Jump to content

Tíogar

Athraigh naisc
Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
WD Bosca Sonraí Ainmhí BheoTíogar
Panthera tigris Cuir in eagar ar Wikidata

Panthera tigris tigris
Stádas caomhnaithe
Speiceas i mbaol
AICD15955 Cuir in eagar ar Wikidata
Tréimhse ama
An Sealad Pléisticéineach an Sealad Pléisticéineach – an t-am i láthair
Sonraí
Tréimhse iompair107 laethanta Cuir in eagar ar Wikidata
Príomhfhoinse bia
crúbach, moncaí, Phasianidae, leipiridigh agus iasc Cuir in eagar ar Wikidata
Tréimhse saoil is faide26.3 bliain Cuir in eagar ar Wikidata
Gnáthógforaois Cuir in eagar ar Wikidata
Mais
1.19 kg (meáchan breithe)
180 kg (meáchan fásta, orgánach fireann)
120 kg (meáchan fásta, orgánach baineann) Cuir in eagar ar Wikidata
Meánlíon in ál2.5 Cuir in eagar ar Wikidata
Tacsanomaíocht
AicmeMammalia
OrdCarnivora
FineFelidae
GéineasPanthera
SpeiceasPanthera tigris Cuir in eagar ar Wikidata
(Linnaeus, 1758)
Ainmníocht
BunlitriúFelis tigris Cuir in eagar ar Wikidata
An chéad ainm Laidine a bhí airFelis tigris Cuir in eagar ar Wikidata
Léarscáil de raon an tacsóin
Cuir in eagar ar Wikidata
Méid
tíogar

Is cat mór é an tíogar (Panthera tigris)[1][2] ar ball é den ghéineas Panthera a thagann ón Áise ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi bhfospeiceas reatha é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na nOileán Sunda.

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha agus buaircíneach i gCianoirthear na Rúise agus Oirthuaisceart na Síne agus foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha i bhfo-ilchríoch na hIndia agus in Oirdheisceart na hÁise. Is buaicchreachadóir é an tíogar a chreachann crúbaigh roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn raon baile aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad díothaithe go háitiúil in Iarthar agus i Lár na hÁise agus i gcodanna móra na Síne chomh maith leis na hoileáin Iáva agus Bailí. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar speiceas i mbaol é ar Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir scriosadh agus ilroinnt a ngnáthóige mar gheall ar dhífhoraoisiú, póitseáil ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na coinbhleachta daonna-fiadhúlra iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, patróil fhrith-phóitseála agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh conairí fiadhúlra i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.[3]

Tá an tíogar ar cheann de na mórfhánaí carasmatacha is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i sorcais agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i miotaseolaíocht agus i mbéaloideas ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus chonacthas fós i gcultúr ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann.

Sanasaíocht

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Síolraíonn an Seanbhéarla tigras ón tSeanfhraincis tigre, ón Laidin tigris, ar iasacht é de tigris (Sean-Ghréigis: τίγρις).[4] Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal tigris ón fhocal Arméiniseach nó Pheirsiseach ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na Tigrise.[5][6] Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur comhainm atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.[6]

Tacsanomaíocht

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rinne an luibheolaí Sualannach Carl von Linné an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar Systema Naturae, áit a bhaist sé an t-ainm déthéarmach Felis tigris air, mar ba ghnách an géineas Felis a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an cur síos eolaíoch ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail Conrad Gessner agus Ulisse Aldrovandi.[2] Is in 1929 a chuir Reginald Innes Pocock an speiceas sa ghéineas Panthera faoin ainm dhéthéarmach Panthera tigris.[7][8]

Fospeiceas

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Moladh naoi bhfospeiceas tíogar reatha (Holaicéineach) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair Bheangál, Mhalaecha, Ind-Síneacha, na Síne Theas, Amúracha, Chaispeacha, Iávacha, Bhailí agus Shumatracha.[9][10] Ceistíodh bailíocht cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin iarsmalanna stair an dúlra ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin P. t. tigris ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú P. t. sondaica sna hOileáin Sunda Mór.[11]

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus ADN miteacoindreacha (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.[10] In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht felid de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach P. t. tigris agus P. t. sondaica amháin.[12] Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur cláid shoiléire faoi leith iad.[13] Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.[14][15] Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.[16] Deir an Grúpa Sainréimse Cat "Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group." nó i nGaeilge "Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo".[17]

Tá na táblaí thíos bunaithe ar rangú an tíogair mar a bhí in 2005[9] agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.[12]

Panthera tigris tigris (Linnaeus, 1758)[2]
PobalCur síosÍomhá
Tíogar Bheangál

ainm déthéarmach P. t. tigris (von Linné, 1758)[2]

 Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar fho-ilchríoch na hIndia.[18] Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh[8], le dath idir ciarbhuí agus cróchdhearg air[8][19] agus polláirí atá measartha fada agus caol.[20]
† Tíogar Caispeach ainm déthéarmach P. t. virgata (Illiger, 1815)[21] Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an Mhuir Chaisp.[18] Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air[22] agus cnámh cúlphlaice leathan ar chúl a gcinn.[11] Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.[23] Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.[24]
Tíogar Amúrach ainm déthéarmach P. t. altaica (Temminck, 1844)[25] Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i gCianoirthear na Rúise, in Oirthuaisceart na Síne agus b'fhéidir sa Chóiré Thuaidh.[18] Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.[25] Athraíonn a chúldath ó ócar-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.[26] Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.[20]
Tíogar na Síne Theas ainm déthéarmach P. t. amoyensis (Hilzheimer, 1905)[27] Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.[18] Bhí blaoscanna ag an chúig eiseamláir cineáil a raibh fiacla carnasacha agus cúlfhiacail níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, logall súile a luigh níos gaire dá gcéile le stairr iar-logall súile níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le rombas.[27] Tá haplaitíopa mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.[12][16][28] Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann[3] agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.[15]
Tíogar Ind-Síneach ainm déthéarmach P. t. corbetti (Mazák, 1968)[29] Faightear pobal an tíogair seo ar an Leithinis Ind-Síneach.[18] Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.[29][30]
Tíogar Malaech ainm déthéarmach P. t. jacksoni (Luo et al., 2004)[31] Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a sheichimh mhionsatailíte agus iad an tíogair Ind-Sínigh.[31] Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.[30] Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na Malaeise agus deisceart na Téalainne.[3]
Panthera tigris sondaica (Temminck, 1844)[12]
PobalCur síosÍomhá
†Tíogar Iávach ainm déthéarmach P. t. sondaica (Temminck, 1944)[25] Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.[25] Bhí tíogair de bhunadh Iáva measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.[30] Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. [24]
†Tíogar Bailí ainm déthéarmach P. t. balica (Schwarz, 1912)[32] Bhíodh an tíogar seo le fáil ar Bhailí agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.[32][33] Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.[34] Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.[24]
Tíogar Sumatrach ainm déthéarmach P. t. sumatrae (Pocock, 1929)[35] Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as Sumatra dó.[35] Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh[18] agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le cnámh sróine níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.[30]

Éabhlóid

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Panthera

Liopard sneachta

Tíogar

Iaguar

    

Liopard

Leon

Fíligineacht an ghéinis Panthera bunaithe ar staidéar ADN núicléach ó 2016[36]

Roinneann an tíogar an géineas Panthera leis an leon, an liopard, an iaguar agus an liopard sneachta. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur comhspeiceas iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a nginealaigh óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.[37] Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair athsheichimh atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.[38]

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach Panthera palaeosinensis ón Phléisticéineach luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go bonnspeiceas é i gcomparáid le Panthera na linne seo.[39][40] Bhí Panthera zdanskyi ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.[39] Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é P. palaeosinensis de P. zdanskyi in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.[41][42] Is iad blúirí géill a aimsíodh i gContae Lantion na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.[39]

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá Panthera tigris trinilensis agus P. t. soloensis de bhunadh Iáva agus Sumatra agus P. t. acutidens de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón Luathholaicéineach i mBoirneo agus Palawan na nOileán Filipíneach.[43] Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa tSeapáin.[44]

Léiríonn torthaí staidéar fíleathíreolaíoch go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.[31] Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó dhíseart a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na huasmhéide oighrithe deireanaí. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.[28][16]


Hibridí

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is féidir le tíogair crosphórú le cait Panthera eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an leogar toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an tígleon toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.[45] Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.[46] Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.[45]


Cur síos

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Drawing of tiger skeleton
Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)

Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.[47][48] Tá cúig mhéar aige, drúchtchrobh ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.[47][49] Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.[47] Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.[50] Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le logaill súile éilipseacha atá beag go comhréireach, cnámha sróine fada agus cráiniam fadaithe le moing saighdeach mór.[51][47] Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.[51][47] Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a starrfhiacla cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).[47][52]

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.[53] Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.[47] Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr abhcacht oileánach atá sé.[11] Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).[54] Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.[43]

Fionnadh

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Close up of a tiger's fur
Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)

Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.[47] Tá dath flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.[55] Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.[47][56] Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.[47] Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.[47][57] Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.[56]

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.[58] Tá stríoca ina mbuntáiste don nduaithníocht i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.[57][59] Tacaíonn staidéar anailís Fourier a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.[60] Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair dathdhall, rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. [61]

Éagsúlacht datha

[cuir in eagar | athraigh foinse]
White tiger with thickened stripes lying down
Tíogar bán bréag-mhéilineach

Níl a leithéid de thrí bhithathraitheach datha an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca séipiadhonna ar an tíogar bhán. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an tíogar órga. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh tréith chúlaitheach uathshómach le lócas bán agus lócas leathanbhanda iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh polaigéinte le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.[62] Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-ionphórú is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad ísliú ionphóraithe agus caillteanas na hinathraitheachta géinte i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.[63]

Tá taifid ann de thíogair bhréag-mhéilineacha le stríoca cónascaithe i bPáirc Náisiúnta Simlipal agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís géineolaíochta pobail de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an féinitíopa seo mar thoradh ar shócháin ghéin aimínipeiptíodáis thras-scannáin. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le leithlisiú géiniteach.[64]

Dáileadh agus gnáthóg

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Picture of tiger in forest at night
Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis

Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí fho-ilchríoch na hIndia agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.[47] Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, leithinis na hInd-Síne, Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus Cianoirthear na Rúise.[3] Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km2 (116,027 mi2) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km2 (75,606 mi2).[65]

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.[54] Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann Tugay agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa Chugais.[66] I réigiún Amur-Ussuri na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i bpéine Chóiréach agus i bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha; feidhmíonn foraoisí abhann mar phasáistí scaipthe a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.[67] Faightear i bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha, foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha, foraoisí tirime trópaiceacha, mánna tuiltrí agus sna foraoisí mangróbh sna Sundarbans é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.[68] In Oirthear na Himiléithe, taifeadadh i bhforaoisí measartha sa Bhútáin é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na Tibéide sna Cnoic Mishmi ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i gContae Mêdog ar airde de 3,139 m (10,299 tr).[69][70][71] Cuireann sé faoi i bhforaoisí duillsilteach agus síorghlasa sa Téalainn.[72] In Sumatra, faightear i bhforaoisí seascainn móna ilchríche agus i bhforaoisí Montane garbha.[73]

