Jump to content

Nancy Dorian

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Infotaula de personaNancy Dorian
Beathaisnéis
Breith1936
New Brunswick, New Jersey Cuir in eagar ar Wikidata
Bás24 Aibreán 2024
87/88 bliana d'aois
Faisnéis phearsanta
ReiligiúnAn tUilíochas Úinitéireach
Scoil a d'fhreastail sé/síOllscoil Michigan
Coláiste Connecticut Cuir in eagar ar Wikidata
Gníomhaíocht
Réimse oibreTeangeolaíocht, antraipeolaíocht agus Gaeilge na hAlban
Gairmteangeolaí, antraipeolaí, múinteoir ollscoile Cuir in eagar ar Wikidata
FostóirColáiste Bryn Mawr
Ollscoil Pennsylvania
Ollscoil Kiel Cuir in eagar ar Wikidata
TeangachaBéarla, Gaeilge na hAlban agus an Ghearmáinis

 Teangeolaí Meiriceánach ab ea Nancy Currier Dorian a rinne taighde ar mheath na canúna 'Gaeilge Chataibh an Ea'r (Oirthear Chataibh)' le breis is 40 bliain, go háirithe sna sráidbhailte Brùra, Goillspidh agus Eurabol. Toisc iad a bheith scoite amach ó phobail Ghaelacha eile, thug na sráidbhailte seo in Chataibh an Ear deis mhaith chun staidéar a dhéanamh ar bhás teanga. B’fhéidir gurb é staidéar Dorian an staidéar is faide dá leithéid sa réimse. Measadh gur a prime authority ab ea í ar bhás teanga. [1] Meastar gurb é Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic Dialect, a staidéar ar mheath na Gaeilge i gCataibh an Ear, the first major monograph ar bhás teanga. Dar leis an teangeolaí Joan Argenter, tá an t-ainm Dorian is well known to scholars working in réimsí éagsúla den teangeolaíocht. [2]

De réir dhaonáireamh 2001, bhí Gaeilge ag idir 2% agus 4% de dhaonra <i>Chataibh an Ear</i> .

Rugadh Nancy Dorian i New Brunswick, New Jersey sa bhliain 1936. [3] [4] Rinne sí staidéar ar an nGearmáinis sa Connecticut College for Women agus bhain sí céim summa cum laude amach i 1958. Fuair sí MA (1961) agus PhD (1965) ó Ollscoil Michigan agus theagasc sí teangeolaíocht agus Gearmáinis i gColáiste Bryn Mawr ó 1965 go 1989, agus theagasc sí freisin in Ollscoil Pennsylvania agus Ollscoil Kiel . Bhí Dorian ina ollamh emeritus ag Bryn Mawr. [5] Uilíoch Úinitéireach a bhí inti; Bhuaigh a hiomann , 'Dear Weaver of our Lives’ Design', duais as íomhánna baineanna den diaga a cheiliúradh. [3]

Thug Dorian Gaeilge na hAlban faoi deara den chéad uair agus í i mbun oibre allamuigh do 'The Linguistic Survey of Scotland' i 1963. [6] Ag tabhairt faoi deara gur thairg foirm chainte áitiúil a bhí ag meath deis chun a fháil amach cad iad na cineálacha athruithe a tharla de réir mar a chuaigh foirm chainte as feidhm, thosaigh sí ar staidéar fadtéarmach ar éagsúlacht agus ar athrú i nGaeilge Chataibh an Ear. [7] Nuair a thosaigh Dorian ag déanamh staidéir ar an gcanúint, bhí níos mó ná 200 cainteoir fós i mBrùra, Goillspidh agus Eurabol, lena n-áirítear 105 in Eurabol, áit a raibh níos mó ná trian den daonra iontu. [8] Cé go n-iarrann cleachtas traidisiúnta ar antraipeolaithe suíomhanna oibre allamuigh a athrú, thug dúshláin sláinte ar Dorian leanúint ar aghaidh ag staidéar ar fhorbairt teanga, staid a raibh an fo-iarmhairt thairbheach aici staidéar a dhéanamh ar raon feidhme agus leanúnachas nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo. [6] [9] Dhírigh taighdeoirí roimhe seo ar chainteoirí NORM ((non-mobile old rural male), a raibh teanga níos coimeádaí acu, ar chostas an phobail urlabhra i gcoitinne. [10] [11]

Chum sí an téarma “semi-speaker” dóibh siúd, den chuid is mó ón nglúin óg, a raibh Gaeilge acu ach go neamhfhoirfe. [10] Mar gheall ar an aird a thug sí ar an gcaoi a bhforbraíonn inniúlacht urlabhra ar dhóigh dhifriúil i dteangacha atá i mbaol agus atá imithe i léig, chuir sochtheangeolaithe spéis i dtuiscint a fháil ar chineálacha éagsúla cainteoirí agus ar an gcaidreamh a bhíonn acu leis an bpróiseas a bhaineann le hathrú teanga agus le haisiompú teanga. Cháin Dorian taighdeoirí a dhírigh go cúng ar chainteoirí aonair, rud a thug neamhaird coinbhinseanúil don éagsúlacht idir cainteoirí. [12] [10]

Doiléirigh a leabhar 'The Tyranny of Tide: An Oral History of the East Sutherland Fisherfolk' na línte idir an teangeolaíocht agus an eitneolaíocht, ag nochtadh conas a chomhlánaíonn agus léiríonn na réimsí seo a chéile. [13]

Naisc sheachtracha

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tuilleadh léitheoireachta

[cuir in eagar | athraigh foinse]
  • Dorian, Nancy.C (2006) “Negative Borrowing in an Indigenous Language Shift to the Dominant National Language”. The International Journal of Bilingual Education and Bilingualism. Vol 9. No.5.Td. 557-577.
  • "Mar a Chunnaic Mise: Nancy Dorian agus a Ghàidhlig" (Bhideo) BBC Alba (2005)
  • Nancy Dorian The problem of the semi-speaker in language death (File PDF)
  • East Sutherland Gaelic: The Dialect of the Brora, Golspie, and Embo Fishing Communities, 1978, Dublin Institute for Advanced Studies
  • Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic Dialect, 1981, University of Pennsylvania Press, ISBN 0812277856
  • Tyranny of Tide: An Oral History of the East Sutherland Fisherfolk , 1984, Karoma Pub
  • Investigating Obsolescence: Studies in Language Contraction and Death ( Editor ), 1992, Cambridge University Press
  1. Drechsel 1990.
  2. Argenter 2015.
  3. 3.0 3.1 none.
  4. Nancy Dorian”. Tobar an Dualchais. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 4 September 2018. Dáta rochtana: 28 August 2012.
  5. Dorian 2017.
  6. 6.0 6.1 Wolfram 2011.
  7. Dorian 2001.
  8. Duwe 2012.
  9. Dorian 2014.
  10. 10.0 10.1 10.2 McEwan-Fujita (31 July 2015). “Nancy Dorian's "Greatest Hits"”. Gaelic.co. Dáta rochtana: 7 September 2018. Earráid leis an lua: Invalid <ref> tag; name "blog" defined multiple times with different content
  11. Celtic academics from across the world prepare for major conference” (en, gd). University of Glasgow. Dáta rochtana: 7 September 2018.
  12. McEwan-Fujita 2015. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFMcEwan-Fujita2015 (help)
  13. H. 1988.