Sailí Ní Anluain
| Beathaisnéis | |
|---|---|
| Breith | 1830í Droim Gamhna  |
| Bás | 28 Nollaig 1896 56/66 bliana d'aois |
| Gníomhaíocht | |
| Gairm | scríbhneoir, duine léannta |
| Teangacha | An Ghaeilge |
Ba scríobhaí agus scoláire Gaeilge í Sailí Ní Anluain (c. 1834 – 28 Nollaig 1896), ar a dtugtar Sarah Marron nó Sally Marron freisin. As Droim Gamhna, Contae Mhuineacháin, a tháinig sí. Murab ionann agus formhór mór na scríobhaithe Gaeilge, ní ar shaothar a tháinig anuas a bhunaítear a cáil, mar níl aon chuid dá saothar ar marthain. Ina ionad sin, luíonn a tábhacht ról mar scríobhaí agus scoláire Gaeilge nach maireann, mná, a ardaíonn ceisteanna tábhachtacha faoi scóip an chorpais Luíonn a tábhacht ina ról mar scríobhaí agus scoláire Gaeilge nach maireann; ban, a tharraingíonn ceisteanna tábhachtacha faoi scóip an chnuasaigh lámhscríbhinní atá fágtha againn, agus faoin tuiscint atá againn ar a cuid rannpháirtithe. Tagann bunfhoinse eolais faoina saol agus a saothar ó chuntas a chuir a mac, Pádraig Ó Mearáin, ar fáil.
Beathaisnéis
[cuir in eagar | athraigh foinse]Rugadh Sailí Ní Anluain thart ar 1834. Bhí sí pósta le Patrick Marron agus bhí cónaí uirthi i nDroim Gamhna, Machaire Rois, Co. Mhuineacháin, faoi dheireadh na 1850idí. Fuair sí bás ann, ina baintreach, ar an 28 Nollaig 1896, agus í tuairim is 62 bliain d’aois. Tugtar Sarah Marron uirthi ar an teastas báis.
Páistí: Bhí triúr páistí aici, ar a laghad, a saolaíodh go léir i nDroim Gamhna:
- Owen Marron (Eugenius Marrin), rugadh 3 Iúil 1858.
- Ellen Marron (Ellenora Marron), rugadh 6 Meitheamh 1859.
- Patrick Marron (Patricius Marrin; nó Pádraig Ó Mearáin), rugadh 28 Samhain 1862. Ba é an mac seo a thug an príomhchuntas ar shaol agus ar shaothar a máthar. Fuair sé féin bás ar an 2 Deireadh Fómhair 1942, agus é 79 bliain d’aois, i nDroim Gamhna.
Saothar agus Tábhacht
[cuir in eagar | athraigh foinse]De réir an chuntais óna mac Pádraig, ba ise a mhúin an Ghaeilge agus roinnt dánta dó. Bhí idir Ghaeilge agus Bhéarla ar a toil aici agus bhí sí in ann scríobh sa dá theanga. Ba ghnách léi na giotaí filíochta Gaeilge a d’fhoilsítí in Old Moore’s Almanac a léamh. Tá spéis ar leith ag baint le Sailí Ní Anluain ar thrí chúis:
1. Saothar Caillte: Is sampla í de scríbhneoir Gaeilge nach bhfuil aon saothar againn uaithi. Níl aon eolas againn ar ábhar a lámhscríbhinní a cailleadh.
2. Scríobhaí Deireanach: Is scríobhaí agus scoláire "mall" í, a lean de léamh, de scríobh agus de bhailiú téacsanna isteach sa cheathrú deiridh den 19ú haois.
3. Banscríobhaí: Is sampla annamh í de scríobhaí mná Gaeilge as a ceantar. Cé go bhfuil scríobhaithe fireanna eile ar cailleadh a saothar ar eolas (cosúil le Tomás Tannam nó Nicholas O’Sheridan), is beag faisnéis atá ar scoláirí mná eile as an gceantar, agus Molly Macken (Bean Rooney) as Co. Ard Mhacha (c. 1820) ina sampla eile.
Oidhreacht agus Foinsí
[cuir in eagar | athraigh foinse]Is í an fhoinse phríomha faisnéise ar Shailí Ní Anluain an cuntas a bailíodh óna mac, Pádraig Ó Mearáin, agus a foilsíodh in Ó Corragáin, ‘Muineachán agus an Teanga Ghaeilge’ (1974), saothar a bhaineann le hÉnrí Ó Muirgheasa. Tá sonraí beathaisnéise breise le fáil ó thaifid riaracháin, amhail clárlanna baistí agus báis. Tarraingíonn a cás aird ar nádúr neamhiomlán na dtaifead stairiúil agus spreagann sé athmheastóireacht ar phobal aitheanta scríobhaithe na Gaeilge.
Naisc sheachtracha
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Scríobhaithe Gaeilge an Tuaiscirt, 1650-1900: Beathaisnéisí
- Léachtaí Cholm Cille 51 Scríobhaithe an Tuaiscirt, 1650-19001
- Scríobhaithe an Tuaiscirt 1650-1900
- Sailí Ní Anluain (c. 1834–1896)