Énrí Ó Muirgheasa

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Scoláire Gaeilge, múinteoir, stairí eagarthóir, scríbhneoir agus cigire ab ea Énrí Ó Muirgheasa (Béarla: Henry Morris), a rugadh sa bhliain 1874 i gContae Mhuineacháin. Ba iad Lócás agus Moya Nic an Bhaird a thuismitheoirí. D'fhreastal sé ar scoil, don chéad uair, i Lios Dúnáin nuair a sé naoi mbliana d'aois agus d'fhan sé ansin go dtí go ndearnadh monatóir de ar sa bhliain 1888. Gaeilge ó dhúchais a bhí ag a mhuintir. Bhí sé ina mhac léinn i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, Baile Átha Cliath, ó Meán Fómhair 1899 go dtí mí Iúil 1900. Bhunaigh sé an chéad chraobh de Chonradh na Gaeilge i gContae Mhuineacháin sa bhliain 1895 i dteach scoile Lios Dúnáin. Bhí sé ina Chigire Roinne agus ina Leas-Phríomhchigire sa bhrainse príomhúil de chuid na Roinne Oideachais. Sa bhliain 1901 chuir sé aithne ar an bPirsach den chéad uair, agus ar Henry Tempest, an clódóir i nDún Dealgan. Sa bhliain 1903, bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann Staire agus Seandálaíochta Chontae Lú. I mí Iúil 1906, phós se Eilis Ní Rathallaigh as Dún Dealgan, a bhí ag teagasc in éineacht leis i Scoil Mhaolseachlainn. Rugadh mac dóibh, Colm, an bhliain dár gcionn ach fuair sé bás nuair a bhí naoi mí d'aois aige. Cúig mhí ina dhiaidh sin fuair a bhean Eilís féin bás. Sa bhliain 1912 phós se arís. Bhailigh sé agus d'fhoilsigh sé;