Miùghalaigh

Miùghalaigh

Cineál	Oileán
Cuid de	Inse Ghall Eileanan Bharraigh
Suite laistigh de/ar ghné fhisiciúil	Muir Inse Ghall
Suíomh
Limistéar riaracháin	Inse Ghall, Scotland agus Barraigh, Scotland
56° 48′ 41″ N, 7° 38′ 15″ O
Suite i nó in aice le limistéar uisce	an tAigéan Atlantach
Tréithe
Toisí	2.6 () × 4.4 () km
Achar	640 ha
Gníomhaíocht
Oibreoir	Urras Nàiseanta na h-Alba
Úinéir	Urras Nàiseanta na h-Alba
Suíomh gréasáin	nts.org.uk…

Is é Miùghalaigh, freisin Miughalaigh nó Miùghlaigh, an dara hoileán is mó ar Eilean Bharraigh, Comhairle nan Eilean Siar. Tá sé suite timpeall 19 km ó dheas de Bharraigh. Is ainm Lochlannach é Miùghalaigh, a chiallaíonn, is dóch;"main hill island" no "narrow hill island".

Cruth na tíre

Tá sé comh mór le 640 heicteár (2.5 míle cearnach). Cruthaíodh an t-oileán ó naghas le roinnt eibhiragus ansiúd. Ar an taobh thoir den oileán, thart ar bhá Mhiughalaigh is féidir cré bholláin a fheiceáil freisin. Tá an chuid is mó den oileán clúdaithe i móin, nó ithir thanaí aigéadach le carraigeacha nochta. Is é an Càrnan (273 m) an sliabh is airde ar an oileán, atá suite in iarthar an oileáin. Ag 219 m ar airde, is é an Hèacla an darna sliabh is mó i Miùghalaigh, atá suite ag ceann theas an oileáin. Ó thuaidh de Mhiùghalaigh atá an Cnoc Mhic-a-Phì (224 m), an tríú sliabh is airde, agus an Tom a' Reithean ann.

Tá clú agus cáil ar Mhiùghalaigh mar gheall ar na héin a chónaíonn anseo. Is minic a neadaíonn an fhoracha (Laidin: uria aalge) agus crosán (Laidin: alca torda) in aillte arda san Ghuarsaigh Mòr

Oidhreacht

Tá cáil ar Mhiùghalaigh mar gheall ar oidhreacht mhuintir na háite—neart amhrán, scéalta agus béaloidis. Is féidir go leor samplaí a chloisteáil i dtaifeadtaí Thobair an Dualchais (Sgoil Eòlais na h-Alba). Ba as Miùghalaigh máthair Nan Eachainn Fhionnlaigh ó Bhatarsaigh.

Beatha na nDaoine

Bhí daoine ina gcónaí i Miùghalaighl go dtí gur fhág gur fhág an dream deireanach é idir 1907 agus 1912. Tá ceangal láidre idir muintir na háite agus na Raiders Bhatarsaigh. Bhí tionchar as cuimse ag an móin agus an cladach ar an mbealach a mhaireann daoine a saol. Bhí na daoine Gaelach. Trí iascaireacht agus eile bhí ceangail acu le hÉirinn. Is reiligiún Caitliceach é.

Bhí daoine ina gcónaí ar Mingulay go dtí gur fhág an dream deireanach é idir 1907 agus 1912. Tá naisc láidre idir muintir an áite agus Raiders Bhatarsaigh. Bhí tionchar mór ag an bhfarraige agus ag an gcósta ar shlí bheatha mhuintir Mingulay. Ba í an Gàidhlig a bhí ag na daoine. Trí iascach agus trí ghníomhaíochtaí eile bhí ceangail acu le hÉirinn. Ba é an creideamh Caitliceach a bhí acu.

Bailte

An baile sa bhliain 1888

Tá trá lán gainimh taobh thoir de Mhiùghalaigh atá de shíor ag bogadh níos faide isteach sa tír. Ba ghnách baile Miùghalaigh a bheith anseo, ach sa bhliain 1912 d'fhág na daoine an t-oileán. Feictear fós fothracha na dtithe, teach an tsagairt, an eaglais, an scoil agus na cnoic is an reilig. Tógadh scoil nua sa bhliain 1881. Sa bhliain 1884, bhí 32 dalta cláraithe sa scoil, ach sa bhliain 1910, ní raibh ann ach naonúr agus dúnadh an scoil in Aibreán 1910. Tógadh teach an tsagairt le séipéal beag sa bhliain 1898.

Ón mbliain 2000 i leith, tá an t-oileán faoi úinéireacht an National Trust for Scotland.

Ainmhithe agus Plandaí

Le déanaí, tá líon beag muc ghuine le feiceáil ar an oileán ach is annamh a fheictear iad. Deirtear gur rónta iad, le heireaball fada, b'fhéidir, a oireann dá dtimpeallacht nua.