Cogadh na Naoi mBliana

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.

Sa bhliain 1594, thosaigh cogadh, Cogadh na Naoi mBlianaAn Cogadh Naoi mBlianaCogadh Naoi mBlian,[1][2][3] a mhair ar feadh naoi mbliana. Uaireanta glaotar Réabhlóid Thír Eoghain air (Tyrone Rebellion i mBéarla) nó Cogadh an Dá Aodh, ón cheannaire Aodh Ó Néill, iarla Thír Eoghain, agus Aodh Rua Ó Dónaill, taoiseach Thír Chonaill. Bhí an cogadh idir na nGael agus na Sasanaigh.

Ar feadh naoi mbliana choinnigh comhghuaillithe an Tuaiscirt cúl ar phleananna plandála na Sasanach. Cé go raibh arm Shasana i bhfad níba mhó ná arm na nGael, chaill na Sasanaigh cath i ndiaidh catha.

Faoi threoir straitéiseach Uí Néill agus díograis agus diongbháilteacht Uí Dhomhnaill, éirí amach éifeachtach a bhí ann. Aodh Ó Néill agus Aodh Rua Ó Dónaill a bhí i gceannas ar fhórsaí na Ghaeil agus bhí cúpla comhghuaillí acu Ó Súilleabháin Béir ina measc, agus forsaí eile i gCúige Mumhan.

Thosaigh an cogadh i gCúige Uladh ach de réir a chéile scaip an réabhlóid ar fud na tíre go háirithe i Cúige Mumhan, agus go tailte Uí Dhónaill i gCúige Chonnacht.

Le Mag Uidhir Fhear Manach lena dtaobh, ghlac siad seilbh ar a gcuid tailte féin agus níos faide ar shiúl. Tógadh ó Néill i gcúirt na Sasana, áit a bhfuair sé oiliúint i mbeartaíocht na cogaíochta agus in ealaín na taidhleoireachta. Bhain sé úsáid mhór as an dá scil seo. Bhí na Gaeil ag cur i gcoinne riail na Sasanach, go háirithe mar a bhain sí le cúrsaí creidimh agus sealúchais de réir mar a bhí monarcacht na Sasanach ag iarraidh an Athrú Creidimh a chur i bhfeidhm in Éirinn.

Sa deireadh thiar, theip orthu ina n-iarracht. Bhí cumhacht Shasana, go háirithe ar muir agus ó thaobh airtléire, ró-láidir agus tháinig cabhair ó Rí na Spáinne ró-mhall agus ró-shuarach. Tháinig deireadh leis an chogadh sa bhliain 1603, tar éis briseadh ar na Gaeil ag Cath Chionn tSáile i 1601 agus rinne Ó Néill conradh síochána leis na Sasanaigh ag an Mainistir Mhór.

De bharr Teitheadh na nIarlaí i 1607 chuir na Sasanaigh Phlandáil Uladh ar bun.

Tagairtí[athraigh | edit source]

  1. "Téarmaí Staire". Acmhainn.ie. Dáta rochtana: 5 Lúnasa, 2012.
  2. "Stair na hEireann a ligean le sruth le fonn agus le failli". The Irish Times (3 Márta 2003). Dáta rochtana: 5 Lúnasa, 2012.
  3. Stair-Sheanchas Éireann, Cuid a haon, le Mícheál Ó Siochfhradha, l. 121