Dlús pobail

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Nocht gaistí ceamara le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na Páirce Náisiúnta Jim Corbett i dtuaisceart na hIndia go bhfuil dlús pobail tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km2 (39 mi2) laistigh de limistéar 521 km2 (201 mi2).[74] I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km2 (1,250 mi2) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km2 (39 mi2) faoin bhliain 2009.[75] Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km2 (39 mi2); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla lománaíocht agus póitseáil sna Páirceanna Náisiúnta Mae Wong agus Khlong Lan in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km2 (39 mi2) faoin bhliain 2016.[76] Measadh an dlús pobail i bhforaoisí dipterocarp agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km2 (39 mi2) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km2 (39 mi2) in Anaclann Foraoise Temengor, áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl ar bhonn roghnaitheach.[77]

Iompar agus éiceolaíocht

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Tiger in water
Tíogar ag folcadh

Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i bPáirc Náisiúnta Chitwan áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.[78] Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i bPáirc Náisiúnta Sundarban. [79] Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.[80] In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina n-ainmhithe clapsholais agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.[81]

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.[57] Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.[82] Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas crann pipal mín.[47]

Scaradh sóisialta

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá raonta baile nó dá ndúichí den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.[47][57] Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km2 (4.1 agus 5.4 mi2) ag dhá bhaineannach sna Sundarbans.[83] D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in Anaclann Tíogair Panna ó 53–67 km2 (20–26 mi2) sa gheimhreadh go 55–60 km2 (21–23 mi2) sa tsamhradh agus 46–94 km2 (18–36 mi2) le linn an mhonsúin; bhí raonta baile móra 84–147 km2 (32–57 mi2) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km2 (32–38 mi2) sa tsamhradh agus 81–118 km2 (31–46 mi2) le linn shéasúir an mhonsúin.[84] I dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin, bhí raonta baile de 248–520 km2 (96–201 mi2) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km2 (327–742 mi2) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.[85] Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.[86]

Tíogair Bheangál ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.[87] Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.[88] Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh coiléir raidió orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.[89] Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.[88][90] Marcálann tíogair a raonta baile trí mhún a spraeáil ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó cuimilt bholaidh a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le faecas, táil fhaireog tóna agus scrabhanna talúna.[57][91][92][93] Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.[57]

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn an lámh in uachtar aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in éastras sa cheantar.[94] Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.[95][96]

Cumarsáid

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, cuimlíonn tíogair a gcoirp in aghaidh a chéile.[97] Áirítear ar a ngothaí gnúise an "bagairt chosanta", ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.[98][47] Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon freagairt flehmen, gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.[47] Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.[99] Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.[100]

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.[101][102] Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.[47][103] Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear drantán, drannach agus siosadh.[104] Scaoiltear "búir chasachtach" nó "drannadh casachtach" amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.[47][104][99] I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair prusten, fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le crónán na gcat beag.[105] Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le meamhlach.[106] Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le "bhuf". Déanann siad fuaim "pok" mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.[107][108]

Seilg agus aiste bia

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back
Tíogar Bheangál ag ionsaí fia sambar in Anaclann Tíogair Ranthambore

Is feoiliteoir agus forchreachadóir é an tíogar. Glactar leis gurb iad líonmhaireacht agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.[109] Beathaítear iad ar chrúbaigh mór- agus meán-mhéideacha cosúil le fia sambar, vaipítí Manchúrach, fia eanaigh, gár agus torc allta.[110][111][112] Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le moncaithe, péacóga agus éin thalamh-bhunaithe eile, torcáin chraobhaigh agus éisc.[47][57] Tá corrthaifid ar ionsaithe ar eilifíntí Áiseacha agus srónbheannaigh Indiacha fosta.[113] Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.[114] Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.[47] Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.[115]

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.[116] Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.[54] Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. [117] Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.[118] Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.[119][120] Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,[121] laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.[54] Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.[119] Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);[122][123] ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.[119]

Two tigers attacking a boar
Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí torc allta in Anaclann Tíogair Kanha

Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar greim ar scornach a íobartaigh go dtí go dtachtar chun báis é.[47][124][125][126] Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 niútan.[127] Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.[124][128] Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra buabhaill uisce a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.[129] Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.[130][54] Meastar ráta ratha tíogar i mbun sealgaireachta a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.[54]

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.[131]

Iomaitheoirí

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Painting of dhole pack attacking a tiger
Léaráid ón bhliain 1807 de madraí fiáine Áiseacha ag ionsaí tíogair

I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le madraí fiáine Áiseacha. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, goideadh creiche agus marú díreach.[132] Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.[133] Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.[134] Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i bPáirc Náisiúnta Nagarhole, i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.[135] Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i bPáirc Náisiúnta Kui Buri, lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.[111]

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.[136] Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i bPáirc Náisiúnta Rajaji sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.[137] A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.[138] Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.[139] I bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji, chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.[140]

Atáirgeadh agus saolré

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Tiger with cubs
Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha

Cúplálann an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.[47] Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.[141][142] Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.[143][141] Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i lordóis lena heireaball ar leataobh. Maireann an chúpláil níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.[141] Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.[144] Maireann an tréimhse iompair thart ar nó thar thrí mhí.[47]

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.[145] Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.[143][145] Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha (altramach).[145] Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.[143] Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.[145] Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.[143][146] Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.[147] Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.[148] D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.[149] Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.[150] Léirigh monatóireacht tíogair in Anaclann Tíogair Ranthambore ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.[151] Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.[148][152][153][151]

Tigress with cub in snow
Tíogar Amúrach baineann lena coileán i Zú Buffalo

Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.[154] Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.[117] Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.[155][151] Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.[89] Baineann baineannaigh óga a lánfhástacht ghnéasach amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.[47] Tá fad glúine an tíogair thart ar 7–10 mbliana.[156] Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.[157] Thug sonraí an Leabhar Graí Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.[158]

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.[159][160] Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.[161] Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.[162] Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an naímharaithe agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.[163] Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.[153]

Sláinte agus galair

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le Diphyllobothrium erinacei, Taenia pisiformis san India agus speicis Toxocara san India agus speicis Physaloptera preputialis, Dirofilaria ursi agus Uiteinarta sa tSibéir.[47] Tá sé ar eolas go mbíonn conslaod le fáil i dtíogair Amúracha.[164] Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an phainleocaipéine fhéilíneach agus an choróinvíreas fhéilíneach aici.[165] Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal antasubstaintí le haghaidh conpharvaivíris-2, heirpéasvíris fhéilínigh, córóinvíris féilínigh, leiptispioróise agus Toxoplasma gondii.[166]

Bagairtí

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Liostaítear an tíogar mar ainmhí i mbaol ar Liosta Dearg an AICD ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.[3] I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km2 (395,943 mi2) go 911,901 km2 (352,087 mi2).[65] Scriosadh gnáthóige, ilroinnt gnáthóige agus póitseáil ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.[3]

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, línte tharchuir, cainéil uiscithe agus gníomhaíochtaí miandóireachta ina ndúiche.[167] I Réigiún Tanintharyi na Malaeisia Theas, is iad dífhoraoisiú chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú sealgaireachta ard a bhagraíonn an pobal tíogair.[168] Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.[169] Glanadh 8,315.7 km2 (3,210.7 mi2) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.[170] Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km2 (8,900 mi2) ar mhaithe le talmhaíocht thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.[171] Is bagairt é an t-ísliú ionphóraithe mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i Sléibhte Changbai feadh na teorann Síne–Rúise.[172] Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantair faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa tSín-Theas atá an tíogar ón bhliain 2001.[173][174]

Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun
Seithe thíogair Iávaigh, 1915

Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.[175] Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km2 (390 mi2) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.[176] Ceapadh gurbh í Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.[177] Bhain aonaid fhrithphóitseála i dtírdhreach Kerinci Seblat Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.[178] Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.[179]

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.[180] Idir 2000–2022, coigistíodh ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.[181] Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.[182]

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.[183] Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.[184] Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.[185]

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an leighis thraidisiúnta Shínigh ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.[186] Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.[187] Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.[188] Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i Hanáí agus i gCathair Ho Chi Minh.[189] Póraíonn áiseanna "feirm thíogair" sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.[190]

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den choinbhleacht daonna-fiadhúlra le hísliú an phobail fosta.[191][192][193][194][195]

Caomhnú

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Príomhalt: Caomhnú an Tíogair
Pobal domhanda na dtíogar fiáin
Tír Bliain Meastachán
India An India20223,167–3,682[196]
Russia An Rúis2022573–600[197]
An Indinéis2022393[197]
Neipeal2022316–355[198]
An Téalainn2022148–189[197]
An Mhalaeisia2022<150[197]
An Bhútáin2022131[199]
An Bhanglaidéis2022118–122[200]
An tSín2022>60[197]
Maenmar202228[197]
Iomlán5,638–5,899

Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi Fhoscríbhinn I CITES a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.[3] Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa Rúis.[201] Tá sé á chosaint sa Bhútáin ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.[202] Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972, ón bhliain sin ar aghaidh.[203] Tá sé cosanta in Neipeal agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.[203][188] Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa Mhalaeisia faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra[204] agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.[197] Tá sé cosanta san Indinéis ón bhliain 1990.[205] Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa tSín sa bhliain 1993.[206] Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa Téalainn sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.[207]

Bunaíodh an tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair agus Project Tiger san India sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.[175] Ó shin i leith, bunaíodh 53 thearmann tíogair a chuimsíonn achar de 75,796 km2 (29,265 mi2) sa tír go dtí an bhliain 2022.[196] Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear laistigh d'achar 138,200 km2 (53,400 mi2).[208]

Cuimsíonn straitéis náisiúnta caomhnaithe tíogair Mhaenmar a forbraíodh in 2003 tascanna bainistíochta ar nós athchóiriú gnáthóg dhíghrádaithe, méadú fairsingeacht na gceantar cosanta agus na gconairí fiadhúlra, cosaint speiceas creiche tíogair, bacadh maraithe tíogair agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp agus cur chun cinn eolas an phobail dhaonna le cláracha oideachais fiadhúlra.[209] Bhain an chéad Phlean Gníomhaíochta Tíogair de chuid na Bútáine a cuireadh i bhfeidhm idir 2006–2015 le caomhnú gnáthóige, bainistíocht coinbhleachta daonna–fiadhúlra, oideachas agus feasacht an phobail; ba í cuspóir an dara Phlean Gníomhaíochta ná pobal tíogair na tíre a ardú 20% faoin bhliain 2023 i gcomparáid le 2015.[202] Túsaíodh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Banglaidéise sa bhliain 2009 chun pobal tíogair na tíre a chobhsú, gnáthóg agus bunús creiche leordhóthanach a chaomhnú, forfheidhmiú an dlí a fheabhsú agus comhoibriú idir na gníomhaireachtaí rialtais atá freagrach as caomhnú an tíogair a chothú.[210] Shamhlaigh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Téalainne a daingníodh in 2010 go méadófaí pobail tíogair na tíre 50% in Ionad na Foraoise Iartharaí agus Ionad Foraoise Dong Phayayen–Khao Yai agus go n-athbhunófaí pobail i dtrí thírdhreach fhéideartha faoin bhliain 2022.[211] Ba í cuspóir an Chláir Náisiúnta Athchóirithe Tíogair a daingníodh in 2010 san Indinéis ná pobal an tíogair Shumatraigh a mhéadú faoin bhliain 2022.[212] Baineann an tríu plean gníomhaíochta agus straitéise um chaomhnú an tíogair Shumatraigh idir na blianta 2020–2030 le neartú bainistíochta na n-aonad pobal tíogair beag a bhfuil níos lú ná 20 indibhidí aibí iontu agus neartú na gceangal idir 13 cheapach foraoise sna cúigí Sumatra Thuaidh agus Sumatra Theas.[213]

