Numerus clausus
Is é Numerus clausus ("uimhir dhúnta" sa Laidin ) ceann de na modhanna éagsúla a úsáidtear chun líon na mac léinn a fhéadfaidh staidéar a dhéanamh in ollscoil a theorannú. I go leor cásanna, is é cuspóir an numerus clausus líon na mac léinn a theorannú go dtí an t-uasmhéid is féidir i roinnt réimsí staidéir a bhfuil tóir orthu go háirithe d’fhonn soláthar leanúnach d’fhórsa saothair cáilithe a choinneáil agus ar an gcaoi sin an iomaíocht a theorannú. I dtéarmaí stairiúla, áfach, i roinnt tíortha, ba chuótaí reiligiúnacha nó ciníocha a bhí i mbeartais numerus clausus, ó thaobh intinne agus feidhme araon.
I measc na dtíortha a chuir srianta i bhfeidhm ar ligean isteach mic léinn Giúdacha ag amanna éagsúla, bhí: an Ostair, Ceanada, an Ungáir, an Rúis Impiriúil, an Iaráic, an Laitvia (ó 1934 faoi réimeas Kārlis Ulmanis ), an Ísiltír, an Pholainn, an Rómáin, Stáit Aontaithe Mheiriceá, an Fhrainc Vichy, agus an Iúgslaiv i measc eile.
Samplaí stairiúla
[cuir in eagar | athraigh foinse]An Ghearmáin
[cuir in eagar | athraigh foinse]Glacadh sraith iomlán rún numerus clausus sa bhliain 1929, ar fhorais chiníochta, bunús eitneach, nó reiligiúin.[1] Ar an 25 Aibreán 1933, thug rialtas na Naitsithe isteach cuóta 1.5 faoin gcéad d'iontrálaithe nua Ghearmánacha neamh-Airianacha, go príomha do Ghiúdaigh Ghearmánacha a bhí ag clárú i meánscoileanna agus ollscoileanna Gearmánacha. [2]
An Ungáir
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tugadh isteach an numerus clausus Ungárach sa bhliain 1920. Chuir an dlí teorainneacha foirmiúla ar líon na mac léinn mionlaigh in ollscoileanna agus rinne an rialtas pionós corparthaa dleathach. Cé nár úsáideadh an téarma Giúdach sa téacs, ba é an t-aon ghrúpa beagnach a raibh ró-ionadaíocht aige san ardoideachas. Is minic a mheastar an polasaí mar an chéad ghníomh frith-Ghiúdach san Eoraip san fhichiú haois. [3]
Ba é a chuspóir ná líon líon na nGiúdach a theorannú go 6 faoin gcéad, arb é a gcion san Ungáir ag an am sin; bhí ráta na mac léinn Giúdacha thart ar 15% sna 1910idí. Sa bhliain 1928 – mar gheall ar bhrú na gcaipitleach liobrálach agus Chonradh na Náisiún – rinneadh an tAcht a mhodhnú agus cuireadh deireadh le cur i bhfeidhm an chuóta eitneachta. [4] Sa tréimhse 1938–1945, athbheodh na gníomhartha frith-Ghiúdacha agus sa deireadh chuaigh siad in olcas go mór, go páirteach mar gheall ar bhrú na Naitsithe Gearmánacha, agus le súil go ndéanfaí athbhreithniú ar Chonradh Trianon le cabhair na Gearmáine.
