Cat

Cat

Felis catus
Tréimhse ama
An Sealad Holaicéineach an Sealad Holaicéineach
Sonraí
Tréimhse iompair	64 laethanta
Is foinse é an tacsón seo de	cat dander (en)
Ionchas saoil	c. 22 bliain
Galar	ailléirge cat
Tacsanomaíocht
Aicme	Mammalia
Ord	Carnivora
Fine	Felidae
Géineas	Felis
Speiceas	Felis catus Linnaeus, 1758
Ainmníocht
Ainm comhchiallach an tacsóin	Felis silvestris catus
Taifead

Is mamach feoiliteach agus ainmhí clóis é an cat (Felis catus), nó an cat clóis/tí/baile, mar a thugtar air uaireanta chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus féilínigh eile. Úsáidtear an t-ainm go coitianta ar an gcat teaghlaigh, agus ainmneacha dá gcuid féin ar speicis eile: leon, tíogar is eile.

Meastar go bhfuil breis agus 600 - 1,000 milliún cat ar fud na cruinne inniu:

• Cait bhaile (peataí): Thart ar 370–400 milliún cat a bhfuil úinéirí acu agus a chónaíonn i dtithe.
• Cait shráide agus cait fhiáine: Thart ar 200–600 milliún cat a mhaireann sa nádúr nó i gceantair uirbeacha gan úinéirí (cait strae nó cait fhiáine).

Inniu bíonn an-tóir go deo ar fhíseáin, íomhánna agus méimeanna a bhaineann leis an ainmhí beag. Is amhlaidh go bhfuil an oiread físeán faoi chait ar Youtube – thar 2 mhilliún! – go bhfuil ‘Sonóg Neamhoifigiúil an Idirlín’ baiste ar an chat!.

Ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta an Chait ar an 8 Lúnasa. Ba é an Ciste Idirnáisiúnta um Leas Ainmhithe a chuir tús leis an nós in 2002.

Cat agus luch, Leabhar Cheanannais

Cat agus luch, bocht

deoch deas

cat agus a scrabhdóir

Stair

Tá caidreamh fada ag an gcat leis an gcine daonna, ar a laghad 9,500 bliain, mar pheata agus chun an ruaig a chur ar mhíolra.

Téann bunús na gcat ceansaithe baile siar go dtí an Neasoirthear nuair a thosaigh an cat fiáin a dhul a chónaí i measc na mbailte nua a bhí á dtógáil ann ag an am. Bhí cait cheansaithe teaghlaigh san Éigipt chomh fada siar le 4,000 bliain ó shin, agus is féidir go ndearna siad éabhlóid ón gcat fiáin. Síolraíonn gach cat ar domhan ó chúig chat fia baineann a ceansaíodh sa tréimhse sin. Níorbh fhada gur leathnaigh an cat baile ar fud an domhain.

Faoin am seo tá an iliomad pór ann, a rangaítear go ginearálta mar chait mhaola, fhadmhosacha is ghearrmhosacha .

Géinitic

Tá an ráiteas thuas bunaithe ar thorthaí ó thagarmharc-staidéar géiniteach a foilsíodh san iris eolaíochta Science sa bhliain 2007 (faoi stiúir Carlos Driscoll).

Rinne na heolaithe anailís ar ADN miteacoindreach— an cineál ADN a tharchuirtear go díreach ó mháthair go sliocht — ó beagnach 1,000 cat ar fud an domhain, idir chait teaghlaigh agus chait fhiáine. Thaispeáin an taighde sin go dtagann gach cat baile atá ann inniu ó chúig líne mháthartha dhifriúla de chuid an chait fhiáin Neas-Oirthearaigh (Felis silvestris lybica).

Sa chiall ghéiniteach sin, is fíor go síolraíonn gach cat baile ar domhan ó chúig mháthair-shinsear (nó cúig líne bhunúsacha ó chait fhiáine bhaineanna) a ceansaíodh sa Chorrán Méith sa Neasoirthear thart ar 9,000 go 10,000 bliain ó shin. Ní chiallaíonn sé sin nach raibh ach cúig chat aonair sa réigiún ar fad ag an am, ach gur ó na cúig mháthair-líne sin amháin a tháinig an DNA miotachondreach atá marthanach i gcait an lae inniu.

Sanasaíocht

Tá gach seans ann go síolraíonn an focal ‘cat’, atá le fáil i dteangacha ar fud na hEorpa, ón mhórcheantar céanna, ó theanga Afra-Áisice nó teanga a bhí á labhairt san Éigipt roimh an Choptais.

Cur síos

Mamach beag feoiliteach atá i gceist. Déanann na cait fuaim faoi leith; deirtear go mbíonn an cat ag crónán.

Creachadóir tréitheach é, agus meastar go bhfuil thart ar 1,000 speiceas á fhiach aige mar bhia. Tá sé sa dúchas ag an gcat lucha a mharú, go háirithe.

Bíonn an cat an-neamhspleách

cat agus laghairt

ag súgradh

Frásaí agus seanfhocail

• "a bheith cosúil le rud a tharraingeodh an cat isteach lá fliuch"
• "ag borradh is ag at mar a bheadh cat i mála"
• "ar nós cat ar ghrideall"
• "Ar fhuadaigh an cat do theanga?"
• "Ar mhaithe leis féin a dhéanann an cat crónán"
• "Beagán ar bheagán a d'ith an cat an scadán"
• "bheith chomh ríméadach le cat a mbeadh bróga air"
• "bheith chomh sásta le cat a mbeadh póca air"
• "Bíonn gach cat liath san oíche"
• "Briseann an dúchas trí shúile an chait"
• "Cad a dhéanfadh mac a' chait ach luch a mharú?"
• "chomh postúil le cat a mbeadh póca air"
• "chomh sásta le cat an dá eireaball"
• "Chuirfeadh sé cat ag gáire"
• "Dhéanfadh sé cat agus dhá eireaball air"
• "Fiosracht a mharaigh an cat"
• "Is aoibhinn leis an gcat an t-iasc ach ní háil leis a chosa a fhliuchadh"
• "Is é gnó an chait luch a mharú"
• "Is iomaí bealach le cat a mharú seachas é a thachtadh le him"
• "Is mac don chat an piscín"
• "Mura bhfuil cat sa teach beidh na lucha gan bac"
• "Nuair atá an cat amuigh, bíonn an luch ag rince"
• "Níl slí dhá chat chun rince ann"
• "Nuair a bhíonn an cat ar shiúl, bíonn cead rince ag na luchóga"
• "Ólann an cat ciúin bainne leis"
• "Scéal an chait, a piscín"
• "Tá cead ag an chat féachaint ar an rí (ach thig leis an rí é a chaitheamh)"

Féach freisin

• Lá Idirnáisiúnta an Chait

Naisc

• Inchinn an chait (Béarla)
• Cat Genome Project