Night shot of a tiger face close to the camera
Tíogar Sumatrach fiáin feicthe ag gaiste ceamara

Bhí baint ag méaduithe na bpatról frith-phóitseála i gceithre cheantar chosanta sa Rúis idir 2011–2014 le laghdú pótseála, cobhsú an phobail tíogair agus cur chun cinn chosaint a gcreach.[214] Fógraíodh gur coireanna meánacha agus tromchúiseacha iad an phóitseáil agus an gháinneáil faoi seach sa bhliain 2019.[197] Bunaíodh oibríochtaí frithphóitseála in Neipeal sa bhliain 2010 fosta, rud a chothaigh níos mó comhoibrithe agus roinnte faisnéise idir na gníomhaireachtaí. Bhí go leor bliain “gan phóitseáil ar bith” de bharr na bpolasaithe seo agus dhúbláil pobal tíogair na tíre laistigh de dheich mbliana.[197] Patróil fhrith-phóitseála i gcroícheantar mór 1,200 km2 (460 mi2) Taman Negara ba chúis le laghdú minicíochta na póitseála ó 34 heachtra braite le linn 2015–2016 go 20 eachtra idir 2018–2019; chothaigh gabhadh seacht bhfoireann póitseála agus baint súile ribe maireachtáil trí thíogar bhaineanna chónaitheacha agus ar a laghad 11 choileán.[215] Imlonnaítear oifigigh airm agus póilíní le haghaidh patróil i dteannta bhaill foirne na gceantar cosanta sa Mhalaeisia.[197]

Is bearta caomhnaithe tábhachtacha iad conairí fiadhúlra mar éascaíonn siad ceangail na bpobal tíogair idir láithreacha cosanta; baineann tíogair feidhm as ar a laghad 9 gconaire a a bunaíodh I dTírdhreach Terai Arc agus Cnoic Sivalik in Neipeal agus san India araon.[216] Tá conairí i gceantair foraoise le cúngach daonna íseal fíorfheiliúnach.[217][218] Aithníodh go raibh tosaíocht ard ag 12 chonaire fiadhúlra in Sumatra Thiar chun an choinbhleacht dhaonna–fiadhúlra a laghdú.[219] Shínigh an tSín agus an Rúis meabhrán tuisceana le haghaidh comhoibrithe trasteorann idir dhá cheantar chosanta, Páirc Náisiunta Tíogair agus Liopaird Oirthuaisceart na Síne agus Páirc Náisiúnta Thír an Liopaird, a chuir cruthú conairí fiadhúlra agus monatóireacht agus patróil déthaobhach thar an teorainn Shín-Rúiseach san áireamh.[220]

Scaoileadh tíogair faidhbe agus coileáin tíogair dhílleachta saor san fhiántas agus rinneadh monatóireacht orthu san India, i Sumatra agus sa Rúis.[84][221][222] Tá athbhunú gnáthóige agus athbhunú speiceas creiche i measc na n-ullmhúchán atá ar siúl i dTearmann Dúlra Ile-Balkash na Casacstáine.[223] Glactar leis go bhfuil athbhunú tíogair indéanta in oirthear na Cambóide fad a gcuirfear feabhas ar bhainistíocht na gceantar cosanta agus a gcobhsófar caillteanas foraoise.[224] Coimeádtar agus póraítear tíogair na Síne Theas i zúanna Síneacha agus pleanáltar go n-athbhunófar a n-óga isteach i gceantair cosanta iargúlta.[15][116] Chinntigh cláir phóraithe i measc zúanna go bhfuil éagsúlacht ghéiniteach dhóthanach i measc na dtíogar a fheidhmeodh mar “árachas i gcoinne díothú san fhiántas.”[225]

Caidreamh le daoine

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Dearadh de dhaoine ag fiach tíogar ar muin eilifinte
Sealgaireacht tíogair ar muin eilifinte san India, 1808

Sealgaireacht

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Príomhalt: Sealgaireacht tíogair

Bhí sé de nós ag daoine daonna a bheith ag fiach na dtíogar leis na mílte bliain mar a léiríonn múrdhathanna ar Fhothanacha Cloiche Bhimbetka san India a dátaíodh go 5,000–6,000 bliain ó shin. Seilgeadh fud fad a raonta san Áise iad, áit a mbíodh daoine sa tóir orthu ar muin capaill, ar muin eilifinte nó fiú le sleamhnán madraí sula marófaí le sleánna agus níos déanaí le hairm thine iad. Ba iad rialtais Áiseacha agus impireachtaí cosúil le hImpireacht na Mógal chomh maith le coilínigh Eorpacha a rinne na fiacha seo. Ba mhinic a seilgeadh tíogair mar comhraimh agus mar gheall ar an chontúirt a shíleadh a bheith leo.[226] Meastar gur 80,000 tíogar a maraíodh idir 1875 agus 1925.[227][228]

Ionsaithe

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Príomhalt: Ionsaí tíogair
Tíogar ina sheasamh ar bhruach corcach mhangróbh
Tíogar Bheangál sna Sundarbans

Seachnaíonn tíogair daoine de ghnáth i bhformhór na gceantar a fhaightear iad, ach tá baol ionsaithe ann i gcónaí áit ar bith a gcómhaireann daoine leo.[229][230] Casann daoine agus tíogair ar a chéile go contúirteach níos minice i ngnáthóga imill idir ceantair fhiáine agus ceantair thalmhaíochta.[229] Is cosantach a bhíonn na hionsaithe, cosaint na n-óg san áireamh, ar dhaoine den chuid is mó; feictear daoine mar fhoinse chreiche uaireanta, áfach.[230] Bíonn tíogair dhaoiniteacha sean agus faoi mhíchumas de ghnáth.[57] Má ruaigtear tíogair dá raonta baile, tá an baol ann go mbeidh orthu daoine a ithe fosta.[231]

Bhí an Tíogar Champawat freagrach as báis níos mó ná 430 duine sa Neipeal agus san India sular scaoil Jim Corbett í.[232] D'fhulaing an tíogar baineann seo le fiacla briste agus ní raibh sé ar a cumas a gnáthchreach a mharú. Measann údair nua-aimseartha gur chuir a chothú ar fheoil dhaonna ghann iachall uirthi níos mó agus níos mó daoine a mharú.[233] Bhí líon na n-ionsaithe tíogar i Singeapór sách ard i lár na 19ú hAois nuair a leath plandálacha isteach i ngnáthóg an tíogair.[234] Le linn na 1840idí, bhí líon na mbás sa cheantar idir 200 go 300 go bliantúil.[235] Ionsaithe tíogar sna Sundarbans ba chúis le bás 1,396 duine sa tréimhse idir 1935–2006 dar le taifid oifigiúla Roinn Foraoise na Banglaidéise.[236] Ba mhuintir na sráidbhailte áitiúla iad na híobartaigh seo a chuaigh isteach i ndúiche an tíogair chun acmhainní ar nós meala nó adhmad a bhailiú. Gnáthíobartach ab ea an t-iascaire. Bhí go leor bealaí ag daoine chun dul i ngleic le hionsaithe na dtíogar i gcaitheamh na mblianta, ina measc siúd mascanna aghaidh a caitheadh droim ar ais, éadaigh chosanta, bataí agus dumaí leictreacha a lonnaíodh go cúramach.[237]

Géibheann

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Tíogar ag Big Cat Rescue in 2014
Grianghraf poiblíochta den traenálaí ainmhí Gunther Gebel-Williams le roinnt dá thíogar traenáilte, 1969.


Coimeádadh tíogair i ngéibheann ó bhí an chianaois ann. Cuireadh tíogair ar taispeáint in amfaitéatair; maraíodh le linn sealgaireachta agus baineadh úsáid astu chun príosúnaigh a mharú.[238] Tuairiscítear gur choimeád an rialtóir Mongólach Kublai Khan tíogair sa 13ú hAois. Coimeádadh tíogair i gcuibhrinn ainmhithe fiáine Eorpacha ag tosú sa Mheánaois.[239] Baineadh feidhm as tíogair agus ainmhithe coimhthíocha eile chun aíocht a chur ar fáil don scothaicme go príomha agus ansin ón 19ú hAois ar aghaidh, is mó a cuireadh ar taispeáint don phobal iad. Tá tíogair an-tarraingteach mar thaispeántais agus chuaigh a bpobail i ngéibhinn in airde go mór.[240] Bhí níos mó ná 8,000 tíogar ghafa san Áise, thart ar 5,000 sna SAM agus ar a laghad 850 san Eoraip sa bhliain 2020.[241] Tá níos mó tíogar i ngéibheann ná mar atá san fhiántas.[242] Is féidir go dtaispeánfaidh tíogair i ngéibheann iompar neamhghnách cosúil le siúl síos suas agus neamhghníomhaíocht. Is féidir le zúanna nua-aimseartha na hiompair seo a laghdú le taispeántáin a dearadh le gur féidir leis na hainmhithe bogadh idir imfháluithe atá scartha ach nasctha.[243] Tá earraí cothaithe tábhachtach chun leasa na gcat fosta agus chun spreagtha a n-iompar nádúrtha.[244]

D’imir tíogair ról faoi leith i sorcais agus taispeántais bheo eile. Bhí iliomad ceansaitheoir tíogair le feicieáil i dtaispeántais na Ringling Bros sa 20ú hAois, ina measc Mabel Stark a raibh tarraingt mhór agus gairm fhada aici. Bhí clú uirthi as a bheith in ann smacht a chur ar na tíogair cé gur bhean bheag a bhí inti; a bhain úsaid as uirlisí “na bhfear” cosúil le fuipeanna agus gunnaí. Ceansaitheoir eile ab ea Clyde Beatty a d’úsáid cathaoireacha, fuipeanna agus gunnaí chun tíogair agus ainmhithe eile a spreagadh chun iompair fhiáin a lig dó cuma na crógachta a bheith air. Bheadh sé ar an ardán le suas le 40 tíogar agus leon in aon thaispeántas amháin. Bhainfeadh traenálaithe cosúil le Gunther Gebel-Williams úsáid as modhanna níos séimhe chun smacht a chur ar na hainmhithe ó na 1960idí ar aghaidh. Baisteadh “Cogarnach na dTíogar” ar Sara Houcke mar thraenáil sí na cait chun éisteachta léi agus í ag cogarnaíl dóibh.[245] Bhain Siegfried & Roy clú amach in Las Vegas as taispeántais a chur ar siúl le tíogair bhána. Tháinig deireadh lena dtaispeántais in 2003 nuair a d’ionsaigh tíogar Roy le linn léirithe.[246] Ba iad tíogair an t-ainmhí is mó trádála i measc na n-ainmhithe sorcais.[247] Chuaigh úsáid na dtíogar agus ainmhithe eile in éag in go leor tíortha mar gheall ar bhrú ó ghrúpaí cearta ainmhithe agus toil an phobail iad a fheiceáil laistigh de shuíomhanna níos nádúrtha. Chuir roinnt tíortha cosc nó srian ar thaispeántais den chineál seo.[248]

