
Ρ ρ Σ σ ς Sigme
Τ τ Υ υ Upsalón
Φ φ Χ χ Chí
Ψ ψ Ω ω Óimige
An Ársa Litir Ghréagach
Ϝ ϝ Ϛ ϛ Stigme
Ͱ ͱ Héite Ϻ ϻ Sán
Ϟ ϟ Qopa Ϡ ϡ Sampí
Ϸ ϸ

Is é Chi (Χ ina cheannlitir, χ ina litir bheag) an dara litir is fiche in aibítir na Gréigise. Bíodh sé mar consain phléascach choguasach séimhithe sa sean Gréigis /kʰ/.

I nGréigis Koine agus sna canúintí níos déanaí d'athraigh sé go consan cuimilteach chomh maith le Θ agus Φ. In Gréigis an lae inniu, tá dhá fhuaimniú áirithe aige: I ndiaidh gutaí tosaigh agus gutaí airde ([e] nó [i]) fuaimnítear é mar cuimilteach carballach neamhghlórach [ç], cosúil leis an "ich" sa Ghearmáinis nó cosúil leis an "h" i fuaimniú áirithe as Béarla mar hew agus human. I ndiaidh gutaí íseal agus gutaí cúil ([a], [o] nó [u]) agus consain, fuaimnítear é mar cuimilteach choguasach neamhghlórach ([x]), an "ach" sa Ghearmáinis.

Tá luach 600 aige i gcóras na n-uimhreacha Gréigise.

Tá Chí mar bhunús d'ainm an struchtúr chiastaic an focal Béarla "Chiasmus" (croseagar).

Uaireanta úsáidtear Chi nó X chun giorrúcháin a dhéanamh ar ainm An Chríost as Béarla mar shampla Xmas in ionad "christmas".

Sa teangeolaíocht tá sé mar shiombail i gcomhair cuimilteach úbhalaigh gan guth.

Úsáidtear é go minic sna staitisticí freisin.