Tadhg

Fuaimniú: [taɪɡ]

Inscne: Fir

Teanga(cha): Gaeilge

Díorthaithe ó: *tazgj-o- (Proto-Ceilteach)

Brí: File/Fealsamh/Scéalaí

Foirm(eacha) ghearr: Tig

Foirm(eacha) Peataí: Taidhgín

Athr(ú/uithe): Teague/Taig/Taigue

Tadhg, freisin Taḋg, is ainm firinscneach Gaeilge é a bhí an-choitianta nuair a bhí forlámhas ag na teangacha Goideileach, sa mhéid gur sinicdeach é don Ghaeilgeoir. Ciallaíonn an t-ainm "file", "Scéalaí", nó "fealsamh". Seo freisin an t-ainm a bhí ar go leor ríthe Gaelacha na hÉireann ón 10ú go dtí an 16ú haois, go háirithe i gCúige Chonnacht agus i gCúige Mumhan. Tá Tadhg níos coitianta in iardheisceart na hÉireann, go háirithe i gContae Chorcaí agus i gContae Chiarraí . Bhí méadú ar an éileamh ar an ainm go luath san 21ú haois; ^[1] Amhail ón mbliain 2000 ba é an 92ú hainm ba choitianta in Éirinn é, dar leis an bPríomh-Oifig Staidrimh, ag ardú go dtí 69ú faoi 2005. ^[2] Faoi 2022, bhí sé ardaithe go dtí an 7ú hainm is coitianta do bhreitheanna fireanna nuachláraithe. ^[3]

Is é an bhrí a nglactar leis go coitianta le Tadhg ná "file" nó "scéalaí". Is ón gCeilteach *tazg(j)o-, atá an díorthú deiridh a bhí ina bhfilí i sochaí na luath-Cheilteach. In aon chás, tá an t-ainm fianaithe go forleathan in ainmneacha Gailíseacha agus luath-Bhreatain.

Nuair a bhí Éire ar fad mar chuid den Ríocht Aontaithe, tugadh bríonna Béarla do go leor ainmneacha agus logainmneacha Gaeilge. De bharr cosúlachtaí fuaime, is minic a liostaítear Tadhg mar chomhionann Gaeilge de na hainmneacha Béarla Timothy (Tim) nó Thaddeus .

Tá an t-ainm litrithe freisin "Taḋg" sa chló Gaelach le forleagan ar an d chun a chur in iúl go bhfuil sé lenited ; feidhmíonn an "dh" cuspóir comhchosúil sa litriú nua-aimseartha. Tá an Béarla ar Tadhg mar "Taihg", "Tighe", agus "Teague". I measc na litrithe eile tá "Tadgh" agus "Tadg". ^[4]

Tá an Béarlachas Taig (agus Teague roimhe seo) in úsáid i mBéarla ón seachtú haois déag chun tagairt a dhéanamh d’Éireannaigh. Úsáidtear an t-ainm Gaeilge go dúshlánach i ndán Seacaibíteach a scríobhadh sna 1690idí:

"You Popish rogue" ní leomhaid a labhairt sinn

acht "Cromwellian dog" is focal faire againn

nó "cia sud thall" go teann gan eagla

"Mise Tadhg géadh teinn an t-agallamh

Daoine leis an ainm

Tadg mac Nuadat, Druide sa tSraith Fhiann, seanathair Fionn mac Cumhail
Tadhg Ó Cuinn ( fl. Deireadh Fómhair 1415 ), scríobhaí agus údar Éireannach