Tá an-tóir ar thíogair i ngnó na bpeataí coimhthíocha go háirithe sna Stáit Aontaithe,[249] áit nach bhfuil ach 6% de phobal na dtíogar i ngéibheann i zúanna agus in ionaid fhaofa eile an Chumainn um Zúanna agus Uisceadáin.[190] Glactar leis go bhfuil bailitheoirí príobháideacha droch-fheistithe chun an aire cheart a thabhairt do thíogair, rud a chuireann as dá leas. Is féidir leo sábháilteacht an phobail a chur i mbaol fosta má ligeann siad do dhaoine caidreamh a dhéanamh leo..[190] Cuireadh cosc air tíogair agus cait mhóra eile a bheith ag daoine príobháideacha sna SAM sa bhliain 2022.[250] Chuir formhór thíortha an Aontais Eorpaigh cosc ar phórú tíogair agus ar thíogair a bheith ag daoine lasmuigh de zúanna agus ionaid tharrthála ceadúnaithe ach ceadaíonn roinnt acu bailiúcháin phríobháideacha fós.[251]

Tábhacht chultúrtha

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Príomhalt: Íomhánna cultúrtha tíogar
Suaitheantas de thíogar dubh le stríoca órga
Jie (suaitheantas an údaráis) de chruth an tíogair le hór iontlaise, ó thuama Zhao Mo

Tá an tíogar ar cheann de na mórfhánaí carasmatacha is cáiliúla ar domhan. Thug Kailash Sankhala “meascán annamh de mhisneach, d’fhíochmhaireacht agus de dhathúlacht iontach”[252] air agus deir Candy d'Sa go bhfuil sé “fíochmhar agus ceannasach ar an taobh amuigh, ach uasal agus géarchúiseach ar an taobh istigh”. Ghlac níos mó ná 50,000 duine as 73 thír páirt i bpobalbhreith ar líne sa bhliain 2004; dúradh gurb é an tíogar an t-ainmhí is fearr leis an domhan le 21% de na vótaí, cé gur ar éigean ar chuir sé ruaig ar an mhadra.[253] Fuair staidéar in 2018 amach gurb é an t-ainmhí fiáin is mó tóire ar an bhealach chéanna bunaithe ar shuirbhéanna, ar thaispeántais ar shuíomhanna gréasáin mhórzúanna agus ar phóstaeir roinnt scannáin bheochana.[254]

Díreach mar a chuir an leon ríogacht agus cumhacht in iúl i gcultúr an Iarthair, is amhlaidh a rinne an tíogar i gcultúir éagsúla na hÁise. D’fhéach an tSín ársa ar an tíogar mar “rí na foraoise” agus ba é siombal chumhacht an impire.[255] Is é an tíogar an tríú shiombal den 12 shiombal sa stoidiaca Síneach a bhfuil smacht ar an tréimhse idir 15:00 agus a 17:00 a chlog um thráthnóna aige san astralaíocht Shíneach. Ceaptar go dtugann Bliain an Tíogair “imeachtaí dramatúla agus míchuibhseacha” léi. Tá an Tíogar Bán ar cheann de Cheithre Shiombal na Réaltbhuíonta Síneacha a sheasann don iarthar agus don yin chomh maith le séasúr an Fhómhair. Macasamhail an Dragain Ghormghlais atá ann a sheasann don oirthear, yang agus séasúr an Earraigh.[256] Tá an tíogar ar cheann de na hainmhithe a léirítear ar shéala Pashupati Shibhialtacht Ghleann na hIondúise. Taispeánadh an tíogar ar shéalaí agus ar bhoinn nuair a bhí ríshliocht Chola i réim i ndeisceart na hIndia óir gurbh é a suaitheantas oifigiúil.[257]

Dearadh de bhandia a bhfuil ocht lámh uirthi ag marcaíocht ar thíogar atá ag baint greim de dheamhan buabhaill
An bandia Hiondúch Durga ag marcaíocht ar thíogar. Scoil Guler, 18ú hAois luath

Tá tábhacht reiligiúnach agus bhéaloideasúil ag an tíogar. Is iad an tíogar, an moncaí agus an fia an Trí Chréatúr gan Chiall sa Bhúdachas agus is é an tíogar siombal na feirge.[258] Is é an tíogar feithicil Durga sa Hiondúchas, bandia na cumhachta feiminí agus na síochána ar chruthaigh na déithe í chun troid i gcoinne na ndeamhan. Bhíodh an dia Dinísias ag marcaíocht ar muin tíogair ar an bhealach chéanna sa Domhan Ghréag-Rómhánach. Feictear mar theachtairí na nDéithe Sléibhe iad tíogair i miotaseolaíocht na Cóiré.[259] Feictear mar chosaintóirí i gcoinne na n-ainspridí iad tíogair agus úsáideadh a n-íomhá chun tithe, tuamaí agus baill éadaigh a mhaisiú i gcultúir na Síne agus na Cóiré mar aon.[255][260][261] I mbéaloideas na Malaeisa agus na hIndinéise, leigheasann seamain tíogair easláintigh nuair a ghaireann siad an cat mór. Bhí daoine a athraíonn ina dtíogair agus a mhalairt an-fhorleathan; ba thíogarriochtaí iad na daoine a n-athródh ina dtíogair agus ar ais arís. Chreid Mnongaigh na hInd-Síne go bhféadfadh tíogair ilchruthú ina ndaoine.[261] Creideadh i measc roinnt bundúchasaigh na Sibéire go meallfadh fir mná nuair a athróidís ina dtíogair.[255]

Cuireann an dán "The Tyger" le William Blake ón bhliain 1794 an t-ainmhí i láthair mar dhéacht na háilleachta agus na fíochmhaire. Is é comhdhán an dáin "The Lamb" sa chnuasach filíochta Songs of Innocence and of Experience le Blake agus é ag déanamh machnamh air an chaoi arbh fhéidir le Dia dhá chréatúr atá chomh difriúil óna chéile a chruthú. Tá an tíogar le feiceáil san úrscéal mheánaoiseach Shíneach Water Margin ina throideann agus a maraítear an cat leis an mheirleach Wu Song, tá an tíogar Shere Khan le feiceáil sa leabhar The Jungle Book (1894) le Rudyard Kipling ina mbíonn sé agus an príomhcharachtar Mowgli ina ndeargnaimhde. Tá tíogair chairdiúla mhúinte ann sa chultúr fosta, go háirithe Tigger, an carachtar as Winnie-the-Pooh, agus Tony the Tiger, sonóg ghránaigh Kellog's.[262]

