Tomás Mac Donnchadha

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Tomás Mac Donnchadha
Thomas MacDonagh.png

Dáta breithe 1 Feabhra, 1878
  Cloch Shiurdáin, Contae Thiobraid Árann, Éire
Dáta báis 3 Bealtaine 1916
  Príosún Chill Mhaighneann, Baile Átha Cliath, Éire
Páirtí Óglaigh na hÉireann
Gairm Múinteoir, drámadóir, file
Céile Muriel MacDonagh
Tomás Mac Donnchadha gléasta ina éide chomhraic

Náisiúnaí Éireannach ab ea Tomás Mac Donnchadha (1 Feabhra, 18783 Bealtaine, 1916), a ghlac páirt in Éirí Amach na Cásca. Múinteoir agus scíbhneoir a bhí ann agus duine de seachtar sínitheoirí Fhorógra na Poblachta.

Saol[athraigh | athraigh vicithéacs]

Ba as Cloch Shiurdáin, Tiobraid Árann ó dhúchas é Mac Donnchadha, agus chaith sé an chéad chuid dá shaol ag múineadh. Bhog sé go Baile Átha Cliath le staidéar a dhéanamh agus ba é an chéad mhúinteoir é ar fhoireann Scoil Éanna, an scoil ar thug sé cúnamh lena bunú in éineacht le Pádraig Mac Piarais. Bhí eolas maith ag Mac Donnchadha ar an litríocht, agus bhain a chuid dúthrachta agus léinn áit amach dó i roinn an Bhéarla i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath. Léiríodh an dráma a scríobh sé When the Dawn is Come in Amharclann na Mainistreach.

Ceapadh é ina stiúrthóir oiliúna ar Óglaigh na hÉireann in 1914, agus chuaigh sé isteach san IRB ina dhiaidh sin. Ceapadh Mac Donnchadha ar Chomhairle Mhíleata an IRB in 1916. Ba é a bhí mar cheannasaí ar an Dara Cathlán de Dhrong Bhaile Átha Cliath a thóg seilbh ar mhonarcha brioscaí Jacob agus na tithe thart san áit sin le linn an Éirí Amach.

Cuireadh chun báis é an 3 Bealtaine 1916.

Saothar[athraigh | athraigh vicithéacs]

Rogha óna chuid saothar:

  • April and May
  • When the Dawn is Come
  • Songs of Myself
  • Lyrical Poems
  • Thomas Campion and the Art of English Poetry
  • Literature in Ireland

Seo mar a scríobh sé:

Mise Gael
Agus ní heol dom cúis ach bróid
gur mhair mo náisiún beo
in ainneoin feall na nGall anseo.
Diúltaíonn sé géilleadh
fiú amháin don díomá.
Agus éiríonn sé tréan inniu
le neart nua ina ghéag
agus amhrán nua ar a liopaí.
i bhfocail an teanga nua
a bhfuil ina teanga aosta
ag glaoch go fóill
ó haois go haois.

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]




Éirí Amach na Cásca
Daoine a shínigh Forógra na Poblachta (curtha chun báis)

Pádraig Mac Piarais | Tomás Ó Cléirigh | Tomás Mac Donnchadha | Seosamh Pluincéad | Éamonn Ceannt | Seán Mac Diarmada | Séamas Ó Conghaile

Daoine eile a cuireadh chun báis

Éamonn Ó Dálaigh | Liam Mac Piarais | Mícheál Ó hAnnracháin | Seán Mac Giolla Bhríde | Mícheál Ó Mulláin | Conchur Ó Colbaird | Seán Heuston | Tomás Ceannt | Ruairí Mac Easmainn

Éireannaigh mór le rá eile

Éamon de Valera | Constance Markiewicz | Mícheál Seosamh Ó Rathaille | Eoin Mac Néill | Éamonn Bulfin | Cathal Brugha | Risteard Ó Maolchatha | Liam Ó Maoilíosa | Seán Mac an tSaoi | Tomás Mac Curtain | Tomás Ághas | Máirtín Sabhaois | Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún | Helena Ní Maolomhnaigh