Niels Bohr

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Niels Bohr
Niels Bohr.jpg
ollamh

Saol
Ainm iomlán Niels Henrik David Bohr
Eolas breithe Cóbanhávan, Deireadh Fómhair 7, 1885
Náisiúntacht An Danmhairg
Áit chónaithe An Danmhairg
An tSualainn
Sasana
Stáit Aontaithe Mheiriceá
Cóbanhávan
Bás Cóbanhávan, Samhain 18, 1962
Áit adhlactha Assistens Cemetery (en) Aistrigh
Na cúinsí a bhaineann lena b(h)ás  (cliseadh croí)
Muintir
Athair Christian Bohr
Máthair Ellen Bohr
Céile/Céilí Margrethe Nørlund
Páistí
Siblíní
Teaghlach
Treibh Bohr family (en) Aistrigh
Oideachas
Alma mater Ollscoil Cambridge
Choláiste na Tríonóide
University of Copenhagen (en) Aistrigh
(1903 - 1911) céim dochtúireachta
Tráchtas Studier over Metallernes Elektrontheori
Stiúrthóir tráchtais Christian Christiansen
Joseph John Thomson
Mic léinn dochtúireachta Lev Davidovich Landau
Aage Niels Bohr
Robert Bruce Lindsay (en) Aistrigh
Svein Rosseland (en) Aistrigh
Teangacha An Béarla
An Danmhairgis
Múinteoirí Ernest Rutherford
Christian Christiansen
Joseph John Thomson
Mic léinn Hans Kramers (en) Aistrigh
Lev Davidovich Landau
Oskar Klein
Aage Niels Bohr
John Archibald Wheeler
Gairm
Gairm fisiceoir, múinteoir ollscoile, eolaí núicléach, fealsamh na heolaíochta, imreoir sacair agus ceimiceoir
Ionad nó speisialtacht báireoir
Fostóirí University of Copenhagen (en) Aistrigh
Victoria University of Manchester (en) Aistrigh
Saothar iomráiteach Bohr model (en) Aistrigh
Duais
Ainmníodh é/í le haghaidh
Ballraíocht Cumann Ríoga
Royal Prussian Academy of Sciences (en) Aistrigh
German Academy of Sciences at Berlin (en) Aistrigh
German Academy of Sciences Leopoldina (en) Aistrigh
Lincean Academy (en) Aistrigh
Pontifical Academy of Sciences (en) Aistrigh
Academy of Sciences of the USSR (en) Aistrigh
Royal Swedish Academy of Sciences (en) Aistrigh
Hungarian Academy of Sciences (en) Aistrigh
Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences (en) Aistrigh
Royal Danish Academy of Sciences and Letters (en) Aistrigh
Royal Norwegian Society of Sciences and Letters (en) Aistrigh
Acadamh Náisiúnta na nEolaíochtaí
Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá
Russian Academy of Sciences (en) Aistrigh
Indian National Science Academy (en) Aistrigh
American Philosophical Society (en) Aistrigh
Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL (en) Aistrigh
Bavarian Academy of Sciences and Humanities (en) Aistrigh
Sloinnte Nicholas Baker
Creideamh
Reiligiúin aindiachaí
IMDb nm1106823
Niels Bohr Signature.svg

Fisiceoir as Cóbanhávan, An Danmhairg ab ea Niels (Henrik David) Bohr [nels ˈb̥oɐ̯ˀ] (7 Deireadh Fómhair 188518 Samhain 1962).

Bronnadh Duais Nobel na Fisice air sa bhliain 1922 don obair cheannródaíoch a bhí déanta aige, as a thaighde ar struchtúr an adaimh is speictream hidrigine agus a réiteach siúd leis an teoiric chandamach a rinne sé sa bhliain 1913[1].

Rinne Bohr rannaíocht búnasacha i dtaobh thuiscint dhéantús an adaimh agus na meicnice candamaí. Deirtear gurb é Bohr ceann de na fisceoir is fearr den fichiú aois[2].

Cúlra[cuir in eagar | athraigh foinse]

De réir dlíthe na meicnice clasaicí, bheadh a leithéid d'adamh neamhchobhsaí mar go gcaillfeadh sé fuinneamh trí astú radaíochta leictreamaighnéadaí.