Féach freisin

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí

[cuir in eagar | athraigh foinse]
  1. ↑ ““Panthera tigris” | téarma.ie”. Téarma.ie: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge. An Coiste Téarmaíochta. Dáta rochtana: 2023-06-26.
  2. 1 2 3 4 Linnaeus, C. (1758). ""Felis tigris" Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis" (as la) Tomus I (decima, reformata): lch. 41. Holmiae: Laurentius Salvius.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. & Harihar, A. (2021-12-15). "Panthera tigris" (as en). The IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. doi:10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en.
  4. ↑ Liddell, H. G. & Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.) (1940). ""τίγρις".". A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press. Dáta rochtana: 21 Feabhra 2021.
  5. ↑ Varro, M. T.; Kent, R. G. (1938). ""De lingua latina" [On the Latin Language]". "XX. Ferarum vocabula" [XX. The names of wild beasts]: lgh. 94-97. Londain: W. Heinemann.
  6. 1 2 David Thorley (2017). "Naming the Tiger in the Early Modern World". Renaissance Quarterly 70 (3): 977–1006. doi:10.1086/693884. JSTOR 26560471. ISSN 0034-4338.
  7. ↑ Pocock, R. I. (1929). "Tigers". Journal of the Bombay Natural History Society 33 (3): lgh. 505–541.
  8. 1 2 3 Pocock, R. I. (1939). ""Panthera tigris"". The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia Vol. 1: lgh. 197–210. Londain: T. Taylor and Francis, Ltd.
  9. 1 2 Wozencraft, W. C.; "Species Panthera tigris" In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eag.) (2005). "Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference" (3): lch. 546. Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494..
  10. 1 2 Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. & Kitchener, A. C. (Mí an Mheithimh 2015). "Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation". Science Advances 1 (5): e1400175. doi:10.1126/sciadv.1400175. ISSN 2375-2548. PMID 26601191. PMC:4640610.
  11. 1 2 3 Kitchener, A. (1999). "Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues" in Seidensticker, Christie & Jackson 1999, lgh. 19-39
  12. 1 2 3 4 Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. & Tobe, S. (2017). "A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).". Cat News (Special Issue 11): lgh. 66-68.
  13. ↑ Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. & Luo, S.-J. (2018). "Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers" (as English). Current Biology 28 (23): 3840–3849.e6. doi:10.1016/j.cub.2018.09.019. ISSN 0960-9822. PMID 30482605.
  14. ↑ Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. & Ramakrishnan, U. (2021). "Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection". Molecular Biology and Evolution 38 (6): 2366–2379. doi:10.1093/molbev/msab032. ISSN 1537-1719. PMID 33592092. PMC:8136513.
  15. 1 2 3 Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. & Tu, X. L. (2023). "Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation". BMC biology 21 (1): 64. doi:10.1186/s12915-023-01552-y. ISSN 1741-7007. PMID 37069598. PMC:10111772.
  16. 1 2 3 Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. & Luo, S.-J. (2023-11). "Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution" (as en). Nature Ecology & Evolution 7 (11): 1914–1929. doi:10.1038/s41559-023-02185-8. ISSN 2397-334X.
  17. ↑ CatSG. "Tiger". www.catsg.org. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2014-11-12. Dáta rochtana: 2025-11-27.
  18. 1 2 3 4 5 6 Nowell, K. & Jackson, P. (1996). ""Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)" (PDF).". Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan: lgh. 55-65. Gland, Switzerland: IUCN. ISBN 2-8317-0045-0.
  19. ↑ Srivastav, A.; Malviya, M.; Tyagi, P. C. & Nigam, P. (2011). Indian National Studbook of the Bengal Tiger (Panthera tigris tigris) (PDF) (Tuairisc). Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India. Aisghafa 27 May 2024.
  20. 1 2 Ji H. Mazák (2010-01-01). "Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation". Mammalian Biology 75 (1): 45–68. doi:10.1016/j.mambio.2008.06.003. ISSN 1616-5047.
  21. ↑ Illiger, K. (1815). "Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile". Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811: lgh. 39-159. Berlin: Realschul-Buchhandlung.
  22. ↑ Sludskii 1992, lch. 137.
  23. ↑ Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. & O'Brien, S. J. (14 Ean 2009). "Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger" (as en). PLOS ONE 4 (1): e4125. doi:10.1371/journal.pone.0004125. ISSN 1932-6203. PMID 19142238. PMC:2624500.
  24. 1 2 3 Seidensticker, J.; Christie, S. & Jackson, P.; Better World Books (1999). "Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes": lgh. xv-xx. [London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press.
  25. 1 2 3 4 Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.; In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University (1844). "Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent". Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830. Leiden: Lugduni Batavorum : Apud Auctorem.
  26. ↑ Sludskii 1992, lch. 131.
  27. 1 2 Hilzheimer, M. (1905). "Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung". Zoologischer Anzeiger 28: 594–599.
  28. 1 2 Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng (2022-07-27). "An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics". Proceedings. Biological Sciences 289 (1979): 20220617. doi:10.1098/rspb.2022.0617. ISSN 1471-2954. PMID 35892215. PMC:9326283.
  29. 1 2 Mazák, V. (1968). "Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est". Mammalia 32 (1): 104–112. doi:10.1515/mamm.1968.32.1.104.
  30. 1 2 3 4 Mazák, J. H. & Groves, C. P. (2006). "A taxonomic revision of the tigers (Panthera tigris) of Southeast Asia". Mammalian Biology 71 (5): 268–287. doi:10.1016/j.mambio.2006.02.007. Bibcode: 2006MamBi..71..268M. Curtha i gcartlann 2023-05-31 ar an Wayback Machine
  31. 1 2 3 Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMID 15583716.
  32. 1 2 Schwarz, E. (1912). "Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali". Annals and Magazine of Natural History 10 (57): 324–326. doi:10.1080/00222931208693243.
  33. ↑ Mazak, V. (2004). "Der Tiger" (as de). Madgeburg: Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben.
  34. ↑ Mazák, V.; Groves, C. P. & Van Bree, P. (1978). "Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of Panthera tigris balica (Schwarz, 1912)". Zeitschrift für Säugetierkunde 43 (2): 108–113.
  35. 1 2 Pocock, R. I. (1929). "Tigers". Journal of the Bombay Natural History Society 33: 505–541.
  36. ↑ Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J. (2016). "Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae)". Genome Research 26 (1): 1–11. doi:10.1101/gr.186668.114. PMID 26518481.
  37. ↑ Davis, B. W.; Li, G. & Murphy, W. J. (2010). "Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, Panthera (Carnivora: Felidae)". Molecular Phylogenetics and Evolution 56 (1): 64–76. doi:10.1016/j.ympev.2010.01.036. PMID 20138224. Bibcode: 2010MolPE..56...64D.
  38. ↑ Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. & Gadhvi, P. (2013). "The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes". Nature Communications 4: 2443. doi:10.1038/ncomms3433. PMID 24045858. Bibcode: 2013NatCo...4.2433C.
  39. 1 2 3 Mazák, J. H.; Christiansen, P. & Kitchener, A. C. (2011). "Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger". PLOS ONE 6 (10): 25483. doi:10.1371/journal.pone.0025483. PMID 22016768. Bibcode: 2011PLoSO...625483M.
  40. ↑ Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. & Xie, G. (2014). "Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 281 (1774). doi:10.1098/rspb.2013.2686. PMID 24225466.
  41. ↑ Hemmer, Helmut (2023). "The identity of the "lion", Panthera principialis sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans "leopard" (Carnivora, Felidae)". Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments 103 (2): 465–487. doi:10.1007/s12549-022-00542-2. Bibcode: 2023PdPe..103..465H.
  42. ↑ Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. & Liu, J. (2023). "Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event". Historical Biology 35 (3): 293–302. doi:10.1080/08912963.2022.2034808. Bibcode: 2023HBio...35..293J.
  43. 1 2 Kitchener, A. & Yamaguchi, N. (2009). "What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy" in Tilson & Nyhus 2010, lgh. 53–84
  44. ↑ Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo (2026-02-10). "The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene" (as en). Proceedings of the National Academy of Sciences 123 (6). doi:10.1073/pnas.2523901123. ISSN 0027-8424. PMID 41587328. PMC:12890994.
  45. 1 2 Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. & Bugno-Poniewierska, M. (2021). "Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review". Annals of Animal Science 21 (2): 403–415. doi:10.2478/aoas-2020-0082.
  46. ↑ "Genomic Imprinting" (en). Genetic Science Learning Center, Utah. Dáta rochtana: 2025-12-01.
  47. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Mazák, V. (1981). "Panthera tigris". Mammalian Species (152): 1-8. doi:10.2307/3504004. Bibcode: https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M. https://www.jstor.org/stable/3504004.
  48. ↑ Sludskii 1992, p. 98.
  49. ↑ Thapar 2004, p. 26.
  50. ↑ Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang (2025-01). "Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age" (as en). Integrative Zoology 20 (1): 186–198. doi:10.1111/1749-4877.12817. ISSN 1749-4877.
  51. 1 2 Sludskii 1992, p. 103.
  52. ↑ Thapar 2004, p. 25.
  53. ↑ Novak, R. M. & Walker, E. P (1999-07-29). "Panthera tigris (tiger)" (as en). Walker's Mammals of the World (6): 825-828. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
  54. 1 2 3 4 5 6 Sunquist, M. (2010). "What is a Tiger? Ecology and Behaviour" in Tilson & Nyhus 2010, lgh. 19−34
  55. ↑ Valmik Thapar (2004). "Tiger: the ultimate guide". New York: CDS books in association with Two brothers press.
  56. 1 2 Sludskii 1992, lgh. 99–102.
  57. 1 2 3 4 5 6 7 8 Miquelle, D. "Tiger" in MacDonald 2001, lgh. 18-21
  58. ↑ William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley (2011-05-07). "Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids" (as en). Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 278 (1710): 1373–1380. doi:10.1098/rspb.2010.1734. ISSN 0962-8452. PMID 20961899. PMC:3061134.
  59. ↑ Tim Caro (2005). "The Adaptive Significance of Coloration in Mammals" (as en). BioScience 55 (2): 125-136. doi:10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2. ISSN 0006-3568.
  60. ↑ D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball (1987-12). "Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis" (as en). Biological Journal of the Linnean Society 32 (4): 427–433. doi:10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x.
  61. ↑ J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel (2019-05). "Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system" (as en). Journal of The Royal Society Interface 16 (154): 20190183. doi:10.1098/rsif.2019.0183. ISSN 1742-5689.
  62. ↑ Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo (2017-07). "The genetics of tiger pelage color variations" (as en). Cell Research 27 (7): 954–957. doi:10.1038/cr.2017.32. ISSN 1001-0602. PMID 28281538. PMC:5518981.
  63. ↑ Xavier, N. (2010). "A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white". Current Science 99 (7): 894–895.
  64. ↑ Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan (2021-09-28). "High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population" (as en). Proceedings of the National Academy of Sciences 118 (39). doi:10.1073/pnas.2025273118. ISSN 0027-8424. PMID 34518374. PMC:8488692.
  65. 1 2 Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. & Wood, K. (2023). "Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020". Frontiers in Conservation Science 4. doi:10.3389/fcosc.2023.1191280. ISSN 2673-611X.
  66. ↑ Sludskii 1992, lgh. 108–112
  67. ↑ Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. & Schleyer, B. (1999). "Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey" in Seidenstecker, Christie & Jackson 1999, lgh. 71-99
  68. ↑ Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. & Bolze, D. (1999). "Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild" in Seidensticker, Christie & Jackson 1999, lgh. 265-267
  69. ↑ Jigme, K. & Tharchen, L. (2012). "Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan". Cat News (56): 14–15.
  70. ↑ Adhikarimayum, A. S. & Gopi, G. V. (2018). "First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India". Journal of Threatened Taxa 10 (13): 12833–12836. doi:10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836. ISSN 0974-7907.
  71. ↑ Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. & Jiang, X. L. (2023). "Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator" (as en). Zoological Research 44 (4): 747–749. doi:10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178. ISSN 2095-8137. PMID 37464931. PMC:10415778.
  72. ↑ Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. & Kumar, N. S. (2007). "How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling" (as en). Oryx 41 (4): 447–453. doi:10.1017/S0030605307414107. ISSN 0030-6053.
  73. ↑ Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. & Herwansyah (2011). "Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests" (as en). PLoS ONE 6 (11): e25931. doi:10.1371/journal.pone.0025931. ISSN 1932-6203. PMID 22087218. PMC:3206793.
  74. ↑ Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. & Jhala, Y. (2019). "Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery" (as en). Journal of Applied Ecology 56 (7): 1725–1740. doi:10.1111/1365-2664.13410. ISSN 0021-8901.
  75. ↑ Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. & Po, S. H. T. (2009). "Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar" (as en). Population Ecology 51 (1): 115–121. doi:10.1007/s10144-008-0093-5. ISSN 1438-3896.
  76. ↑ Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. & Savini, T. (2021). "Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand" (as en). Conservation Science and Practice 3 (12). doi:10.1111/csp2.560. ISSN 2578-4854.
  77. ↑ Rayan, D. M. & Linkie, M. (2015). "Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change" (as en). Biological Conservation 184: 18–26. doi:10.1016/j.biocon.2014.12.024.
  78. ↑ Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. & Liu, J. (2012). "Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales" (as en). Proceedings of the National Academy of Sciences 109 (38): 15360–15365. doi:10.1073/pnas.1210490109. ISSN 0027-8424. PMID 22949642. PMC:3458348.
  79. ↑ Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. & Gopal, R. (2016). "Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban" (as en). PLOS ONE 11 (4): e0152119. doi:10.1371/journal.pone.0152119. ISSN 1932-6203. PMID 27049644. PMC:4822765.
  80. ↑ Pokheral, C. P. & Wegge, P. (2019). "Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal" (as en). Écoscience 26 (1): 1–9. doi:10.1080/11956860.2018.1491512. ISSN 1195-6860.
  81. ↑ H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng (2019). "Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?" (as en). Journal of Zoology 307 (2): 131–140. doi:10.1111/jzo.12622. ISSN 0952-8369.
  82. ↑ Thapar 2004, lgh. 26, 64–66
  83. ↑ Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. & Howlader, A. (2011). "Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation" (as en). Oryx 45 (1): 125–128. doi:10.1017/S0030605310001456. ISSN 0030-6053.
  84. 1 2 Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. & Saha, G. K. (2016). "Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India" (as en). European Journal of Wildlife Research 62 (5): 537–547. doi:10.1007/s10344-016-1026-9. ISSN 1612-4642.
  85. ↑ Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. & Hornocker, M. G. (2010). "Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia" (as en). Journal of Mammalogy 91 (3): 737–748. doi:10.1644/09-MAMM-A-293.1. ISSN 0022-2372.
  86. ↑ Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. & Goodrich, J. M. (2021). "The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers" (as en). Mammal Research 66 (1): 83–94. doi:10.1007/s13364-020-00547-2. ISSN 2199-2401.
  87. ↑ Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. & Ramakrishnan, U. (2013). "Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India" (as en). PLoS ONE 8 (11): e77980. doi:10.1371/journal.pone.0077980. ISSN 1932-6203. PMID 24223132. PMC:3819329.
  88. 1 2 Thapar 2004, lch. 76.
  89. 1 2 Smith, J. L. D. (1993). "The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population". Behaviour 124 (3-4): 165–195. doi:10.1163/156853993X00560. ISSN 0005-7959.
  90. ↑ Mills 2004, lgh. 54–55.
  91. ↑ Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. & Weibchen, G. (2008). "Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris" (as en). Journal of Chemical Ecology 34 (5): 659–671. doi:10.1007/s10886-008-9462-y. ISSN 0098-0331.
  92. ↑ Smith, J. L. D.; McDougal, C. & Miquelle, D. (1989). "Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris" (as en). Animal Behaviour 37: 1–10. doi:10.1016/0003-3472(89)90001-8.
  93. ↑ Thapar 2004, lch. 105.
  94. ↑ Mills 2004, lgh. 85–86.
  95. ↑ Schaller 1967, lgh. 244–251.
  96. ↑ Mills 2004, lch. 89.
  97. ↑ Schaller 1967, lgh. 262–263.
  98. ↑ Schaller 1967, lch. 263.
  99. 1 2 Sunquist, M. E. & Sunquist, F. (2002). "Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)". Wild Cats of the World: 343–372. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7..
  100. ↑ Thapar 2004, lch. 29.
  101. ↑ Schaller 1967, lch. 256.
  102. ↑ Thapar 2004, lch. 99.
  103. ↑ Schaller 1967, lgh. 258–261.
  104. 1 2 Schaller 1967, lch. 261.
  105. ↑ Peters, G. & Tonkin-Leyhausen, B. A. (1999). "Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)". Journal of Mammalian Evolution 6 (2): 129–159. S2CID 25252052. doi:10.1023/A:1020620121416.
  106. ↑ Schaller 1967, lgh. 257–258.
  107. ↑ Schaller 1967, lgh. 256–258.
  108. ↑ Mills 2004, lch. 62.
  109. ↑ Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. & Mondol, S. (2023). "What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India" (as en). Journal of Mammalogy 104 (6): 1302–1316. doi:10.1093/jmammal/gyad069. ISSN 0022-2372.
  110. ↑ Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. & Jędrzejewska, B. (2012). "Prey preferences of the tiger Panthera tigris" (as en). Journal of Zoology 286 (3): 221–231. doi:10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x. ISSN 0952-8369.
  111. 1 2 Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. & Prempree, K. (2021). "The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia" (as en). Integrative Zoology 16 (1): 19–32. doi:10.1111/1749-4877.12461. ISSN 1749-4877. PMID 32627329.
  112. ↑ Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. & Prasadan, P. K. (2023). "Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation" (as en). Food Webs 34: e00268. doi:10.1016/j.fooweb.2022.e00268.
  113. ↑ Karanth, K. U. (2003). "Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent". Journal of the Bombay Natural History Society 100 (2 & 3): 169–189.
  114. ↑ Karanth, K. U. & Nichols, J. D. (1998). "Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures". Ecology 79 (8): 2852–2862. doi:10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2. JSTOR 176521. Dáta rochtana: 16 Nollaig 2021.
  115. ↑ Perry, R. (1965). "The World of the Tiger": 133–134. Londain: Cassell. ASIN B0007DU2IU.
  116. 1 2 Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. & Koehler, G. M. (2015). "Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction" (as en). Biological Conservation 192: 57–64. doi:10.1016/j.biocon.2015.09.007.
  117. 1 2 Thapar 2004, lch. 63.
  118. ↑ Schaller 1967, lgh. 284–285.
  119. 1 2 3 Schaller 1967, lch. 288.
  120. ↑ Thapar 2004, lch. 120.
  121. ↑ Thapar 2004, lgh. 119–120, 122.
  122. ↑ Schaller 1967, lch. 287.
  123. ↑ Thapar 2004, lch. 23.
  124. 1 2 Thapar 2004, lch. 121.
  125. ↑ Schaller 1967, lch. 295.
  126. ↑ Mills 2004, lch. 24.
  127. ↑ Christiansen, P. (2007). "Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology" (as en). Biological Journal of the Linnean Society 91 (4): 573–592. doi:10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x.
  128. ↑ Schaller 1967, lgh. 295–296.
  129. ↑ Thapar 2004, lch. 126.
  130. ↑ Schaller 1967, lch. 289.
  131. ↑ Schaller 1967, lgh. 297–300.
  132. ↑ Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. & Ramakrishnan, U. (2023). "Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes". Biological Reviews 98 (6): 2114–2135. doi:10.1111/brv.12998. PMID 37449566.
  133. ↑ Thapar 2004, lch. 136.
  134. ↑ Karanth, K. U. & Sunquist, M. E. (2000). "Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India" (as en). Journal of Zoology 250 (2): 255–265. doi:10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x. ISSN 0952-8369.
  135. ↑ Karanth, K. U. & Sunquist, M. E. (1995). "Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests". Journal of Animal Ecology 64 (4): 439–450. doi:10.2307/5647. Bibcode: 1995JAnEc..64..439K. JSTOR 5647.
  136. ↑ Odden, M.; Wegge, P. & Fredriksen, T. (2010). "Do tigers displace leopards? If so, why?" (as en). Ecological Research 25 (4): 875–881. doi:10.1007/s11284-010-0723-1. ISSN 0912-3814.
  137. ↑ Harihar, A.; Pandav, B. & Goyal, S. P. (2011). "Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger" (as en). Journal of Applied Ecology 48 (3): 806–814. doi:10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x.
  138. ↑ Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. & Bhandari A. (2021). "Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator" (as en). Ecology and Evolution 11 (9): 4774–4785. doi:10.1002/ece3.7380. ISSN 2045-7758. PMID 33976847. PMC:8093734.
  139. ↑ Steinmetz, R.; Seuaturien, N. & Chutipong, W. (2013). "Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores" (as en). Biological Conservation 163: 68–78. doi:10.1016/j.biocon.2012.12.016.
  140. ↑ Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. & Dorji, P. (2018). "The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators" (as en). Biological Conservation 219: 119–125. doi:10.1016/j.biocon.2018.01.015.
  141. 1 2 3 Mills 2004, lch. 42
  142. ↑ Thapar 2004, lch. 145.
  143. 1 2 3 4 Sankhala, K. S. (1967). "Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan" (as en). International Zoo Yearbook 7 (1): 133–147. doi:10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x. ISSN 0074-9664.
  144. ↑ Thapar 2004, lch. 148.
  145. 1 2 3 4 Thapar 2004, lch. 45.
  146. ↑ Mills 2004, lgh. 50–51.
  147. ↑ Mills 2004, lch. 50.
  148. 1 2 Thapar 2004, lch. 51.
  149. ↑ Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. & Miquelle, D. G. (2020). "How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?" (as en). Mammal Research 65 (2): 245–253. doi:10.1007/s13364-019-00466-x. ISSN 2199-2401.
  150. ↑ Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin (2015-07). "Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same" (as en). Integrative Zoology 10 (4): 344–353. doi:10.1111/1749-4877.12147. ISSN 1749-4877. PMID 26096683.
  151. 1 2 3 Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. & Jhala, Y. V. (2017). "Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India" (as en). BMC Zoology 2 (1). doi:10.1186/s40850-017-0025-y. ISSN 2056-3132.
  152. ↑ Mills 2004, lch. 51.
  153. 1 2 Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. & Taman, D. B. (2009). "Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring" (as en). Journal of Mammalogy 90 (2): 472–478. doi:10.1644/07-MAMM-A-415.1. ISSN 0022-2372. Bibcode: 2009JMamm..90..472B.
  154. ↑ Mills 2004, lgh. 61, 66–67.
  155. ↑ Schaller 1967, lgh. 270, 276.
  156. ↑ Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. & Rondinini, C. (2013). "Generation length for mammals". Nature Conservation 5: 89–94. doi:10.3897/natureconservation.5.5734. ISSN 1314-3301. Bibcode: 2013NaCon...5...89P.
  157. ↑ Majumdar, A. (2023). "Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India" (as en). Journal of Animal Diversity 5 (3): 43–54. doi:10.61186/JAD.2023.5.3.5. ISSN 1026-2288.
  158. ↑ Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. & Douay, G. (2021-07). "Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation" (as en). Zoo Biology 40 (4): 320–329. doi:10.1002/zoo.21610. ISSN 0733-3188. PMID 33861886.
  159. ↑ Mills 2004, lgh. 59, 89.
  160. ↑ Thapar 2004, lgh. 55–56.
  161. ↑ Pandey, G. (2011). "India male tiger plays doting dad to orphaned cubs" (en-GB). BBC News. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 8 Aibreán 2024. Dáta rochtana: 14 Feabhra 2024.
  162. ↑ Mills 2004, lch. 59.
  163. ↑ Thapar 2004, lch. 66.
  164. ↑ Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. & McAloose, D. (2013). "Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )" (as en). mBio 4 (4). doi:10.1128/mBio.00410-13. ISSN 2161-2129. PMID 23943758. PMC:3747579.
  165. ↑ Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. & Miquelle, D. G. (2010). "Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East" (as en). Journal of Wildlife Diseases 46 (4): 1252–1256. doi:10.7589/0090-3558-46.4.1252. ISSN 0090-3558.
  166. ↑ McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. & Kaufman, G. E. (2021). "Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal". Journal of Wildlife Diseases 57 (2). doi:10.7589/JWD-D-20-00046. ISSN 0090-3558.
  167. ↑ Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. & Sharma, S. (2022). "Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape" (as en). Conservation Biology 36 (4). doi:10.1111/cobi.13909. ISSN 0888-8892. PMID 35288989. PMC:9545158. Bibcode: 2022ConBi..36E3909S.
  168. ↑ Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. & Connette, G. (2017). "Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity" (as en). Oryx 51 (1): 13–13. doi:10.1017/S0030605316001393. ISSN 0030-6053. Bibcode: 2017Oryx...51...13A.
  169. ↑ Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. & Ziółkowska, E. (2021). "Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand" (as en). Global Ecology and Conservation 29: e01718. doi:10.1016/j.gecco.2021.e01718. Bibcode: 2021GEcoC..2901718S.
  170. ↑ Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. & Loboda, T. V. (2017). "Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat" (as en). Remote Sensing 9 (7): 747. doi:10.3390/rs9070747. ISSN 2072-4292. Bibcode: 2017RemS....9..747S.
  171. ↑ Debonne, N.; van Vliet, J. & Verburg, P. (2019). "Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes" (as en). Environmental Science & Policy 94: 9–19. doi:10.1016/j.envsci.2018.12.031. Bibcode: 2019ESPol..94....9D.
  172. ↑ Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. & Wang, T. (2023). "Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia" (as en). Integrative Zoology 18 (6): 994–1008. doi:10.1111/1749-4877.12712. ISSN 1749-4877. PMID 36881515.
  173. ↑ Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. & Nyhus, P. J. (2004). "Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves" (as en). Oryx 38 (1): 40–47. doi:10.1017/S0030605304000079. ISSN 0030-6053. Bibcode: 2004Oryx...38...40T.
  174. ↑ Nyhus, P. (2008). "Panthera tigris ssp. amoyensis" (as en). The IUCN Red List of Threatened Species 2008 (e.T15965A5334628). doi:10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en.
  175. 1 2 Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. & Qureshi, Q. (2021). "Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons" (as en). People and Nature 3 (2): 281–293. doi:10.1002/pan3.10177. ISSN 2575-8314. Bibcode: 2021PeoNa...3..281J.
  176. ↑ Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. & Savini, T. (2023). "Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar" (as en). Oryx 57 (2): 262–271. doi:10.1017/S0030605321001654. ISSN 0030-6053.
  177. ↑ Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. & Macdonald, D. W. (2019). "Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey" (as en). Global Ecology and Conservation 20: e00766. doi:10.1016/j.gecco.2019.e00766. Bibcode: 2019GEcoC..2000766R.
  178. ↑ Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. & Macdonald, D. (2018). "Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers" (as en). Biological Conservation 219: 105–109. doi:10.1016/j.biocon.2018.01.011. Bibcode: 2018BCons.219..105L.
  179. ↑ Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. & Miquelle, D. (2019). "Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus" (as en). Oryx 53 (1): 174–180. doi:10.1017/S0030605316001617. ISSN 0030-6053.
  180. ↑ Nijman, V. & Shepherd, C. R. (2015). "Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns" (as en). Biological Conservation 182: 1–7. doi:10.1016/j.biocon.2014.10.031. Bibcode: 2015BCons.182....1N.
  181. ↑ Wong, R. & Krishnasamy, K. (2022). “Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022”. Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 17 Eanáir 2024. Dáta rochtana: 1 Márta 2024.
  182. ↑ Wong, R. & Krishnasamy, K. (2025). “Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)”. Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 17 Márta 2026. Dáta rochtana: 11 Feabhra 2026.
  183. ↑ Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. & Jnawali, S. R. (2020). "Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis" (as en). Conservation Science and Practice 2 (9). doi:10.1111/csp2.247. ISSN 2578-4854. Bibcode: 2020ConSP...2E.247P.
  184. ↑ Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. & Sanil, R. (2022). "The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation" (as en). GeoJournal 88 (1): 753–766. doi:10.1007/s10708-022-10633-4. ISSN 1572-9893. PMID 35431409. PMC:9005341. Bibcode: 2023GeoJo..88..753N.
  185. ↑ Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. & Guynup, S. (2022). "Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)" (as en). Conservation Science and Practice 4 (3). doi:10.1111/csp2.622. ISSN 2578-4854. Bibcode: 2022ConSP...4E.622K.
  186. ↑ Van Uhm, D. P. (2016). "The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)": lgh. 224–226. New York: Springer.
  187. ↑ Saif, S.; Rahman, H. T. & MacMillan, D. C. (2018). "Who is killing the tiger Panthera tigris and why?" (as en). Oryx 52 (1): 46–54. doi:10.1017/S0030605316000491. ISSN 0030-6053.
  188. 1 2 Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. & Hughes, A. C. (2023). "Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat" (as en). Conservation Science and Practice 5 (7). doi:10.1111/csp2.12952. ISSN 2578-4854. Bibcode: 2023ConSP...5E2952U.
  189. ↑ Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. & Glikman, J. A. (2020). "An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam" (as en). Global Ecology and Conservation 22: e00960. doi:10.1016/j.gecco.2020.e00960. Bibcode: 2020GEcoC..2200960D.
  190. 1 2 3 Henry, L. (2020). "Captive Tigers Aren’t Conservation" (en-us). World Wildlife Fund. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 20 Feabhra 2024. Dáta rochtana: 19 Feabhra 2024.
  191. ↑ Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. & Nicholoson, K. L. (2015). "Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India" (as en). European Journal of Wildlife Research 61 (2): 255–261. doi:10.1007/s10344-014-0895-z. ISSN 1612-4642. Bibcode: 2015EJWR...61..255S.
  192. ↑ Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. & Biswas, M. K. (2016). "Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India" (as en). Environmental Health Insights 10: EHI.S24899. doi:10.4137/EHI.S24899. ISSN 1178-6302. PMID 26792997. PMC:4712980.
  193. ↑ Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. & Bumrungsri, S. (2018). "Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal" (as en). Oryx 52 (1): 55–65. doi:10.1017/S0030605316001587. ISSN 0030-6053. Bibcode: 2018Oryx...52...55D.
  194. ↑ Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. & Linkie, M. (2020). "Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra" (as en). Animal Conservation 23 (6): 741–749. doi:10.1111/acv.12591. ISSN 1367-9430. Bibcode: 2020AnCon..23..741L.
  195. ↑ Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. & Lee, J. S. H. (2023). "Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia" (as en). Oryx 57 (4): 476–480. doi:10.1017/S0030605322000667. ISSN 0030-6053.
  196. 1 2 Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. & Mallick, A. (2023). "Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)". Deilí Nua, Dehradun: National Tiger Conservation Authority & Wildlife Institute of India. Curtha i gcartlann 2024-05-05 ar an Wayback Machine
  197. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Global Tiger Forum and the Global Tiger Initiative Council (2023). "Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34) (Tuairisc)" (en-US). Global Tiger Forum. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 8 Aibreán 2024. Dáta rochtana: 8 Aibreán 2024.
  198. ↑ DNPWC & DFSC (2022). "Status of Tigers and Prey in Nepal 2022". Kathmandu, Neipeal: Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment. Curtha i gcartlann 2023-04-08 ar an Wayback Machine
  199. ↑ Department of Forests and Park Services (2023). "National Tiger Survey 2021–22". Thimphu: Rialtas na Bútaine.
  200. ↑ Begum, S. (30 Iúil 2024). "Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024". Daily Observer.
  201. ↑ Sludskii 1992, lch. 202.
  202. 1 2 Tandin, T.; Penjor, U.; Tempa, T.; Dhendup, P.; Dorji, S.; Wangdi, S. & Moktan, V. (2018). "Tiger Action Plan for Bhutan (2018-2023): A landscape approach to tiger conservation (Tuairisc)" (as en). Thimphu, an Bhútáin: Nature Conservation Division, Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests.. doi:10.13140/RG.2.2.14890.70089.
  203. 1 2 Aryal, R. S. (2004). "CITES Implementation in Nepal and India". Law, Policy and Practice. Kathmandu: Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6.
  204. ↑ Malaysian Conservation Alliance for Tigers (2006). “The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)”. Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 9 Aibreán 2024. Dáta rochtana: 9 Aibreán 2024.
  205. ↑ Ministry of Forestry (2007). “Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)”. Jakarta: Government of Indonesia. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 23 Meán Fómhair 2023. Dáta rochtana: 12 Aibreán 2024.
  206. ↑ Yeh, E. T. (2012). "Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas" (as en). Political Geography 31 (7): 408–418. doi:10.1016/j.polgeo.2012.06.003.
