Beanntraí
 Beanntraí | ||||
|---|---|---|---|---|
  | ||||
| Suíomh | ||||
| ||||
| Stát ceannasach | Éire | |||
| Cúige Éireannach | Cúige Mumhan | |||
| Contae in Éirinn | Contae Chorcaí | |||
| Daonra | ||||
| Iomlán | 3,309 (2006) | |||
| Tíreolaíocht | ||||
| Airde | 30 m | |||
| Aitheantóir tuairisciúil | ||||
| Eile | ||||
| Logainm.ie | 8397 | |||
| Suíomh gréasáin | bantry.ie | |||
Beanntraí (i mBéarla, Bantry) baile margaidh agus calafoirt í in iarthar Contae Chorcaí, in oirdheisceart na hÉireann [1] . Tá an baile lonnaithe ag ceann Cuan Bheanntraí, cuan mór domhainuisce a shíneann siar isteach san Atlantach ar feadh timpeall 30 ciliméadar. Tá Leithinis Bhéarra suite ó thuaidh den bhaile agus Leithinis Mhuintir Bháire (i mBéarla, Sheep's Head) suite ó dheas air. Go riaracháin, luíonn Beanntraí sa pharóiste shibhialta Chill Mocomóg agus i mbarúntacht Bheanntraí, agus tá sé ina chuid de dháilcheantar Corcaigh Thiar Theas i nDáil Éireann.[2][3] Deimhníonn Bunachar Logainmneacha na hÉireann (Logainm.ie), an bunachar oifigiúil arna bhunú ag an gCoimisiún Logainmneacha, gurb í Beanntraí (tuiseal ginideach, Bheanntraí) an fhoirm oifigiúil Ghaeilge ar an mbaile, agus gurb í an bharúntacht chéanna, Beanntraí, atá comhainmnithe leis an mbaile féin.[4]
Clár Ábhair
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bunús an Ainm
[cuir in eagar | athraigh foinse]Deirtear gur díorthaíodh ainm an bhaile ó Bheann, ar dhuine é, de réir an traidisiúin, de shliocht Chonchúir Mhic Neasa, rí Uladh sa chéad haois. De réir na tuisceana is coitianta, ciallaíonn Beanntraí "áit mhuintir Bheanna."[5] Luaitear i seanchas na háite freisin gur ag Dún na mBairc (i mBéarla, Donemark), aon mhíle ó thuaidh den bhaile, a tháinig an chéad ghabháltas de réir Leabhar Gabhála Éireann, cé gur cuid den bhéaloideas seachas fíricí staire deimhnithe atá sa scéal seo.[5]
Stair
[cuir in eagar | athraigh foinse]Na Luathbhlianta
[cuir in eagar | athraigh foinse]Roimh thús an 17ú haois, ní raibh i mBeanntraí ach sráidbhaile beag iascairí agus feirmeoirí faoi urlámhas Ghaelach na Sulibhéineach Bheare, a raibh caisleáin acu ar nós Dún Baoi sa cheantar agus a bhain leas as ranntaí a ghearradh siad ar iascaireacht na bpilséar sa chuan.[6] Tar éis chliseadh na nGael ag léigear Dhún Baoi (1601 go 1602) agus tar éis Plandáil na Mumhan, thosaigh plandálaithe Sasanacha ag socrú sa cheantar, ag bunú tionscail iascaireachta cois cuain. D'fhás an baile go tapa dá bharr, agus faoi 1725 bhí líon suntasach "Pálásaí Éisc" bunaithe ar bhruach an chuain.[7] Ag deireadh an 17ú haois, bronnadh eastáit fhairsinge, ina measc thart ar 96,000 acra ar Iarla Anglesey, rud a neartaigh riail riaracháin Shasanach sa cheantar.[6]
Ionradh na bhFrancach, 1796
