Cripteacocóis

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Cripteacocóis na scamhóige in othar le SEIF.

Is galar fungasach é cripteacocóis a d'fhéadfadh a bheith marfach. Ceann de dhá speiceas is cúis léi; Cryptococcus neoformans agus Cryptococcus gattii. Ceaptar roimhe seo gur fo-speiceas C. neoformans iad an dá cheann ach tá siad aitheanta anois mar speicis ar leith.

Creidtear go bhfaightear cripteacocóis trí an iomadúlaí thógálaigh a ionanálú ón gcomhshaol. Cé nach eol cad é nádúr beacht an iomadúlaí thógálaigh, is í an hipitéis is mó ná an baisideaspór a cruthaíodh trí atáirgeadh gnéasach nó éighnéasach.

Cúis[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is ionfhabhtú faille sainiúil í cripteacocóis do SEIF, agus is í an dara tinneas is mó a shainmhíníonn SEIF san Afraic. I measc na gcoinníollacha eile a chruthaíonn riosca méadaithe tá liomfómaí áirithe (m.sh. Liomfóma Hodgkin), sarcadóis, ciorróis ae, agus othair ar theiripe fhadtéarmach cortacaistéaróideach.

I gcré, bíonn dáileadh ar fud na cruinne aici. Tá méadú ag teacht ar leitheadúlacht na cripteacocóise le 20 bliain anuas ar go leor cúiseanna, lena n-áirítear an méadú ar mhinicíocht SEIF agus úsáid mhéadaithe drugaí imdhíonachta.

I ndaoine, na trí chineál ionfhabhtaithe is cúis le neoformans ná :

Meastar go bhfuil meiningíteas cripteacocúil (ionfhabhtú sna meiningí, an fíochán a chlúdaíonn an inchinn) mar thoradh ar scaipeadh an fhungais ó ionfhabhtú scamhógach breathnaithe nó neamhthuairiscithe. Is minic a bhíonn scaipeadh nach gcluintear ann freisin ar fud na hinchinne nuair a bhíonn meiningíteas i láthair. Cruthaíonn Cryptococcus gattii ionfhabhtuithe i ndaoine imdhíonfhulangachacht (córas imdhíonachta a fheidhmíonn go hiomlán), ach is iondúil nach gcruthaíonn C. neoformans v. grubii, agus v. neoformans ionfhabhtuithe atá le feiceáil go cliniciúil ach amháin i ndaoine a bhfuil éalang éigin orthu ina gcórais imdhíonachta (daoine atá imdhíon-lagaithe). Tá daoine a bhfuil éalanga acu ar a n-imdhíonacht trí mheán ceall, mar shampla, tá daoine le SEIF, soghabhálach go háirithe i leith na cripteacocóise scaipthe. Is minic a bhíonn an bás mar thoradh ar chripteacocóis, fiú má chaitear leis. Meastar gurb é an 'ráta báis cáis' trí mhí ná 9% i réigiúin ardioncaim, 55% i réigiúin ísealioncaim / meánioncaim, agus 70% san Afraic fho-Shahárach. Ón bhliain ó 2009 ar aghaidh, bhí thart ar 958,000 cás bliantúil agus 625,000 bás laistigh de thrí mhí tar éis an ionfhabhtaithe.

Cé gurb é an chriptococóis is coitianta ná C. neoformans i duine imdhíon-lagaithe (ar nós na ndaoine atá ag maireachtáil le SEIF), tá an C. gattii á aithint níos mó mar phataigin in othair a mheastar a bheith ina n-óstaigh imdhíonachtas, go háirithe i gCeanada agus san Astráil. D’fhéadfadh sé seo a bheith mar thoradh ar nochtadh neamhchoitianta agus pataigineacht ard, nó ar éalanga ar leithlis nár aithníodh go dtí sin in imdhíonacht, atá sonrach don orgánach seo.