  207. ↑ Kampongsun, S. (2022). "The future of Panthera tigris in Thailand and globally" (en). IUCN. IUCN. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 19 Bealtaine 2024. Dáta rochtana: 8 Aibreán 2024.
  208. ↑ Earráid leis an lua: The opening <ref> tag is malformed or has a bad name.
  209. ↑ Lynam, A. J.; Khaing, S. T. & Zaw, K. M. (2006). "Developing a National Tiger Action Plan for the Union of Myanmar" (as en). Environmental Management 37 (1): 30–39. doi:10.1007/s00267-004-0273-9. ISSN 0364-152X. PMID 16362487. Bibcode: 2006EnMan..37...30L.
  210. ↑ Hossain, A. N. M.; Lynam, A. J.; Ngoprasert, D.; Barlow, A.; Barlow, C. G. & Savini, T. (2018). "Identifying landscape factors affecting tiger decline in the Bangladesh Sundarbans" (as en). Global Ecology and Conservation 13: e00382. doi:10.1016/j.gecco.2018.e00382. Bibcode: 2018GEcoC..1300382H.
  211. ↑ Pisdamkham, C.; Prayurasiddhi, T.; Kanchanasaka, B.; Maneesai, R.; Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Duangchantrasiri, S.; Simcharoen, A.; Pattanavibool, R.; Maneerat, S.; Prayoon, U.; Cutter, P. G. & Smith, J. L. D. (2010). “Thailand Tiger Action Plan 2010–2022”. Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation, Ministry of Natural Resources and Environment. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 5 Bealtaine 2025. Dáta rochtana: 16 Aibreán 2024.
  212. ↑ Chandradewi, D. S.; Semiadi, G.; Pinondang, I.; Kheng, V. & Bahaduri, L. D. (2019). "A decade on: The second collaborative Sumatra-wide Tiger survey". Cat News 69: 41-42.
  213. ↑ Wibisono, H. T. (2021). “An Island-wide Status of Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) and Principal Prey in Sumatra, Indonesia”. (Doctor of Philosophy in Entomology and Wildlife Ecology). Delaware: University of Delaware. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 5 Bealtaine 2024. Dáta rochtana: 14 Aibreán 2024.
  214. ↑ Hötte, M. H.; Kolodin, I. A.; Bereznuk, S. L.; Slaght, J. C.; Kerley, L. L.; Soutyrina, S. V.; Salkina, G. P.; Zaumyslova, O. Y.; Stokes, E. J. & Miquelle, D. G. (2016). "Indicators of success for smart law enforcement in protected areas: A case study for Russian Amur tiger ( Panthera tigris altaica ) reserves" (as en). Integrative Zoology 11 (1): 2–15. doi:10.1111/1749-4877.12168. ISSN 1749-4877. PMID 26458501.
  215. ↑ Lam, W. Y.; Phung, C. C.; Mat, Z. A.; Jamaluddin, H.; Sivayogam, C. P.; Zainal Abidin, F. A.; Sulaiman, A.; Cheok, M. K. Y.; Osama, N. A. W.; Sabaan, S.; Abu Hashim, A. K.; Booton, M. D.; Harihar, A.; Clements, G. R. & Pickles, R. S. A. (2023). "Using a crime prevention framework to evaluate tiger counter-poaching in a Southeast Asian rainforest". Frontiers in Conservation Science 4: 1213552. doi:10.3389/fcosc.2023.1213552. ISSN 2673-611X. Bibcode: 2023FrCS....413552L.
  216. ↑ Bhatt, T. R.; Castley, J. G.; Sims-Castley, R.; Bara, H. S. & Chauvenet, A. L. M. (2023). "Connecting tiger ( Panthera tigris ) populations in Nepal: Identification of corridors among tiger‐bearing protected areas" (as en). Ecology and Evolution 13 (5). doi:10.1002/ece3.10140. ISSN 2045-7758. PMID 37261321. Bibcode: 2023EcoEv..1310140B.
  217. ↑ Harihar, A.; Pandav, B.; Ghosh-Harihar, M. & Goodrich, J. (2020). "Demographic and ecological correlates of a recovering tiger (Panthera tigris) population: Lessons learnt from 13-years of monitoring" (as en). Biological Conservation 252: 108848. doi:10.1016/j.biocon.2020.108848. Bibcode: 2020BCons.25208848H.
  218. ↑ Rahaman, M. H.; Masroor, M.; Sajjad, H. & Saha, T. K. (2024). "Assessment of Habitat Suitability and Potential Corridors for Bengal Tiger (Panthera tigris tigris) in Valmiki Tiger Reserve, India, Using MaxEnt Model and Least-Cost Modeling Approach" (as en). Environmental Modeling & Assessment 29 (2): 405–422. doi:10.1007/s10666-024-09966-w. ISSN 1420-2026. Bibcode: 2024EMdAs..29..405R.
  219. ↑ Rahman, H.; Hidayat, R. H.; Nofrizal, A. Y.; Wilastra, I. & Nasution, A. F. R. (2023). "Priority Corridor Zone for Human-Tiger Conflict Mitigation: A Landscape Connectivity Approach in West Sumatra Region, Indonesia" (as en). Journal for Nature Conservation 76: 126501. doi:10.1016/j.jnc.2023.126501. Bibcode: 2023JNatC..7626501R.
  220. ↑ Paudyal, B. N. (2023). “Evaluation of the project on transboundary cooperation on the conservation of Amur tigers, Amur leopards and Snow leopards in North-East Asia (PDF) (Tuairisc)”. Bangkok, An Téalainn: Coimisiún Eacnamaíoch agus Sóisialta na Náisiún Aontaithe don Áise agus don Aigéin Chiúin. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 7 Aibreán 2024. Dáta rochtana: 7 Aibreán 2024.
  221. ↑ Priatna, D.; Santosa, Y.; Prasetyo, L. B. & Kartono, A. P. (2012). “Home range and movements of male translocated problem tigers in Sumatra (PDF)” 1 (1): 20–30. Asian Journal of Conservation Biology. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 15 Mí na Samhna 2025. Dáta rochtana: 21 Mí na Samhna 2025.
  222. ↑ Rozhnov, V. V.; Naidenko, S. V.; Hernandez–Blanco, J. A.; Chistopolova, M. D.; Sorokin, P. A.; Yachmennikova, A. A.; Blidchenko, E. Yu.; Kalinin, A. Yu. & Kastrikin, V. A. (2021). "Restoration of the Amur Tiger (Panthera tigris altaica) Population in the Northwest of Its Distribution Area" (as en). Biology Bulletin 48 (8): 1401–1423. doi:10.1134/S1062359021080239. ISSN 1062-3590. Bibcode: 2021BioBu..48.1401R.
  223. ↑ Gray, T. N.; Rosenbaum, R.; Jiang, G.; Izquierdo, P.; Yongchao, J .I. N.; Kesaro, L.; Lyet, A.; Pasha, M. K. S.; Patterson, D. J.; Channa, P.; Jinzhe, Q. I.; Ripple, W. J.; Roberts, J. L.; Roy, S.; Shwe, N. M.; Wolf, C. & Chapman, S. (2023). "Restoring Asia’s roar: Opportunities for tiger recovery across the historic range". Frontiers in Conservation Science 4: 1124340. doi:10.3389/fcosc.2023.1124340. ISSN 2673-611X. Bibcode: 2023FrCS....424340G.
  224. ↑ Gray, T. N. E.; Crouthers, R.; Ramesh, K.; Vattakaven, J.; Borah, J.; Pasha, M. K. S.; Lim, T.; Phan, C.; Singh, R.; Long, B. & Chapman, S. (2017). "A framework for assessing readiness for tiger Panthera tigris reintroduction: a case study from eastern Cambodia" (as en). Biodiversity and Conservation 26 (10): 2383–2399. doi:10.1007/s10531-017-1365-1. ISSN 0960-3115. Bibcode: 2017BiCon..26.2383G.
  225. ↑ Luo, S.-J.; Johnson, W. E.; Martenson, J.; Antunes, A.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Traylor-Holzer, K.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2008). "Subspecies Genetic Assignments of Worldwide Captive Tigers Increase Conservation Value of Captive Populations" (as en). Current Biology 18 (8): 592–596. doi:10.1016/j.cub.2008.03.053. PMID 18424146. Bibcode: 2008CBio...18..592L.
  226. ↑ Thapar 2004, lgh. 187–200.
  227. ↑ Kothari, A. S.; Chhapgar, B. S.; Chhapgar, B. F., eds. (2005). "The Manpoora Tiger (about a Tiger Hunt in Rajpootanah)". The Treasures of Indian Wildlife. Mumbai: Bombay Natural History Society. pp. 22–27. ISBN 0-19-567728-5.
  228. ↑ Thapar 2004, lch. 193.
  229. 1 2 Nyhus, P. J. & Tilson, R. (2010). "Panthera tigris vs Homo sapiens: Conflict, coexistence, or extinction?" in Tilson & Nyhus 2010, lgh. 125–142.
  230. 1 2 Goodrich, J. M. (2010). "Human–tiger conflict: A review and call for comprehensive plans" (as en). Integrative Zoology 5 (4): 300–312. doi:10.1111/j.1749-4877.2010.00218.x. ISSN 1749-4877. PMID 21392348.
  231. ↑ Mills 2004, lgh. 108–110.
  232. ↑ Thapar 2004, lch. 276.
  233. ↑ Green 2006, lgh. 73–74.
  234. ↑ Powell, M. A. (2016). "People in Peril, Environments at Risk: Coolies, Tigers, and Colonial Singapore's Ecology of Poverty" (as en). Environment and History 22 (3): 455–482. doi:10.3197/096734016X14661540219393. ISSN 0967-3407. Bibcode: 2016EnHis..22..455P. JSTOR 24810674.
  235. ↑ Thapar 2004, lch. 274.
  236. ↑ Barlow, A. C.; Ahmad, I. & Smith, J. L. (2013-09-30). "Profiling tigers (Panthera tigris) to formulate management responses to human-killing in the Bangladesh Sundarbans" (as en). Wildlife Biology in Practice 9 (2): 30-39. doi:10.2461/wbp.2013.9.6. ISSN 1646-2742. Curtha i gcartlann 2017-12-09 ar an Wayback Machine
  237. ↑ Mills 2004, lgh. 111–113.
  238. ↑ Manfredi, P. "The Tiger in the Ancient World" in Thapar 2004, lch. 173
  239. ↑ Thapar 2004, lgh. 179-180.
  240. ↑ Green 2006, lgh. 126–130.
  241. ↑ Ciste Domhanda an Fhiadhúlra (WWF) (2020). "EU’s ‘unlikely’ role in global tiger trade revealed in new WWF, TRAFFIC report" (en). tigers.panda.org. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 19 Eanáir 2025. Dáta rochtana: 6 Meitheamh 2023.
  242. ↑ Luo, S.-J.; Johnson, W. E.; Martenson, J.; Antunes, A.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Traylor-Holzer, K.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2008). "Subspecies Genetic Assignments of Worldwide Captive Tigers Increase Conservation Value of Captive Populations" (as en). Current Biology 18 (8): 592–596. doi:10.1016/j.cub.2008.03.053. PMID 18424146. Bibcode: 2008CBio...18..592L.
  243. ↑ Smith, K. D.; Snider, R. J.; Dembiec, D. P.; Siegford, J. M. & Ali, A. B. (2023). "Effects of a modern exhibit design on captive tiger welfare" (as en). Zoo Biology 42 (3): 371–382. doi:10.1002/zoo.21746. ISSN 0733-3188. PMID 36478300.
  244. ↑ Damasceno, J.; Genaro, G.; Quirke, T.; McCarthy, S.; McKeown, S. & O'Riordan, R. (2017). "The effects of intrinsic enrichment on captive felids" (as en). Zoo Biology 36 (3): 186–192. doi:10.1002/zoo.21361. ISSN 0733-3188. PMID 29165868.
  245. ↑ Thapar 2004, lgh. 202–204.
  246. ↑ Green 2006, lgh. 140–141.
  247. ↑ Iossa, G.; Soulsbury, C. D. & Harris, S. (2009). "Are wild animals suited to a travelling circus life?" (as en). Animal Welfare 18 (2): 129–140. doi:10.1017/S0962728600000270. ISSN 0962-7286.
  248. ↑ Thapar 2004, lgh. 204–205.
  249. ↑ Thapar 2004, lch. 214.
  250. ↑ U.S. Fish & Wildlife Service (2023). “June 18 Deadline for Compliance With Big Cat Public Safety Act”. U.S. Fish & Wildlife Service. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 20 Feabhra 2024. Dáta rochtana: 20 Feabhra 2024.
  251. ↑ European Commission (2023). “Guidance Document on the export, re-export and intra-EU trade of captive-born and bred live tigers and their parts and derivatives (Tuairisc)”. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 17 Nollaig 2023. Dáta rochtana: 6 Meitheamh 2024.
  252. ↑ Sankhala, K. S. (1967). "Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan" (as en). International Zoo Yearbook 7 (1): 133–147. doi:10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x. ISSN 0074-9664.
  253. ↑ McCarthy, M. (2004). “Endangered tiger earns its stripes as the world's most popular beast”. Londain: The Independent. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 20 Eanáir 2008. Dáta rochtana: 7 Márta 2009.
  254. ↑ Albert, C.; Luque, G. M. & Courchamp, F. (2018). "The twenty most charismatic species" (as en). PLOS ONE 13 (7): e0199149. doi:10.1371/journal.pone.0199149. ISSN 1932-6203. PMID 29985962. PMC:6037359. Bibcode: 2018PLoSO..1399149A.
  255. 1 2 3 Werness, H. B. (2007). "The Continuum Encyclopedia of Animal Symbolism in World Art": 402-404. Nua Eabharc: Continuum. ISBN 978-0-8264-1913-2.
  256. ↑ Green 2006, lgh. 39, 46.
  257. ↑ Thapar, R. "In Times Past" in Thapar 2004, lgh. 156, 164.
  258. ↑ Cooper, J. C. (1992). "Symbolic and Mythological Animals": 227. Londain: Aquarian Press. ISBN 978-1-85538-118-6.
  259. ↑ Green 2006, lgh. 60, 86–88, 96.
  260. ↑ Green 2006, lch. 96.
  261. 1 2 Thapar 2006, lch. 152.
  262. ↑ Green 2006, lch. 72–73, 78, 125–127, 147–148.

Leabharliosta

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Aisghafa ó "https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Tíogar&oldid=1326880"