Tadg mac Conchobhair (d'ég 900), rí Connacht
Tadg mac Cathail (d'ég 956), rí Connacht
Tadg mac Conchobhair (d'ég 962), rí Ailech
Tadhg mac Muircheartaigh (d'ég 971), rí Uí Díarmata
Tadhg Mór Ua Cellaigh (d'ég 1014), rí Uí Maine
Tadc mac Briain (d'ég 1023), iomaidh de rígh Mumhan
Tadg in Eich Gil (d'éag 1030), rí Connacht
Tadhg mac Muirchertach ( fl. 11ú haois), rí Maigh Lurga
Tadg mac Ruaidrí h-Ui Conchobair (d'ég 1097), rí Connacht
Tadhg mac Muireadach Mac Cárthaigh (d'éag 1123), rí Deasmhumhan
Tadhg Mor mac Maol Ruanaidh (d'ég 1124), rí Maoil Ruadh
Tadhg Ua Cellaigh (fuadach 1145), rí Uí Maine
Teige Ua Con Ceannainn ( fl. 1152), rí Uí Dhiarmata
Tadg Gláe mac Diarmata Ó Briain (d'éag 1154), rí Deasmhumhan
Tadhg Cael Uisce Ó Briain (d’éag 1269), tanist de Thomond
Tadhg mac Diarmata (d'ég 1281), rí Maigh Lurga
Tadhg Ó Cellaigh (d’éag 1316), rí Uí Maine
Tadhg Óg Ó Cellaigh (d’éag 1340), rí Uí Maine
Tadhg na gcoar Ó Ruairc (d’éag 1376), rí Iarthar Bhreifne
Tadhg Ruadh Ó Cellaigh (d'éag 1410), rí Uí Maine
Tadhg na Mainistreach Mac Carthaigh Mór (d’éag 1428), rí Deasmhumhan
Tadhg Riabhach Ó Dubhda (d’éag 1432), rí Ua Fiachrach Muaidhe
Tadhg mac Tigernán Mór Ó Ruairc (d'éag 1435), rí Iarthar Bhreifne
Tadhg an Glemore Ó Briain (d’éag 1438), rí Thuamhan
Tadhg an Chomhaid Ó Briain (d’éag 1466), rí Thuamhan
Tadhg mac Diarmaid Ó Máille (d’éag 1467), rí Umaill
Tadhg Caech Ó Cellaigh (abdicate 1476), king of Uí Maine
Tadhg mac Diarmata (d'ég 1499), rí Maigh Lurga
Tadhg Liath Mac Carthaigh Mór (d'éag 1503), rí Deasmhumhan
D’éiligh Tadhg na Leamhna Mac Cárthaigh (d’éag 1514), rí Deasmhumhan
Tadhg Ruadh mac Toirrdelbach (d'ég 1553), rí Mide
Tadhg mac Brian Ballach Ó Ruairc (d'éag 1560), rí Iarthar Bhreifne
Tadhg mac Diarmata (d'ég 1585), rí Maigh Lurga
Tadhg mac Briain na Murtha Ó Ruairc (d'éag 1605), rí Iarthar Bhreifne

Tadhg Cooke
Tadhg Ó Donnchada
Tadhg Furlong
Tadhg Kennelly
Tadhg Dall Ó hÚigínn
Tadhg Purcell

↑ Ó Séaghdha (3 March 2022). “The Irish For: The rise of Rían - the latest baby names in Ireland”. thejournal.ie. The Journal. Dáta rochtana: 23 May 2022.
↑ “Irish Babies' Names 2005”. cso.ie. Central Statistics Office (16 June 2006). Dáta rochtana: 22 February 2024.
↑ “Irish Babies' Names 2022”. cso.ie. Central Statistics Office (24 February 2023). Dáta rochtana: 22 February 2024.
↑ “Behind the Name: Tadhg, the Irish boy’s name going international”. rollercoaster.ie (5 February 2024). Dáta rochtana: 21 February 2024. “The most common spelling these days is Tadhg, but it can be written as Tadgh or Tadg.”

Teimpléad:Gaels Teimpléad:Irish names

[1] Ó Séaghdha (3 March 2022). “The Irish For: The rise of Rían - the latest baby names in Ireland”. thejournal.ie. The Journal. Dáta rochtana: 23 May 2022.

[2] “Irish Babies' Names 2005”. cso.ie. Central Statistics Office (16 June 2006). Dáta rochtana: 22 February 2024.

[3] “Irish Babies' Names 2022”. cso.ie. Central Statistics Office (24 February 2023). Dáta rochtana: 22 February 2024.

[4] “Behind the Name: Tadhg, the Irish boy’s name going international”. rollercoaster.ie (5 February 2024). Dáta rochtana: 21 February 2024. “The most common spelling these days is Tadhg, but it can be written as Tadgh or Tadg.”

[1]

[2]

[3]

[4]