Chomh maith leis sin, ní léireodh an t-adamh sin na speictrim adamhacha inbhraiteacha. Réitíodh na fadhbanna seo le samhail fheabhsaithe an adaimh a shaothraigh Niels Bohr sa bhliain 1913, ina raibh gach leictreon i bhfithis ar leith (sceall ar leith) timpeall an núicléis, le fuinneamh ar leith a bhraithfeadh ar gha na fithise.

Ós rud é nár ceadaíodh ach fithisí (scealla) ar leith, níorbh fhéidir ach fuinnimh ar leith a bheith ag na leictreoin, ionas go mbeadh patrún de leibhéil scoite cheadaithe fuinnimh i gceist.

Ní astódh leictreoin i bhfithis cheadaithe fuinneamh leictreamaighnéadach, ach chomhfhreagródh léim leictreoin ó fhithis amháin go fithis eile d'astú nó ionsú cainníochtaí dea-shainithe solais, rud a réitigh leis na speictrim bhraite adamhacha. Samhail áisiúil amhairc ab ea samhail Bohr, agus de réir a chéile feabhsaíodh í le léargais ón meicnic chandamach.

Niels Bohr le hAlbert Einstein

Tá airíonna tonnacha ag leictreoin, agus is féidir fithisí nó scealla Bohr a thuiscint mar oiriúnú slánuimhir tonnta leictreon timpeall ar an núicléas. Is fearr cruinne gach leictreon a shamhlú mar dháileadh luchta leictrigh le huimhir chandamach ar leith ná mar phonc luchta i bhfithis chiorclach. Comhfhreagraíonn gach uimhir chandamach is feidir do leibhéal ar leith fuinnimh, ach ní féidir iad uile a shealbhú ag an am céanna.

Niels Bohr ina óige

Thug samhail Bohr míniú ginearálta ar speictrim adamhacha, ach ligeann teoiric na gcandam dúinn ríomhanna mionchruinne a dhéanamh ar na speictrim. Cinneann na huimhreacha candamacha is gá chun na leictreoin in adaimh neamhfhlosctha dúl a shainiú ionaid chruinne na ndúl sin ar an gclár peiriadach

Niels Bohr, Weizmann Institue, ,1958

Samhail Bohr[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Tá fithiseach móiminteam uilleachna na leictreon candamaithe; L=nħ
  • Teoiric go dtaistlíonn leictreoin i bhfithis scoite timpeall núicléas an adaimh, le gnéithe ceimiceacha den dúil socraithe ag an méid leictreoin atá ag timpeallú an adaimh
  • An tuairim go bhféadfadh leictreon titim ó fhithis le léibhéal airde dfhuinneamh go dtí léibhéal níos isle, ag astaigh fótóin (candam eadrom) le fuinneamh scoite (bhí seo buntús na teoirice candamaí)
  • An Prionsabal Comhlántíochta : go bhféadfadh staidear a dhéanamh ar ábhar ina gceann agus ina gceann ach a aimsiú go bhfuil cúpla gnéithe frithráiteacha.
Niels Bohr Institute

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Léirmhíniú Cóbanhávan
  • Karl Siegbahn : D'éirigh leis fianaise ar sceallsamhail Neils Bohr don adamh a aimsiú, agus d'fhorbair sé an speictreascópacht X-ghathach.
  • Maighnéatrón Bohr : Móimint mháighnéadach an leictreoin a fhaightear ó mheicnic chandamach choibhneasaíoch, ag glacadh an leictreoin mar phonccháithnín. Ainrnnithe as Niels Bohr.
lena bhean Margrethe Nørlund sa bhliain 1910

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rinne sé taighde ar an mbuama adamhach sna Stáit Aontaithe le linn an dara cogadh domhanda.

Chuidigh sé le bunú Institiúid na Fisice Teoiriciúla i gCÓbanhávan

Báireoir cumasach sacair ab ea Niels Bohr.

Líon tí stuama staidéartha ab ea muintir Bohr. Sa bhliain 1975, lean Aage Bohr lorg a athar nuair a rug sé Craobh Nobel leis i ngort na fisice eithní.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Matt Hussey (2011). "Fréamh an Eolais". 
  2. Muiris Ó Meara. "A bhFuil Romhainn Amach". Dáta rochtana: 2018.