[cuir in eagar | athraigh foinse]Sa bhliain 1796, tháinig Beanntraí chun cinn i stair na hÉireann nuair a sheol cabhlach Poblachtach Francach (timpeall 43 long agus idir 14,000 agus 15,000 saighdiúir faoi cheannas an Ghinearáil Lazare Hoche) go Cuan Bheanntraí chun cabhrú le Theobald Wolfe Tone agus leis na hÉireannaigh Aontaithe éirí amach in aghaidh riail na Breataine.[6] Mar gheall ar dhrochaimsir, ar earráidí loingseoireachta agus ar bhreoiteacht ceannasaithe áirithe, theip ar an gcabhlach tuirlingt a dhéanamh, agus d'imigh na longa gan fórsaí a chur i dtír.[2] As a chuid iarrachtaí cosaint áitiúil a ullmhú in aghaidh na bhFrancach, rinneadh Richard White, tiarna talún áitiúil, ina Bharún Bheanntraí sa bhliain 1797. Ardaíodh é ina Bhíocunta sa bhliain 1800, agus sa bhliain 1816 rinneadh Iarla Bheanntraí de.[2] Is é Teach Bheanntraí, atá suite siar ón mbaile agus ina bhfuil áitreabh theaghlach White ó 1739 i leith, príomhshuíomh an teaghlaigh sin go dtí an lá inniu; tá bailiúchán ealaíne agus stairiúil ann chomh maith le gairdíní foirmiúla clúiteacha.[2] Leag Tiarna Bheanntraí amach na gairdíní seo idir 1791 agus 1795, agus lean a mhac ba shine, Risteard (Bíocunta Berehaven), leis an obair idir 1844 agus 1868.[8]
Ina theannta sin, is fiú a lua gur bádh La Surveillante, long chogaidh de chuid an chabhlaigh Fhrancaigh a bhí páirteach san ionradh, i gCuan Bheanntraí sa bhliain 1796; tá a raic anois ar cheann de na suíomhanna is tábhachtaí i seandálaíocht faoi uisce na hÉireann, agus déanann an tAonad Seandálaíochta Faoi Uisce staidéar uirthi.[9]
An 19ú agus an 20ú hAois
[cuir in eagar | athraigh foinse]I rith agus tar éis Chogadh na Saoirse, bhí an 3ú agus an 5ú Briogáid de Chorcaí de chuid Óglaigh na hÉireann gníomhach i mBeanntraí, agus lean roinnt díobh de bheith gníomhach le linn an Chogaidh Chathartha ina dhiaidh sin.[2]
Bhí Stáisiún Iarnróid Bhaile Bheanntraí ina chríochfort thiar ar líne Iarnród Chorcaí, Bhanndan agus an Chósta Theas. Osclaíodh é an 22 Deireadh Fómhair 1892 agus dúnadh go buan é an 1 Aibreán 1961; leagadh an foirgneamh ina dhiaidh sin.[2]
Sna 1960idí, roghnaigh comhlacht Gulf Oil Oileán Baoi (i mBéarla, Whiddy Island) i gCuan Bheanntraí mar shuíomh do théarmanach ola mór, mar gheall ar dhoimhneacht foscúil an chuain, agus tháinig ollárthaí ola ann go rialta ina dhiaidh sin.[5]
Sa bhliain 1985, bhain tábhacht mhór le Beanntraí i ndiaidh phléascadh Aer India Eitilt 182 amach ó chósta iarthar Chorcaí, inar cailleadh gach duine den 329 paisinéir a bhí ar bord. Tháinig an baile chun bheith ina lárionad tacaíochta do ghaolta na n-íobartach a thaistil chuig an gceantar sna laethanta agus sna seachtainí ina dhiaidh sin, agus tugadh aitheantas idirnáisiúnta don chineáltas a léirigh muintir na háite. I mblianta ina dhiaidh sin, bhronn Rialtas Cheanada plaic chuimhneacháin ar phobal Bheanntraí mar aitheantas ar an dea-chaidreamh sin.[2]
Daonra
[cuir in eagar | athraigh foinse]De réir dhaonáireamh 2022, bhí daonra cónaithe de 2,858 duine i mBeanntraí. Den daonra sin, d'aithin 70.4% mar Bhán Éireannach, 1.1% mar Lucht Siúil Bán Éireannach, agus d'aithin 15.0% mar chiníocha bána eile. D'aithin 0.6% eile mar Dhubh nó Dubh Éireannach, 4.0% mar Áiseach nó Áiseach Éireannach, agus 2.2% mar chiníocha eile; níor luaigh 6.7% den phobal a gciníocht.[2]
| Bliain | Daonra | Foinse |
|---|---|---|
| 1821 | thart ar 4,000 | [7] |
| 1831 | 4,275 | [7] |
