An difríocht idir athruithe ar: "Speiceas"

Jump to navigation Jump to search
2,313 bytes added ,  2 bhliain ó shin
no edit summary
m (Bot: Migrating 102 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q7432 (translate me))
No edit summary
 
[[Íomhá:Asteracea poster 3.jpg|mion|Léaráid de dó dhéag speiceas de phlandaí bláthanna sna "[[Asteraceae]]".]]
Sa [[Bitheolaíocht|bhitheolaíocht]] tá an '''speiceas''' ar cheann de na haonaid bhunúsacha i rangabháil na n-orgánach beo. Uaireanta déantar speiceas a mhíniú mar ghrúpa orgánach ar féidir leo atáirgeadh a dhéanamh in éineacht le ball eile den ghrúpa céanna. Is minic a fheileann an míniú sin i measc orgánach a dhéanann atáirgeadh gnéasach. Níl sé chomh feiliúnach céanna, áfach, i gcás na n-orgánach sin a dhéanann atáirgeadh ar bhealaí eile, agus is minic, áfach a bhaintear úsáid as slata eile tomhais, cosúlacht [[ADN]] nó tréithe coiteanna.
Sa [[Bitheolaíocht|bhitheolaíocht]] tá an '''speiceas''' ar cheann de na h[[aonaid]] bhunúsacha i rangabháil na n-[[Orgánach uatrófach|orgánach]] beo. Mar sin, i rangú na n-[[Orgánach uatrófach|orgánach]] [[Bitheolaíocht|bitheolaíoch]], is '''speiceas''' an grúpa as gné ar féidir na baill nádúrtha de a chrosphórú le chéile, ionas go bhfanann siad aonraithe ó ghrúpaí cosúla sa ghné chéanna, nach féidir le hábhar [[Géinitic|géiniteach]] aistriú eatarthu (de bharr go bhfuil bac speiceasach ann).<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|url=|title=Fréamh an Eolais|journal=|volume=|issue=Coiscéim}}</ref>
 
Uaireanta déantar speiceas a mhíniú mar ghrúpa orgánach ar féidir leo atáirgeadh a dhéanamh in éineacht le ball eile den ghrúpa céanna.
 
Is minic a fheileann an míniú sin i measc orgánach a dhéanann [[atáirgeadh gnéasach]]. Níl sé chomh feiliúnach céanna, áfach, i gcás na n-orgánach sin a dhéanann [[Atáirgeadh éighnéasach|atáirgeadh ar bhealaí eile]], agus is minic, áfach a bhaintear úsáid as slata eile tomhais, cosúlacht [[ADN]] nó tréithe coiteanna. Mar sin, ní féidir coincheap bitheolaíoch an speicis a lua le h[[Iontaise|iontaisí]] nó orgánaigh a [[Atáirgeadh éighnéasach|atáirgeann ar bhealach neamhghnéasach]].
 
=== Crosphórú ===
Ní féidir leis an gcuid is mó de na speicis crosphórú le speicis eile. Iad sin atá in ann é a dhéanarnh, sleachta nearnhthorthúla a bhíonn orthu de ghnáth. Sainítear na speicis seo ar bhonn comparáideach [[Moirfeolaíocht (bitheolaíocht)|moirfeolaíoch]].
 
De ghnáth, taobh istigh de ghné, bíonn roinnt speiceas atá dlúthghaolta le chéile go [[Moirfeolaíocht (bitheolaíocht)|moirfeolaíoch]].
 
== Ainrnniú ==
[[Íomhá:Lion (Panthera leo) male 6y.jpg|mion|Leon nó ''Panthera leo.'' Is é ''Panthera'' ainm na gné, agus ''leo'' ainm an speicis.]]
In ainrnniú orgánach sa chóras [[Tacsanomaíocht (ginearálta)|tacsanamaíoch]], úsáidtear dhá fhocal [[An Laidin|Laidin]]<nowiki/>eacha (mar shampla, ''Horno sapiens'', an duine)ː
 
* an chéad cheann, a scríobhtar le ceannlitir (''Horno''), is é ainm gné an orgánaigh é, agus
* an dara ceann, gan ceannlitir (''sapiens''), is é ainm an speicis é.
 
Sampla eile is ea ''Panthera leo'', an [[leon]]:
 
* is é ''Panthera'' ainm na gné, agus
* ''leo'' ainm an speicis.
 
== Féach freisin ==
* [[Carl von Linné]]. Chuir obair Linnaeus tús leis an ainmníocht déthéarmach a mbaintear úsáid choitianta aisti le speicis na neachanna beo a shainiú go neamhdhébhríoch.
* [[Carl von Linné]]
* [[Speicis i mbaol]]
[[Íomhá:Carl von Linné - Systema Naturae - Furia infernalis.jpg|clé|mion|[[Carl von Linné]] - ainmníocht déthéarmach]]
 
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
 
[[Catagóir:Bitheolaíocht]]
[[Catagóir:Tacsanomaíocht]]

Roghchlár nascleanúna