Réigiún Lár na Tíre
- Gan a bheith measctha le Lár na Tíre (Éire)
 Réigiún Lár na Tíre | ||||
|---|---|---|---|---|
| Suíomh | ||||
| ||||
| Stát ceannasach | Éire  | |||
| Aitheantóir tuairisciúil | ||||
| Cód NUTS | IE063 | |||
Is réigiún NUTS (Fraincis: Nomenclature des Unités Territoriales Statistiques) ag leibhéal III é Réigiún Lár na Tíre le cód IE063.[1] Tá ann sa cheantar contaetha Laoise, Uíbh Fhailí, na hIarmhí agus an Longfoirt. Tá achar 6,652 km2 aige, 9.5% a achar iomlán an stáit. De réir an daonáirimh 2022, bhí daonra 317,999 ina chónaí ann.[2]
Is ceantar straitéiseach pleanála anois é laistigh de Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre.[3] Tá na réigiúin NUTS an chun staidreamh a thuairisciú do Eurostat, siúd is go bhfuil na tionóil freagrach as pleanáil ag leibhéal rialtais áitiúil.
Bíonn tarraingt mhór air mar áit tuarascálacha é an réigiún as ucht a timpeallachta nádúrtha, san áireamh lochanna, uiscebhealaí agus canálacha, chomh maith le stair oidhreacht agus cultúr a théann siar i bhfad go dtí ré réamh-Chríostaí.[4]
Stair
[cuir in eagar | athraigh foinse]Roimh an mbliain 2014, bhí an ceantar rialaithe ag Údarás Réigiúnach Lár na Tíre. Bhíodh ann 24 teachta, ainmnithe as ceithre Údarás mar a leanas:[4]
- Comhairle Contae Laoise
- Comhairle Contae an Longfoirt
- Comhairle Contae Uíbh Fhailí
- Comhairle Contae na hIarmhí
Bhí ann san áireamh fosta an t-ionadaí ar Choiste Eorpach na Réigiún.[5] Bhuaileadh iad siúd uair sa mhí.
Cuireadh deireadh leis an údarás sa bhliain 2014 agus tháinig na tionól réigiúnach ina ionad.[6]
Déimeagrafaíocht
[cuir in eagar | athraigh foinse]De réir an daonáirimh 2022, bhí daonra 317,999 sa réigiún, 'sé sin 6.17% den daonra náisiúnta, agus dlús daonra 47.8 duine an km2.[2]
Tá coimheas cleithiúnais an réigiúin ag ardú agus deirtear go mbeadh impleachtaí sláinte, tithíochta agus cúram daoine aosta ann dá bharr.[4]
Geilleagar
[cuir in eagar | athraigh foinse]Is iad an tionscal móna chomh maith le próiseáil adhmaid na tionscail is suntasacha i Réigiún Lár na Tíre. Tá fosta san áireamh tionscail leighis, cúram sláinte, innealtóireachta agus ceimiceáin,i dteannta le táirgeoirí bia agus dí.[4]
De réir sonraí Eurostat don bhliain 2012, bhí sa réigiún olltáirgeacht intíre (OTI) de €5.765 bn agus OTI per capita de €20,100, an méid is lú sa Phoblacht. [7]
Sa bhliain 2015, bhí 114,000 duine sa líon lucht oibre, ab ionann is ráta fostaíochta de 87.6%.[8]. Sa bhliain 2017, is iad a leanas na earnála fostaíochta is mó sa réigiún: [9]
- Mórdhíol & miondíol 16%
- Déantúsaíocht 12%
- Sláinte is obair shóisialta 11%
- Oideachas 9%
- Riarachán poiblí is cosaint 8%
- Feirmeoireacht 8%
Mór-lonnaíochtaí
[cuir in eagar | athraigh foinse]Seo a leanas liosta desna deich lonnaíocht is mó le fáil i Réigiún Lár na Tíre. Dírítear aird ar phríomhbhailte contae le cló trom.
| Ord | Baile | Contae | Daonra (2022[2]) |
|---|---|---|---|
| 1 | Port Laoise | Laois | 23,494 |
| 2 | Baile Átha Luain | an Iarmhí | 22,869 |
| 3 | An Muileann gCearr | an Iarmhí | 22,667 |
| 4 | Tulach Mhór | Uíbh Fhailí | 15,598 |
| 5 | An Longfort | Longfort | 10,952 |
| 6 | Cúil an tSúdaire | Laois/Uíbh Fhailí | 9,288 |
| 7 | Éadan Doire | Uíbh Fhailí | 7,888 |
| 8 | Móinteach Mílic | Laois | 4,905 |
| 9 | Biorra | Uíbh Fhailí | 4,726 |
| 10 | Clóirtheach | Uíbh Fhailí | 3,403 |
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ "Revision to the Irish NUTS2 and NUTS3 regions". cso.ie. Príomhoifig Staidrimh.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 "FP005 Components of Population Change 2016 to 2022" (23ú Meitheamh 2022). Dáta rochtana: 12ú Márta 2023.
- ↑ An tAcht um Athchóiriú Rialtais Áitiúil, 2014: Tionóil Réigiúnacha (Ui. 1, 2014). Achtaithe ar an 27ú Eanáir 2014. Acht an Oireachtais. Faighte ó Leabhar Reachtanna na hÉireann ar an 19ú Eanáir 2022.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 "Regions of Ireland: The Midlands". Irish Regions Office (archive). Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2011-01-10. Dáta rochtana: 2025-08-21.
- ↑ An tAcht um Rialtas Áitiúil, 1991 (Údaráis Réigiúnacha) {Bunú} Ordú 1993, Sínithe ar an 20ú Nollaig 1993. Ionstraim Reachtúil Rialtas na hÉireann. Faighte ó Leabhar Reachtanna na hÉireann ar an 25ú Feabhra 2022
- ↑ Local Government Act 1991 (Regional Authorities) (Amendment) Order 2014 (I.R. Ui. 228/2014[nasc briste go buan]). Sínithe ar an 29ú Meitheamh 2014. Ionstraim Reachtúil Rialtas na hÉireann. Faighte ón Leabhar Reachtanna na hÉireann ar an 24ú Márta 2019.
- ↑ "Eurostat - Data Explorer". Dáta rochtana: 2014-10-06.
- ↑ "Archived copy". Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2017-10-28. Dáta rochtana: 2017-05-30.
- ↑ "Ibec - Server error". www.ibec.ie. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2021-01-16. Dáta rochtana: 2020-10-23.