| 1841 | 4,082 | [7] |
| 2022 | 2,858 | [2] |
Eacnamaíocht agus Cultúr
[cuir in eagar | athraigh foinse]Is í an chearnóg mhór atá i lár an bhaile, arna cruthú go páirteach trí líonadh isteach an chuain istigh éadomhain, croílár Bheanntraí. Ba shuíomh í d'aontaí eallaigh go traidisiúnta, agus ina dhiaidh sin, nuair a nuachóiríodh í ina plaza uirbeach, tá margadh seachtainiúil agus ócáidí poiblí eile ann anois. Cosnaíonn dhá chéibh an cuan.[2]
Sa lá atá inniu ann, tá an baile ina lárionad tráchtála réigiúnach, agus tacaíonn an turasóireacht, an iascaireacht, an chultarraíocht mhara agus gníomhaíochtaí muirí (lena n-áirítear cuairteanna ó longa cúrsála) lena gheilleagar.[6] Tá Beanntraí ar cheann de na ceantair is mó tionsclaíocht diúilicíní in Éirinn.[7]
Tugann muintir na háite ómós fós do Naomh Breandán Loingseoir, naomh de chuid an séú haois, mar atá coitianta feadh chósta iardheisceartach na hÉireann; de réir an bhéaloidis dúchasaigh, ba é Bréanainn an chéad duine a d'aimsigh Meiriceá.[2]
Spórt
[cuir in eagar | athraigh foinse]Is iad na Gormaigh Bheanntraí (i mBéarla, Bantry Blues) club áitiúil Cumann Lúthchleas Gael. I measc na n-imreoirí a d'imir don chlub tá Graham Canty (rugadh 1980), a bhí ina chaptaen ar fhoireann shinsearach Chorcaí chomh maith le himirt do na Gormaigh.[2] Tá club gailf (Bantry Bay Golf Club), club seoltóireachta (Bantry Bay Sailing Club), club peile (Bantry Bay Rovers A.F.C.), agus clubanna rugbaí agus rámhaíochta sa bhaile freisin.[2]
Daoine Cáiliúla
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Rugadh William Máirtín Ó Murchadha i mBeanntraí sa bhliain 1844.[3]
- Graham Canty (rugadh 1980), imreoir peile Gaelaí a d'imir do na Gormaigh Bheanntraí agus a bhí ina chaptaen ar fhoireann shinsearach Chorcaí.[2]
Féach Freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ “Beanntraí/Bantry | logainm.ie” (ga). Bunachar Logainmneacha na hÉireann (Logainm.ie). An Coimisiún Logainmneacha. Dáta rochtana: 2023-06-22.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Tá ort na hargóintí 'teideal =' agus 'url =' a shonrú nuair a úsáideann tú {{ lua idirlín}}. "".
- 1 2 Tá ort na hargóintí 'teideal =' agus 'url =' a shonrú nuair a úsáideann tú {{ lua idirlín}}. "" (ga).
- ↑ Tá ort na hargóintí 'teideal =' agus 'url =' a shonrú nuair a úsáideann tú {{ lua idirlín}}. "" (ga).
- 1 2 3 Tá ort na hargóintí 'teideal =' agus 'url =' a shonrú nuair a úsáideann tú {{ lua idirlín}}. "".
- 1 2 3 4 Tá ort na hargóintí 'teideal =' agus 'url =' a shonrú nuair a úsáideann tú {{ lua idirlín}}. "".
- 1 2 3 4 5 Tá ort na hargóintí 'teideal =' agus 'url =' a shonrú nuair a úsáideann tú {{ lua idirlín}}. "".
- ↑ Tá ort na hargóintí 'teideal =' agus 'url =' a shonrú nuair a úsáideann tú {{ lua idirlín}}. "" (ga).
- ↑ Tá ort na hargóintí 'teideal =' agus 'url =' a shonrú nuair a úsáideann tú {{ lua idirlín}}. "" (ga).
Naisc Sheachtracha
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse] | Is síol é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid. Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |