Tomás Dáibhis

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Tomás Dáibhis
Tomás Dáibhis
Dáta breithe 14 Deireadh Fómhair, 1814
  Mala, Corcaigh, Éire
Dáta báis 16 Meán Fómhair, 1845
  Baile Átha Cliath, Éire
Ainm cleite Thomas Osborne Davis
Náisiúntacht Éireannach
Gairm Filíocht
Céile Neamhphósta

Bhí Tomás Dáibhis (14 Deireadh Fómhair 1814 - 16 Meán Fómhair 1845), nó Thomas Osborne Davis as Béarla, ina scríbhneoir réabhlóideach. Féachadhair mar phríomh-eagraí ghluaiseacht liteartha "Young Ireland" (Éire Óg).

Ba náisiúnaí cultúrtha é, agus chuir sé an teanga Ghaeilge chun cinn. Eisean a dúirt an luaigh cailiúil "a people without a language is only half a nation".

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath

Rugadh é i Mala i gcontae Chorcaí mac ar athair Breatnais, máinlia san Artléire Ríoga, agus mátháir Éireannach. Ar an bpointe sin, trína mháthair, shíolraigh sé ó theaghlach 'Gaelic Noble', de O'Sullivan Beare. Mí ina dhiadh a bhreith, fuair a athair bás agus ansin, bhog a mháthair Warrington Place gar do droichead 'Mount Street', i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 1830, bhog an bheirt acu go 67 Sráid Baggot Íochtarach sular thosaigh sé ag stáidear i Coláiste na Tríonóide[1]. Is san áit sin, i 1836, ar bhain sé céim amach sna healaíona. Glaodh chun an bharra Éireannach air i 1838.

Ba é a scríobh an dán cáiliúil A Nation Once Again[2], ónar tháinig an t-amhrán náisiúnach den ainm céanna.

Bhásaigh sé in aois a thriocha bliain ó fhiabhras scarlóideach (Scarlet fever). Tá sé cúrtha i Reilig Mount Jerome[3], Baile Átha Cliath.

A Chuid Scríbhinní[cuir in eagar | athraigh foinse]

Thug Dáibhis guth do chultúr bunaidh an 19ú haois ar náisiúntacht nua-aimseartha na hÉireann. Roimhe seo, bhí sé bunaithe ar phoblachtánaigh na 1790í agus ar ghluaiseacht fuascailt Chaitliceach Dónall Ó Conaill (Daniel O'Connell) sna 1820í-30í, rud ba bheag a bhí i bpáirt acu, ach amháin, i gcás neamhspleáchas ón mBreatain. D'éirigh le Dáibhis bonn coitianta agus níos cuimsithí a chruthú don todhchaí. Bhunaigh sé nuachtán 'The Nation' le Charles Gavan Duffy[4] agus John Blake Dillon[5].

Mar chuid den obair, scríobh sé roinnt balainní náisiúna spreagach, a chuir leis 'an Nation' ar dtús agus ina dhiadh sin, a athfhoilsigh Spiorad na Náisiún (Spirit of the Nation)' Aontaithe, chomh maith le beathaisnéis ar Curran, dlíodóir agus óráidí na hÉireann, réamhspleách d'eagrán dá chuid óráidí, agus stair an Rí Séamas II parlaimint 1689. Chomh maith le sin, chruthaigh sé go leor pleananna liteartha, rudaí nach raibh críochnaithe ag a bhás go luath.

Bhí sé ina Protastúnach, ach mhol sé aontacht idir Caitlicigh agus Protastúnaigh. Ina intinn, cé nach raibh fuil Éireannach i ndaoine, an rud is tábhachtach dó, ná an toilteanas chun a bheith mar chuid de náisiún na hÉireann. Cé go raibh na Sacsain agus na Danmhargaigh a bhaineann le rudaí mhíghnaoi, más rud é go gceadaítear iad féin a bheith Éireannach. Bheadh ​​a sliochtach ina Éireannaigh, go díreach. Bhí Dáibhis den tuairim gurb é an fhéiniúlacht náisiúnta an staid dhaonna nádúrtha, agus labhair sé amach go miscniúil i gcoinne ilnáisiúnacht (cosmopolitanism). In óráid do Chumann Stairiúil an Choláiste i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, dúirt Dáibhis:

"An tír inár breithe, ár n-oideachais, ár gcuimhní, sinseartha, pearsanta, náisiúnta; tír ár ngrá, ár gcairdeas, ár n-dóchas; ár dtír féin: tá an ilnáisiúnach nádúrtha, bonn - ba mhaith liom a rá go bhfuil sé dodhéanta. Is é chun ghníomhú de réir an domhain don, dóibh siúd atá os a chionn, ní hamháin é. Is é an tírghrá ná daonchairdeas daonna."

Cialaíonn sé sin, "The country of our birth, our educations, our recollections, ancestral, personal, national; the country of our loves, our friendships, our hopes; our country: the cosmopolite is unnatural, base - I would fain say, impossible. To act on a world is for those above it, not of it. Patriotism is human philanthropy", as Béarla.

Tháining smaointeoireacht na náisiúnachta Éireannach a bhí ann chun cinn, agus tugadh faoi deara go raibh suntasacha na n-náisiúntóirí ina dhiaidh sin, cosúil le Padraig Mac Piarais (Patrick Pearse) cé gur chuir Wolfe Tone an bunthuiscint in iúl gur gá Éire mar náisiún a bheith saor, ba é Davis an duine a chruthaigh an smaoineamh seo ná féiniúlacht na hÉireann a chur chun cinn agus a feabhsú.

Is é Dáibhis an t-údar a bhaineann leis na hamhráin údárasacha mar 'The West's Cailleach', 'A Nation Once Again' agus 'In Bodenstown Churchyard'[6]. Chomh maith le sin, scríobh sé an 'Lament for Owen Roe O'Neill'.[7]

Tá a chuid filíochta chomh nádúrtha ina charachtar, nach féidir le cuid dá phíosaí a bhaint amach ná aon duine cáiliúil as Éireann.

Dánta le Dáibhis[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • My Land
  • Nationality
  • Fontenoy
  • The Geraldine's
  • The Boatman of Kinsale
  • Clare's Dragoons
  • O'Brien of Ara
  • The Dungannon Convention
  • The Flowers of Finnae
  • The Girl of Dunbwy
  • The Green Above The Red
  • The Penal Days
  • The Right Road
  • The Surprise of Cremona
  • The Vow of Tipperary
  • We Must Not Fail
  • The Lost Path
  • O'Connell's Statue
  • Orange and Green Will Carry The Day
  • Our Own Again
  • Oh! The Marriage
  • My Grave
  • Lament For The Death Of Eoghan Ruadh O’Neill
  • A Song for The Irish Militia
  • The Battle Eve of the Irish Brigade
  • The Sack of Baltimore
  • The Welcome
  • The West's Sleep
  • Tipperary
  • Blind Mary
  • Love and War
  • Tone's Grave
  • Celts and Saxons[8]

Dáibhis mar Polaiteoir[cuir in eagar | athraigh foinse]

Na Péindlíthe[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sa bhliain 1824, chun deireadh a chur leis na Péindlíthe, bunaíodh an Cumann Caitliceach. Ba dhlíthe iad seo a chinntigh nach mbeadh smacht ag na Caitlicigh a chor ar bith, mar shampla, ní bheadh cead ag Caitlicigh scoileanna a reachtáil agus níos mó ná sin, ní bheadh cead acu an dlí a chleachtadh. Freisin, ní bheadh cead ag Caitliceach a chuid talaimh a fhágáil ag aon mhac amháin. De bharr sin, bheadh air a chuidse a roinnt idir a chuid mhac ar fad. Ba é an aidhm is ginearálta ná, a bhí ag na Péindlíthe ná cosc a chur ar aon chumhlacht a bhí ag na Caitlicigh.

An Cumann Caitliceach[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bhíodh craobh den Chumann Caitliceach situe i mbeagnach gach paróiste in Éirinn. Bhíodh cead ag an chumann bailiúchán airgid a bheith aige, taobh amuigh de gach seipéal sa tír Domhnach amháin in aghaidh na míosa. Tugadh air seo ná 'Catholic Rent'. Mar sin, tháinig eagla ar na hÚdaráis agus chuir said cosc air.

An Náisiún (The Nation)[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ba an aidhm maidir leis an nuachtán ná tacaíocht a thabhairt don fheachtas a bhí ar siúl leis an Acht Aontaithe a athghairm. Chomh maith leis sin, bhí said ag iarraidh ardán a chur ar fail a ligfeadh do dhaoine a gcuid tuairimí fá náisiúnachas cultúrtha a scagadh agus a phlé.

Sa bhliain 1842, Deireadh Fomhair 15, cuireadh an chéad eagrán den nuachtán 'Nation' i gcló. Mhol Dáibhis dántá agus amhrán náisiúnta a chur isteach sa nuachtán go rialta agus d'éirigh thar bharr leis seo.

Na dánta a scríobh Dáibhis, scríobh sé iad sa dóigh is go musclódh said spiorad agus intinn an náisiúin. Bhí tionchar nach beag ag Dáibhis agus ag 'An Náisiún' ar an ghlúin ag deireadh an chéid.

Ár dTeanga Náisiúnta (Our National Language)[cuir in eagar | athraigh foinse]

Luann Dáibhis an duine a bhfuil cáilíochtaí breise aige, an duine a bhfuil meas ag daoine air, fear as an choiteann agus fear atá in ann labhairt amach go láidir agus go breá. Tá nasc idir an teanga agus daoine, coirp agus an aeráid, leis an stair atá acu. Tráchtann sé ar an dochar a dhéantar nuair a chuirtear teanga eile ina háit. Cailltear an dlúthcheangal idir iad féin agus an timpeallacht, cailltear an stair, déantar na daoine a scarúint óna n-athaireacha a chuaigh rompu agus freisin, scriostar an cumas cainte atá acu.

De réir Dáibhis, nil sé ag iarraidh ar dhaoine 'mavoureen' a rá ach gur tubaisteach an rud don duine sin nach bhfuil Gaeilge aige. Tá na hargóintí in éadan na Gaeilge ró-mhall mar nil litríocht nua-aimseartha ann, ach tá freagraí ag Dáibhis ar gach ceann acu seo. Dúirt sé, as Béarla:

"The Irish Language should be cherished, taught and esteemed, and that it can be preserved and gradually extended".

Bhí sé den tuairim gur chóir an teanga a theagasc, a chothú agus meas a thabhairt di agus gur chóir dúinn an teanga a chaomhnú agus de réir a chéile gur féidir labhairt na teanga a fheabhsú agus a chur chun cinn. Iarann sé ar mhúinteoirí Gaeilge a theagasc sna ceantair ina bhfuil an Ghaeilge á labhairt go fóill, iarann sé ar an uasaicme dea-shampla a thabhairt agus molann sé nuachtán Gaeilge nó ar a laghad ar bith nuachtán dátheangach chun freastal ar an phobal Gaeilge.

An caidrimh idir Dáibhis agus Dónall Ó Conaill[cuir in eagar | athraigh foinse]

Thug Davis tacaíocht do Chumann Aisghairm Uí Chonaill ó 1840, ag súil le sean-Pharlaimint na hÉireann a athchruthú. Rinne siad a roinnt le linn díospóireachta ar Ollscoil nua na Banríona, atá molta, nuair a laghdaigh Davis scileanna díospóireachta uachtaracha Uisce chun na deora. Bhí Davis i bhfabhar ollscoile a bheadh ​​ag oideachas go hiomlán do mhic léinn uile na hÉireann; B'fhearr le O'Connell agus leis an ordlathas Caitliceach córas ar leithligh do mhic léinn Caitliceacha in Éirinn a bheadh ​​fós faoi rialú na heaglaise (féach: Ollscoil Chaitliceach na hÉireann).

Dónall Ó Conaill

De ghnáth, thagair O'Connell dá chomhghuaillithe ar bheagán taithí mar "Eire Óg"[9] ar dtús mar théarma dímheasúil, gur tháinig deireadh leis na téarmaí glactha ó na 1870í do na náisiúnaitheoirí a spreag Dáibhís. B'fhearr leis freisin socrú cónaidhme leis an mBreatain sna 1840í agus d'iarr Dáibhis níos mó neamhspleáchais. D'aontaigh an dá cheann gur próiseas de réir a chéile agus neamh-fhoréigneach an bealach is fearr ar aghaidh. In ainneoin a gcuid difríochtaí, bhí trí chéile ag Ó Cónaill ag bás luath Dáibhis.

Dáibhis mar Éire Óg

Spléachadh ar Chúrsaí Polaitíochta[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chuaigh Dáibhis ar aghaidh chun a bheith ina Theachta Pairliminte i gcontae an Chláir agus sa bhliain 1828, agus toghadh é. Ba é an chéad Chaitliceach sa Phairlimint é agus bhí ar na Teachtaí Pairliminte ag an am mionn a ghlacadh ag séanadh an Aifrinn agus an Phápa. Dhiúltaigh Ó Conaill an mionn a thabhairt agus ghlac an Phairlimint le hAcht na Fuascailte a cheadaigh do Chaitlicigh a bheith ina dTeachtaí Pairliminte agus a chuir deireadh lena lán péindlíthe sa bhliain 1829.

Áfach, bhí obair eile ar siúl aige. Tar éis Éirí Amach 1798 bheartaigh Príomh Aire Shasana, Pitt, ar deireadh a chur le Pairlimint na hÉireann agus an dá thír a aontú faoi Phairlimint Shasana. Ritheadh Acht an Aontaithe (The Act of Union) i bPairlimint na hÉireann sa bhliain 1800.

Baineadh a Pairlimint féin d'Éirinn agus cuireadh an tír faoi cheannas Phairlimint Shasana. Shocraigh Ó Conaill, tríocha bliain ina dhiadh sin, Acht an Aontaithe a athghairm, go síochánta.

Ag an am sin, bhíodh cuid mhór cruinnithe in áiteanna stairiúla ach, sa bhliain 1843, chuir an Rialtas cosc ar chruinniú a bhí le bheith ann san áit durb ainm 'Cluain Tarbh'. Gheill Ó Conaill agus chaill sé roinnt dá lucht leanúna. De bharr sin, d'imigh sé go dtí an Róimh, áit ina raibh a shláinte ag teip.

Oidhreacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Dealbh Dáibhis - Sráid Dame

Ar feadh seachtaine, i Meán Fómhair, 1945, d'eagraigh sraith imeachtaí stáite ar fud na tíre mar gheall ar comóradh céad bliain a bháis. Nochtadh dealbh de Dáibhis, a chruthaigh Edward Delaney ar 'College Green'[10], Baile Átha Cliath, sa bhliain 1966, agus d'fhreastail Uachtarán na hÉireann, Éamon de Valera an ócáid speisialta.

Tá ceann amháin de na meánscoileanna i baile dúchais Dáibhis (Mala), Cólaiste Dáibhis (Davis College)[11] ainmnithe ina onóir. Chomh maith le sin, tá go leor clubanna Cumann Lúthchleas Gael ar fud na tíre, ainmnithe ina onóir, ceann amháin, i mBaile Átha Cliath[12] agus ceanhn eile i gcontae Ard Mhaca[13], san áireamh.

'Fort Davis' ag Cuan Corcaí ainmnithe ina onóir, freisin. Tá Sráid Thomás Dáibhis, as Sráid Francis, i mBaile Átha Cliath, ainmnithe ina onóir.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. "Trinity College Dublin, the University of Dublin, Ireland". www.tcd.ie. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  2. "A Nation Once Again" (in en) (2019-02-03). Wikipedia. 
  3. "Mount Jerome Cemetery & Crematorium". www.mountjerome.ie. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  4. "Charles Gavan Duffy" (in en) (2018-12-21). Wikipedia. 
  5. "John Blake Dillon". www.askaboutireland.ie. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  6. "Bodenstown Churchyard lyrics - Rovers Irish original song - full version on Lyrics Freak". www.lyricsfreak.com. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  7. "108. Lament for the Death of Eoghan Ruadh O’Neill by Thomas Davis. Colum, Padraic. 1922. Anthology of Irish Verse". www.bartleby.com. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  8. "Thomas Osborne Davis Poems - Poems of Thomas Osborne Davis - Poem Hunter". www.poemhunter.com. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  9. "Young Ireland | Irish nationalist movement" (en). Encyclopedia Britannica. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  10. "College Green - Dublin 2" (en). DublinTown. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  11. "Davis College". daviscollege.ie. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  12. "Thomas Davis GAA - Official Website". thomasdavisgaa.ie. Dáta rochtana: 2019-02-25.
  13. "Corrinshego - CLG Ard Mhacha" (en). Dáta rochtana: 2019-02-25.