An Ionúitis

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
(Athsheolta ó Inuktitut)
Jump to navigation Jump to search
An Ionúitis
(ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ, Inuktitut, Inuttitut, Inuktitun, Inuinnaqtun, Inuttut agus ainmneacha áitiúla eile)
Á labhairt: Ceanada (Nunavut, Nunavik, Críocha an Iarthuiscirt, Nunatsiavut)
Réigiún: Ceanada Thuaidh
Cainteoirí san Iomlán: ~35,000
Rang: Ní sa chéad 100
Líne ghinealaigh: Eskimo-Aleut
 Inuit
  Inuktitut
Stádas Oifigiúil
Teanga Oifigiúil: Nunavut, Nunavik, Northwest Territorys, Nunatsiavut (Ceanada)
Foras Pleanála Teanga: Inuit Tapiriit Kanatami
Cóid teangeolaíocha
ISO 639-1 iu
ISO 639-2 iku
ISO 639-3 iku
Amharc ar: TeangaLiosta Teangacha

Is í An Ionúitis (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) an t-ainm a thugtar ar na teangacha Ionúitise ar fad a labhraítear i gCeanada. Tugtar aitheantas don Ionúitis mar teanga oifigiúil i Nunavut agus i gCríocha an Iarthuaiscirt agus tá aitheantas dlíthiúil tugtha ag Nunavik (ceantar i Quebec). Labhraítear an teanga seo ó thuaidh de líne na gcrann, ceantair i dTalamh an Éisc agus Labradóir, Québéc, Manitoba ina measc. Tá sí níos forleithne sna Chríocha Nunavut, agus Críocha an Iarthuiscirt, agus cósta an Iúcáin.

Canúintí[athraigh | athraigh vicithéacs]

Críocha an Iarthuiscirt agus an Iúcáin[athraigh | athraigh vicithéacs]

Glaoitear Ionúitigh nó Inuvialuit ar na hIonúití atá ina chónaí sna Chríocha Iarthuiscearta agus den cuid is mó tá siad ina chónaí sa Réigiún Lonnaithe na nIonúiteach atá ar an gcósta Artach. Gaoitear ‘’’Inuvialuktun’’’ ar an ngrúpa canúintí a labhraítear sa réigiún seo, ach tá na trí chanúintí atá sa grúpa seo an difriúil óna chéile.

  • Kangiryuarmiutun: Is iad an pobal Ulukhaktok den gcuid is mó a labhraíonn an canúint seo. Tá an chanúint seo an chosúil le Inuinnaqtun a labhraítear i Nunavut.
  • Siglitun: Is iad na pobail Paulatuk, Sachs Harbour agus Tuktoyaktuk a labhraíonn an chanúint seo atá lonnaithe sna oileáin Artach. Ceaptar go raibh an chanúint marbh go dtí na 1980óidí nuair a thángthas trasna ar an teanga arís.
  • Uummarmiutun: Is iad na pobail Inuvik agus Aklavik a labhraíonn an chanúint seo.

Nunavut[athraigh | athraigh vicithéacs]

Is í Nunavut an réigiún is mó sa domhan Ionúiteach. Tá ceithre teanga oifigiúil ag Nunavut: Béarla, Fraincis, Inuktitut agus Inuinnaqtun, ach níl sé soiléir go bhfuil Inuktitut agus Inuinnaqtun ina dteangacha difriúla nó canúintí don teanga céanna. Uaireanta úsáidtear Inuktitut le cur síos a dhéanamh ar an dhá teanga. Tá thart ar 24,000 Ionúití ina gconaí sa chríoch agus tá Inuktitut ag 80% acu (3,500 acu a labhair Inuktitut amháin). Dár leis an daonáireamh 2001, tá an teanga níos coitianta i measc na seandaoine ná na daoine óga agus go bhfuil stop churtha le cúlú an teanga agus tús le fás an teanga arís.

  • Inuinnaqtun: Is í Inuinnaqtun teanga/canúint a labhraítear in iarthar an Réigiún Kitikmeot. Is é an modh scríbhneoireachta an phríomh-dhifríocht idir Inuinnaqtun agus gnáth Inuktitut. Úsáideann Inuinnaqtun an aibítir Rómhánach seachas córas siollaí.
  • Natsilingmiutut: Labhraítear an chanúint seo in oirthear an Réigiún Kitikmeot.
  • Kivallirmiutut: Labhraítear an chanúint seo sa Réigiún Kivalliq in aice an teorainn le Manitoba.


Dáileadh na dteangacha Ionúitise san Artach.