Athbheochan teanga

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Iarracht is ea athbheochan teanga, dá ngairtear freisin aisiompú teanga, meath teanga a stopadh nó a aisiompú nó ceann atá marbh a athbheochan. [1]

Is féidir leo siúd ar nós páirtithe mar theangeolaithe, grúpaí cultúrtha nó pobail, nó rialtais a bheith san áireamh. Áitíonn cuid acu idirdhealú a dhéanamh idir athbhorradh teanga (athbhrí a chur i dteanga marbh, gan aon chainteoirí dúchais ann) agus athbheochan teanga (tarrtháil teanga “atá ag fáil bháis”). Cuireadh in iúl nach raibh ach sampla rathúil amháin d’athbheochan iomlán teanga, teanga na hEabhraise, ag cruthú glúin nua de chainteoirí dúchais gan aon chainteoirí dúchais a bheith ann cheana mar mhúnla.[2][3]  

De gnáth, is sprioc teangacha iad siúd a bhfuil a n-úsáid agus a bhfeiceálacht teoranta go mór a bhíonn faoi réir na hathbheochana. Uaireanta is féidir bearta éagsúla athbheochana teanga a úsáid chun iarracht a dhéanamh teangacha marbha a athbheochan. Cé go n-athraíonn cuspóirí athbheochana teanga go mór ó chás go cás, is iondúil go mbíonn iarracht a dhéanamh líon na gcainteoirí agus úsáid teanga a mhéadú agus a leathnú amach, nó iarracht a dhéanamh an leibhéal reatha úsáide a choinneáil chun an teanga a chosaint ar éag nó ar bhás teanga.

Tá cúiseanna éagsúla leis an athbheochan. Meastar go bhfuil níos mó ná 2000 teanga imithe as feidhm cheana féin. Measann na Náisiúin Aontaithe go bhfuil níos lú ná 10,000 cainteoir ag níos mó ná leath na dteangacha a labhraítear inniu agus go bhfuil níos lú ná 1,000 cainteoir ag an gceathrú cuid agus, mura ndéanfar roinnt iarrachtaí chun iad a chothabháil, go n-imeoidh an chuid is mó díobh seo as feidhm.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Tsunoda, Tasaku. Language Endangerment and Language Revitalization. Berlin: Mouton De Gruyter, 2005. 169. Print.
  2. Ghil'ad Zuckermann (2020). Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond, Oxford University Press. ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776
  3. Laura Redish (2001), ‘Native Languages of the Americas: Endangered Language Revitalization and Revival’. http://www.native-languages.org/revive.htm