An Pholainn
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bhí ollscoileanna na Polainne ina ceárta corraíl pholaitíochta don Daonlathas Náisiúnta agus ó neamhspleáchas na Polainne i 1918, chuir mic léinn den eite dheis chun cinn filleadh ar chóras numerus clausus na Rúise. Measadh go raibh iarrachtaí Ollscoil Lwów numerus clausus a chur i bhfeidhm i 1922-3 míbhunreachtúil. Go luath sna 1930idí, mhol Obóz Wielkiej Polski, OWP (Campa na Polainne Móire) numerus nullus - eisiamh iomlán na nGiúdach. Sa bhliain 1931, rinne Młodzież Wszechpolska (an Óige Uile-Pholannach) agóid i gcoinne mac léinn leighis Giúdacha a bhí ag obráid ar gcorpáin Chríostaí. Thug na dámha leighis isteach dá gcuid éileamh, agus soláthraíodh corpáin Ghiúdacha do mhic léinn Giúdacha. D'éiligh radacaigh Pholannacha go leithscarfaí mic léinn Ghiúdacha ansin, ag iarraidh deighilt "dheonach" ar dtús agus nuair a diúltaíodh dó sin, rinne siad ionsaí ar mhic léinn Ghiúdacha. I ndiaidh agóidí foréigneacha ó radacaigh Pholannacha, thug formhór na n-ollscoileanna Polannacha deighilt isteach i 1937-8. Faoi 1939, bhí córas numerus clausus curtha i bhfeidhm ag formhór institiúidí ardoideachais na Polainne.[5][6]
Chuir institiúidí eolaíochta agus oideachais áirithe san APSS, ar nós Dámh na Meicnice agus na Matamaitice de chuid Ollscoil Stáit Mhoscó srianta frith-Ghiúdacha i bhfeidhm sa dara leath den 20ú haois ar scáth an numerus clausus. Maíodh go hoifigiúil go raibh an bheartas chun tacú le hiarrthóirí ó mhionlaigh eitneacha atá faoi ghannionadaíocht san eolaíocht Shóivéadach a chur chun cinn, mar shampla na Iacúití. Baineadh úsáid éifeachtach as an bpolasaí seo chun idirdhealú a dhéanamh ar iarratasóirí Giúdacha..[7][8][9] De réir Edward Frenkel [10] , ba thoradh air sin gur cruthaíodh pobal matamaitice láidir i roinn na matamaitice ardleibhéil in Ollscoil Stáit na Rúise um Ola agus Gáis (Gubkin), a raibh céatadán suntasach de mhic léinn Ghiúdacha ann nach raibh cead acu dul isteach in Ollscoil Stáit Mhoscó.
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ JTA Bulletin (1931-3-17), Berlin: The growing numerus clausus peril in Germany. Page 4.
- ↑ Gesetz gegen die Überfüllung deutscher Schulen und Hochschulen (RGBl 1933 I, S. 225) (original German text of the Law against the Overcrowding of German Schools and Universities, introduced in 1933). Erste Verordnung zur Durchführung des Gesetzes gegen die Überfüllung deutscher Schulen und Hochschulen (RGBl 1933 I, S. 226) (original German text of the First Regulation for the Implementation of the Law against the Overcrowding of German Schools and Universities, introduced in 1933).
- ↑ Péter Tibor Nagy, The "numerus clausus" policy of antisemitism or policy of higher education, in The social and political history of Hungarian education
- ↑ Ní mór duit title = agus url = a shonrú nuair a úsáideann tú {{Teimpléad:Cite web-en}}. “”. regi.sofar.hu.
- ↑ Antisemitism: A Historical Encyclopedia of Prejudice and Persecution, Volume 1, Richard S. Levy, ACB CLIO, page 275
- ↑ Poland's Threatening Other: The Image of the Jew from 1880 to the Present, University of Nebraska Press, Joanna B. Michlic, page 112-113
- ↑ "Возведенный в степень. Портрет Виктора Садовничего, математика, который не просчитался.".
- ↑ "Entrance Examinations to the Mekh-mat".
- ↑ Szpiro, George. "Bella Abramovna Subbotovskaya and the "Jewish People's University"". Notices of the American Mathematical Society 54 (10): 1326. Curtha i gcartlann 2013-10-14 ar an Wayback Machine
- ↑ Frenkel, Edward (2013). "Love and math : the heart of hidden reality". OCLC 849801108.