Crosáid Boisniach

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Throid Crosáid Boisniach i gcoinne eiricí neamhshonraithe ó 1235 go dtí 1241. Go bunúsach, cogadh concais Ungárach a bhí ann i gcoinne Banate na Boisnia a ceadaíodh mar chrosáid. Faoi stiúir an phrionsa Ungárach Coloman, níor éirigh leis na crosáideoirí ach codanna imeallacha den tír a cheansú. Lean Doiminicigh iad, a thóg ardeaglais agus a chuir eiricií chun báis trí dhó. Tháinig deireadh tobann leis an gcrosáid nuair a rinne na Mógail ionradh ar an Ungáir féin le linn ionradh Mhógail ar an Eoraip. B’éigean do na crosáideoirí a n-ionróirí féin a tharraingt siar agus a fhostú, a bhformhór ag dul in olcas, Coloman ina measc. D'iarr pápaí níos déanaí níos mó crosáidí i gcoinne na Boisnia, ach níor tharla aon cheann riamh. Mar thoradh ar an gcrosbhrú a theip air bhí amhras agus fuath ar Ungáirigh i measc an daonra Bhoisnia a mhair ar feadh na gcéadta bliain.

Cúlra[cuir in eagar | athraigh foinse]

Glaodh roinnt crosáidí in aghaidh na Boisnia, tír a measann an chuid eile den Eoraip Chaitliceach agus a comharsana Cheartchreidmheach an Oirthir a bheith plódaithe le eiriceacht le fada. Cuireadh an chéad chrosáid ar ceal in Aibreán 1203, nuair a gheall Boisnia faoi Ban Kulin an Chríostaíocht a chleachtadh de réir ghnás na gCaitliceach Rómhánach agus d’aithin siad ardcheannas spioradálta an phápa. D'athdhearbhaigh Kulin ardcheannas tuata ríthe na hUngáire thar an Bhoisnia freisin. I ndáiríre, áfach, lean neamhspleáchas Eaglais Bhoisnia agus Banate na Boisnia ag fás.

Ag airde na Crosáid Ailbíseach i gcoinne Catáraí na Fraince sna 1220idí, bhris ráfla go raibh frithphápa Catarach, darb ainm Nicetas, ina chónaí sa Bhoisnia. Ní raibh sé soiléir an raibh Nicetas, ach na Ungáraigh comharsanacha ghlac leas a bhaint an rumor scaipeadh go éileamh ar ais ardfhlaithiúnas thar Bhoisnia, a bhí ag fás níos neamhspleáiche. Bhí cúisithe Boisnigh bheith báúil Bogoimíleachas, ar seict Críostaí bhaineann go dlúth le Catárachas agus mar an gcéanna déach. Sa bhliain 1221, spreag an imní sa deireadh an Pápa Honorius III chun crosáid a sheanmóireacht i gcoinne eiricigh na Boisnia. Rinne sé é seo arís i 1225, ach chuir fadhbanna inmheánacha cosc ar na hUngáraigh a ghlao a fhreagairt.

Chuir comharba Honorius III, an Pápa Gregory IX, cúisí ar Easpag Caitliceach na Boisnia as foscadh a thabhairt do eiricí, chomh maith le neamhlitearthacht, éilliú , aineolas ar an bhfoirmle baiste agus gur mhainnigh sé aifreann agus sacraimintí a cheiliúradh. Cuireadh as a phost go cuí é i 1233 agus cuireadh prelate Doiminiceach Gearmánach, Seán ó Wildeshausen, an chéad Easpag neamh-Bhoisniach sa Bhoisnia ina áit. An bhliain chéanna, thréig Ban Matthew Ninoslav eiriceacht neamhshonraithe, ach níor shásaigh sé seo Gregory.

Coimhlint[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sa bhliain 1234, d’eisigh an Pápa Gregory IX glao eile ar chrusade, agus an uair seo d’fhreagair an Ungáir go héasca. Cé gur féidir gur theip ar na Boisnia a n-eaglais a chur ar chomhréim leis an Róimh, bhí an crusade mar leithscéal foirfe do na hUngáraigh a n-údarás a leathnú. Gheall Gregory logha do crosáidí ionchasacha agus chuir sé de chúram ar Coloman, mac níos óige Andrew II agus deartháir Béla IV, an gníomh míleata a dhéanamh. Cuireadh Coloman agus a lucht leanúna faoi chosaint na Feice Naofa. Níor ainmníodh na naimhde ná an réigiún spriocdhírithe go beacht sna litreacha a chuir an Pápa chuig Coloman agus Easpag na Boisnia. Thagair sé do "an tSlavóin", agus luaigh sé "tailte na Boisnia" sa litir chuig an Easpag amháin. Tuigtear go ginearálta gur chiallaigh "an tSlavóin" an Bhoisnia agus a timpeallacht, tailte Slavacha, nó fiú an tSlavóin iarbhír. Mar gheall gur cuireadh Easpag na Boisnia ar an eolas, áfach, is léir gur díríodh ar an mBoisnia féin. Is cosúil go ndearnadh an gníomh i gcoinne na Boisnia i gcoitinne mar nach luaitear ach "eiricí"; tá sé intuigthe i bhfoinse amháin gur díríodh an crosáid ar dhéagóirí.

Thosaigh troid ghníomhach i 1235, ach níor shroich arm na hUngáire ach an Bhoisnia trí bliana ina dhiaidh sin. B’fhéidir gurb í an fhriotaíocht choitianta i dtuaisceart na tíre ba chúis leis an moill, eadhon Soli, áit ar chuidigh an tír-raon sléibhtiúil le “go leor eiricí” cosaint a dhéanamh i gcoinne na mbrúiríní. I mí Lúnasa 1236, d’ordaigh an Pápa Gregory do na crusaders gan Sibislav coibhneasta Matthew Ninoslav, knez Usora, nó a mháthair, an dá “Chaitlicigh mhaithe” i measc uaisle heretic, “lilí i measc dealga”. De réir cosúlachta thit Vrhbosna sa bhliain 1238, nuair a thóg Dominicans ardeaglais a lean na crusaders. Theip ar na crosáideoirí an Bhoisnia go léir a cheansú, áfach, mar lean Matthew Ninoslav ag gníomhú mar thoirmeasc ar fud na coimhlinte i gcodanna lárnacha a ríochta, áit nár leag na Doiminicigh cos riamh. Ghlac an t-ordú smacht ar an Eaglais Chaitliceach sa Bhoisnia, atá faoi stiúir easpag nua anois, Ungáiris darb ainm Ponsa . Thaifead na Doiminicigh gur dódh roinnt eiricíag an bpíosa, ach is cosúil nár aimsigh siad aon rud faoi nádúr an eiriceacht . Ansin shroich na crusaders chomh fada ó dheas le Zachlumia nó bhí sé beartaithe acu é sin a dhéanamh.

Ungáirigh atá ag teitheadh ó ionróirí Mhongóil

Ansin, i 1241, shábháil ionradh Mhongóil ar an Eoraip an Bhoisnia. Rinne na Mongóil faoi Batu Khan, tar éis dóibh Kievan Rus a cheansú agus a scriosadh, ionradh a dhéanamh ar an Ungáir. Cuireadh iallach ar trúpaí na hUngáire tarraingt siar ón mBoisnia agus aghaidh a thabhairt ar a n-ionróirí féin. Scriosadh cuid mhaith dá n-arm i gCath Mohi; Bhí Coloman, ceannasaí na crosáideoirí, ina measc siúd a maraíodh. Chreach na Mongóil an Dalmáit, an Chróit, Zeta, an tSeirbia agus an Bhulgáir . Bhí a n-ionsaí tubaisteach do na Balcáin go léir ach an Bhoisnia. Cuireadh deireadh leis na crusaders, gan filleadh riamh. Rinne an Bhoisnia na críocha faoi fhorghabháil arís agus choinnigh sí a leibhéal neamhspleáchais tar éis cogadh concais Ungárach a ceadaíodh mar chrusade.

Iarmhairt agus oidhreacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tháinig bagairt na géarleanúna reiligiúnaí nua chun cinn sa Bhoisnia arís laistigh de chúpla bliain ón gcogadh. Thosaigh an Pápa Innocent IV ag impí ar na hUngáraigh dul i mbun crusade eile ag deireadh 1246 agus 1247, agus bhí an chuma orthu go raibh siad toilteanach. D'áitigh Matthew Ninoslav nach raibh baint aige ach le eiricí chun an Bhoisnia a chosaint ar ionróirí na hUngáire. Dealraíonn sé gur chuir sé ina luí ar Innocent, a chuir an crosáid ar fionraí i Márta 1248.

Rinne crosáid in aghaidh na Boisnia seanmóireacht arís i 1337-38 agus 1367, ag popes Benedict XII agus Urban V faoi seach, ach in imthosca polaitiúla a bhí difriúil go mór. Rialaigh an Ungáir ríshliocht nua, na Ainsivíní, a thacaigh le rialóirí Kotromanić na Boisnia. Dhearbhaigh an Rí Charles Robert uair amháin go mbreathnófaí ar aon Ungáiris a d’ionsaigh an Bhoisnia, a rialaigh a chara Stephen II, mar fhealltóir. Ba é an t-aon tionchar suntasach a bhí ag Crusade na Boisnia ná cur leis an meon frith-Ungárach i measc na Boisnia, príomhfhachtóir i bpolaitíocht na Boisnia a chuir le concas Ottoman na Boisnia i 1463 agus a mhair níos faide anonn.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]